سرویس تئاتر هنرآنلاین : نمایش "مرگ فروشنده" اثر آرتور میلر، به کارگردانی مجدد، نادر برهانی مرند ، در شرایط کنونی، انتخابی است بسیار مدبرانه و باید گفت که این روزها به ندرت می‌توان در نمایشنامه‌های جدید قهرمانی یافت که همچون قهرمانان تراژدی کلاسیک آنچنان قاطع و مصمم با واقعیت روبرو شد که گناه اعمال دیگران و عواقب آن را گردن گرفت .

تحلیل محتوایی

نمایش از لحاظ محتوایی تا حدی متناقض و پارادوکسیکال است، چون مقوله اجباری مرگ در آن به طور همزمان در قالب یک خودکشی نسبتاً داوطلبانه، اختیاری هم می‌شود. این نمایش یک تراژدی کامل است که از لحاظ محتوایی جزو تراژدی‌های مدرن به حساب می‌آید، زیرا علت اولیه خودکشی ویلی لومن به دنیای درونی او و شرایط مالی اسفناک زندگی وی و خانواده‌اش مربوط می‌شود که عملاً به تنگنا‌های اجتماعی و اقتصادی نظام سرمایه داری و سوداگرانه آمریکا پس از جنگ جهانی دوم اشاره دارد که بار سنگین آن بر دوش خانواده‌های فقیر و آسیب دیده بوده است. میلر، در سال 1949 با نوشتن این نمایشنامه، واقعیتی را به تصویر کشید که در آن آدم‌های معمولی جامعه سرنوشتی هولناک داشتند و سیستم سرمایه‌داری حاکم بر جامعه آنچنان در اجزا زندگی مردم تنیده می‌شد، که خواه، ناخواه همه را به بردگان این نظام تبدیل می‌کرد. در واقع مادامی که بتوان برای این سیستم سودآور بود، اشکال ایجاد نمی‌شود و معضل اصلی آن زمانی بلوغ می یابد که فرد کارایی خود را در این زمینه از دست بدهد.

آدمی که سود نمی‌رساند، مضر است، حتی اگر سال‌ها با تلاش بی‌وقفه‌اش منفعت رسانده باشد. ویلی لومن که در چنین شرایطی قوطه ور بوده که نمی توان برای پسران لومن هم چیزی بهتر از سرنوشت پدرشان، متصور بود. گویی این آدم‌های معمولی که با تمام وجود سعی در رعایت اصول این بازی نابرابر دارند، هیچ آینده ای ندارند. لومن که کارایی‌اش را برای خدمت به سیستم از دست داده است، در پی چنگ زدن به هر دستاویزی است که بتواند طردشدگی‌ِ غیرقابل انکارش را حداقل کمی به تعویق بیندازد. گرچه در اعماق وجودش می‌داند که گریزی ندارد، اما تلاش می‌کند تا این حقیقت را باور نکند.این تلاش فیزیکی و ذهنی تا آنجا پیش می‌رود که دیگر برایش مرز میان واقعیت و رویا از میان رفته و آدم‌ها را آنگونه که دوست دارد تصور می‌کند و سعی می‌کند گذشته‌ای پرشکوه برای خودش سازد تا بتواند این مسیرِ بی‌فرجام را ادامه دهد .

کارگردانی

نادر برهانی‌مرند ، سعی نموده خود را از شکل اجرایی متن میلر بیرون ‌آورد تا با نگاهی متفاوت، اجرای خود را‌ به شکل امروزی منطبق نماید و اجرایی مینیمال و سیال از متن میلر را ارائه بنماید ، اما این تغییرات آنچنان نیستند که بشود این اجرا را خوانشی جدید از "مرگ فروشنده" به حساب آورد. بیشتر تغییرات برهانی مرند در حذف برخی دیالوگ‌ها واضافه نمودن تمهیدی فضای طنز دیالوگ و رفتاری است که آن را خمیر مایع نمایش خود نمود داده است و همانند ورسیون اجرایی اولش در هشت سال پیش، باز از برخی ترفند‌های اجرائی و هنرمندانه الیا کازان، کارگردان مشهور، که در اجرای آمریکایی "مرگ فروشنده"از آن‌ها استفاده شده بود، بهره جسته و می‌توان گفت از میان میزانسن‌های اجرا به صحنه ایی که والدین در یک طرف صحنه و فرزندان در سوی دیگر آن حضور دارند را که با نگاهی هوشمندانه به نمایش در آمده اشاره داشت و در برخی صحنه‌ها، مانند صحنه آخر، که ترجیح داده بیشتر به فرم‌گرایی نزدیک شود، بازهم اتمسفر نمایشنامه را به شکلی وفادار و مطلوب منطبق به روح حاکم نمایشنامه در اجرای خود نمایان ساخته است.

طراحی صحنه

طراحی صحنه، در خدمت اثر بوده و بیش از آنکه به زیبایی شناسی بصری صحنه کمک نماید، کاربردی است و استفاده از اشیا در راستای نمادپردازی‌های بصری، ایده‌ای است آگاهانه که حتی باوجود شیوه روایی غیرانتزاعی اثر، نه تنها لطمه‌ای به فرم روایی وارد نمی‌کند، بلکه به تطبیق آن با سلیقه مخاطب امروزی هم کمک می نماید.درها و چمدان‌ها، در عین کاربردی بودن، بیانگر عدم تعلق لومن به این فضای حاکم است که منوچهر شچاع ، آن را به شکل مطلوبی طراحی نموده ،که چمدان‌های قرمز در همان ابتدا، در سراسر صحنه پراکنده می‌شوند به فراخور نیاز، نقش‌های گوناگونی از خودِ چمدان گرفته تا صندلی را به عهده می‌گیرند و درهایی که در عقب صحنه جای گرفته‌اند، همگی از سلطه نظام سرمایه‌‌داری بر زندگی لومن خبر می‌دهد را به شکل مطلوب نشان می دهد.

انتهای پیام /

حامد هوشیاری