سرویس تئاتر هنرآنلاین: تماشاخانه تازه تاسیس فنی‌زاده این روزها میزبان نمایشی است به نام "گاردن پارتی در انتظار هوگو" به نویسندگی محسن زمانی و کارگردانی طاها محمدی. نمایشنامه این اثر در واقع برداشتی است آزاد از "گاردن پارتی" نوشته واسلاو هاول، نمایشنامه‌نویس و سیاستمدار معروف چک. هوگو پسر کوچکتر خانواده، که دست بر قضا با وجود کودن بودنش، فرزند عزیزکرده خانواده هم محسوب می‌شود، در پی سفارشی که پدرش به یکی از دوستان عالی‌رتبه‌اش کرده است برای یافتن شغلی اداری، راهی دفتر کار دوست قدیمی پدرش می‌شود، اما اوضاع آنگونه که او انتظار می‌رفته پیش نمی‌رود. در واقع او آماده است که هر خدمتی از دستش برمی‌آید انجام دهد تا به هر نحو ممکن شغلی از آن خود کند، اما درست برخلاف پیش‌بینی‌ها، آدم‌های اداره او را با کس دیگری اشتباه می‌گیرند و او را آدم مهمی می‌پندارند. هوگو هم که از ابتدای نمایش نشان داده است، آدمی است مناسب برای خدمت به این سیستم، از موقعیت استفاده کرده و برای خود جایگاه با اهمیتی مهیا می‌کند. در واقع همان کسی که از ابتدای نمایش واقعیت‌های کاذب جامعه را باور کرده است به پیروزی می‌رسد. گرچه نمایشنامه‌ای که زمانی نوشته در ظاهر شباهت چندانی با نمایشنامه هاول ندارد، اما روح حاکم بر آن اثر به خوبی در آن حفظ شده است. روحیه انتقادی که هاول نسبت به جامعه ماشینی اروپایی داشته اینجا هم تکرار می‌شود. آدم‌هایی که تمام تلاش خود را می‌کنند تا به نحوی قسمتی از همان سیستمی باشند که موجب تیره‌روزی آنها شده است. گرچه شاید خیلی از این انسان‌ها نتوانند به خوبی این قضیه را درک کنند یا سعی در نادیده انگاشتن این مسئله داشته باشند، اما باز هم نوع رابطه این آدم‌ها نشان می‌دهد که انگار آنها در باطن خود می‌دانند که اشکالی در این جامعه و روابط آدم‌ها وجود دارد.

بسیاری از منتقدان بر این باور بوده‌اند که فضای ابزرود حاکم بر نمایشنامه‌های هاول یادآور آثار بکت است، با این تفاوت که به حس ناامیدی موجود در آثار بکت به مراتب بیش از آثار هاول است. زمانی، ضمن آنکه موقعیت‌های نمایشنامه را تا آنجا که ممکن بوده به گونه‌ای تغییر داده که برای مخاطب ایرانی ملموس باشد، اما همچنان فضای ابزوردی را که در نمایشنامه هاول حاکم بوده است توانسته با وجود تغییرات گسترده‌ای که ایجاد کرده، حفظ کند و اتفاقا همین تغییرات سبب شده که نمایشنامه "گاردن پارتی در انتظار هوگو" حتی از نمایشنامه هاول هم پیشی بگیرد و فضایی را خلق کند که ایجاد ارتباط با مخاطب را آسان‌تر کند. فضای سورئالی که هاول ایجاد کرده بود در برخی از قسمت‌ها، به ویژه برای مخاطب غیراروپایی، گنگ و نامفهوم بود اما با رویکرد جدیدی که زمانی در متن و محمدی در اجرا به کار برده اند، در واقع مسائل و دغدغه‌های موجود در نمایشنامه را به جامعه جهانی انسانی تعمیم داده‌اند و بیش از آنکه به زمان و مکان خاصی تعلق داشته باشد، رویکردی نه زمانی- نه مکانی را در پیش گرفته‌اند که اتفاقا یکی از نقاط قوت اصلی این کار محسوب می‌شود.

شوخی‌های نمایش، هم به زمان حال آورده شده‌اند و به واسطه نوع اجرایی که محمدی برگزیده، بدون آنکه بخواهند تماشاگر را به زور وادار به خنده کنند، برای وی لحظاتی شادی‌آور می‌سازند که البته به هیچ وجه خالی از تفکر نیست. ارتباط میان مخاطب و نمایش حتی پیش از شروع نمایش شکل می‌گیرد. محمدی با افزودن یک شخصیت به نمایش و آوردن او میان تماشاگران - پیش از شروع نمایش- سعی کرده که مخاطب را هرچه بیشتر به آدم‌های نمایش نزدیک کند و در واقع به جای آنکه آنها را روی صندلی‌های تماشاگران نگه دارد، فضایی را خلق کند که در آن مخاطبان احساس کنند که در صحنه نمایش و میان بازیگران نمایش حضور دارند.

تحلیل بازیگران و کارگردان از شخصیت‌های نمایش، حتی شخصیت‌های فرعی‌تر، هماهنگ با روح اثر است. لحن بازیگران، کنتراست‌ها و تغییر لحن ها، مکث‌ها و سکوت‌ها در اکثر قریب به اتفاق لحظات حاصل درک صحیحی است که گروه اجرایی از متن اثر پیدا کرده‌اند.

ویژگی دیگری که اجرای محمدی دارد، جوانی مجموع عوامل نمایش است. محمدی که خود سالهاست در زمینه بازیگری تئاتر فعال است، با هدایت یک گروه کاملا جوان، توانسته است قابلیت‌های خود در کارگردانی را هم بروز دهد. انتخاب بازیگران جوان برای این نمایش و نزدیک شدن شیوه اجرایی به آثار اکسپریمنتال حرکتی ظریف و هوشمندانه از سوی کارگردان است. رساندن وسایل صحنه به حداقل هم به این رویکرد اجرایی کمک کرده است و سبب شده که تماشاگر بتواند ارتباطی نزدیک تر و بی پیرایه تر با اثر برقرار کند.

استفاده از موسیقی زنده به جز ایجاد جذابیت کارکردهای دیگری هم دارد. در فواصل تعویض صحنه ها و به خصوص با توجه به امکانات محدود نورپردازی سالن، استفاده از موسیقی زنده بجا و مناسب است. از سوی دیگر، حضور یک نوازنده، آن هم در محلی نزدیک به محل نشستن تماشاگران در یک سالن کوچک می‌تواند سبب ایجاد فضایی گرم تر و صمیمی تر شود؛ نکته ای که به نظر می‌رسد - نه تنها در زمینه موسیقی بلکه در تمام ارکان اجرای نمایش -یکی از اهداف اصلی محمدی بوده است.

روی‌هم‌رفته محمدی توانسته است، با حفظ تعادلی که در اجرای اثر ایجاد کرده، چندگانگی روح نمایشنامه را نیز به خوبی نشان دهد. البته پایانی که محمدی برای کارش درنظر می‌گیرد بیش از آنکه به اثر هاول شباهت داشته باشد به آثار بکت شبیه است و به ابزوردی بدبینانه بدل می‌شود.

انتهای پیام/

مهتاب صفدری