سرویس معماری هنر آنلاین : نقد کتاب خیابان ولی عصر با حضور مولفین و احمد مسجد جامعی عضو شورای اسلامی شهر تهران، دکتر جمال کامیاب مدیر عامل سازمان زیبا سازی شهر تهران و کیهان محمد خانی قائم مقام سازمان زیبا سازی شهر تهران برگزار شد.
در این نشست احمد مسجد جامعی عضو شورای اسلامی شهر تهران ضمن تبریک به سازمان زیباسازی که این کتاب را منتشر کردند گفت: این کتاب یک کار پژوهشی است و نه یک کتاب که محورش ستون فقرات شهر تهران یعنی خیابان ولی عصر است. برای چاپ مجدد میتوان به دنبال بازخوانی برای کتاب باشند.
وی ادامه داد: این اثر نقطه قوتی دارد که بیش از یک کتاب است. اینجا وقتی خیابان ولی عصر را بررسی میکنید تا حسن آباد هم پیش رفتهاید که پهلوی اول در آن متولد شد. یا تا جلالیه و آب کرج و هتل لاله، یوسف آباد و باغ مستوفی را هم دیدهاید و خیلی بیشتر از خیابان ولی عصر شده است و رد پای تاریخ در همه بخشهای آن دیده می شود.
وی ادامه داد: برای کسی که دنبال خیابان ولی عصر میگردد پراکندگی ذهن ایجاد میکند. تالار وحدت در نسبت با ولی عصر یا حجاب و بلوار الیزابت در نسبت به این خیابان آورده شدهاند. زعفرانیه یک نقل آن آمده ولی نقل دیگری هم هست که چرا زعفرانیه نامیده شده است. جنبهای که این شهر با عواطف مردم پیوند دارد باید تکمیل شود. وقتی راه آهن شکل میگیرد مسافرخانه و قهوهخانه های زیادی ساخته میشود که تنها به قهوهخانه آذری اشاره شده است.
وی افزود: آدرسهایی که در شمال شهر میدهیم اصل آن در پایین است مثل قنادی لادن که اصل تاریخیاش در خیابان امیریه است. در کتاب به قهوهخانه آذری اشاره شده اما قهوهخانه کارگران که خود ما در آنجا پاتوق داشتیم نیز اهیمت تاریخی دارد. راسته ورزشیها خاطره ایجاد میکند که بسیاری از مردم و ورزشکاران آنجا رفت و آمد میکنند. افسری دوزان در بالای امیریه بوده است که امروز کمتر شدهاند. بالاتر جمهوری تا چهارراه امیر اکرم لباس فروشها هستند. ویژگی اصلی آن لباس عروس فروشی است. تاسیسات جدید و بورس لوازم کامپیوتر متمرکز است در بالای چهار راه ولی عصر که باید اینها تکمیل شود.
وی افزود: عکسها باید در پشتیبانی از کتاب باشد و توضیحاتش مفصلتر شود. در مقدمه همه مولفین بخش طبیعت تهران تکرار شده است. قناتها اطلاعات خوبی است اما این که اینها چطور قرار گرفته کمتر به آن پرداخته شده است.
مسجدجامعی گفت: بعضی از خیابانهای مهم دنبا به صورت مختصر اشاره شده ولی عصر جایگاهی بالاتر از آنها یافته که خب کمی اغراق است. وجه غالب کتاب صحبتهای شفاهی محیط طباطبایی به نظر میرسد. این کتاب چاپهای مختلف خواهد خورد چون مرجع است. امیدوارم این هم مثل کشف هند باشد که توسط گاندی اتفاق افتاد و دوباره میشود این سرزمین را کشف کرد.
سپس مولفین برای توضیحات حاضر شدند و در ابتدا اسکندر مختاری فعال مرمتخانههای تاریخی و تهران پژوه گفت: یک گزارشی توسط سازمان میراث فرهنگی به دانشگاه تهران سفارش داده شده بود در مورد پرونده ثبت ملی خیابان ولی عصر عطف به مصوبه شورای شهر. وقتی گزارش تهیه شد هم زمان شد با تهیه محورهای با ارزش و میادین که قرار شد در مورد خیابان ولی عصر هم طرحی تهیه شود.
وی افزود: پژوهشکده فرهنگ و هنر وابسته به دانشگاه به ریاست دکتر حناچی بخشی از کار را قبول کردند. مسئول پرونده ثبت ملی خیابان ولی عصر دکتر طالبیان بود. محیط طباطبایی هم مرجع ما برای این کتاب شد. من هم مسئولیت ناظر تهیه طرح بودم. آنچه استخراج شده آمال ما نیست. سند اصلی در اختیار سازمان زیباسازی است که دو جلد است. من دلم میخواست آن کتاب منتشر شود اما خیلی گران بود. این چیزی که تولید شده تاریخچه و توصیف خیابان ولی عصر است تا آن سند قبل از اینکه گم شود مورد تایید و امضای چند نفر قرار بگیرد.
وی ادامه داد: آیا ماندگاری خیابان ولی عصر لازم است؟ حقیقت این است که هر کاری را نمیشود با خیابان ولی عصر کرد. اینجا مکان خاطره است. فقیر و غنی و حتی ساکنین موقت از این خیابان خاطره دارند و پاک کردنش تعرض به افکار عمومی و هویت شهری است. به طور استثنایی اجماعی برای حفاظت از شهر وجود دارد. شورای شهر، دانشگاهها، شهرداریها و میراث فرهنگی و مردم اتفاق نظر دارند که این خیابان از ثروتهای شهر است. طرح ارتقای کیفی آن در حال تدوین ضوابطی است که توسط میراث فرهنگی مورد تایید قرار بگیرد و اجرا شود . این اجماع مخالفینی هم دارد که سوداگران هستند.
وی افزود: سوداگرها مخالف این هستند که جایی ضابطهمند شود و هر روز از جایی بروز میکنند. سوداگری بزرگترین مشکل همه ارزشهای این شهر است. چنارهای خیابان ولی عصر در حال خشک شدن است. چنارها خودشان را به قنوات رساندهاند قنوات زیر شهر فراوان هستند. گودالهایی که در بالای شهر برای برجها میسازند مسیر قنوات را عوض میکنند و چنارها خشک میشوند.
وی تاکید کرد: با سوداگران چه کار باید کرد؟ آنها یاد گرفتهاند قانون را در خدمت بگیرند. فرهنگسازی و اجماع فرهنگی و تولید سند میتواند جلوی سوداگران را بگیرد. این سند مختصر قدم اول است. کتاب سندی است برای اجماع فرهنگی.
محیط طباطبایی تهرانپژوه نیز گفت: چرا خیابان ولی عصر ارزش ثبت ملی و جهانی دارد و در مقایسه با شانزه لیزه است؟ خیابان ولی عصر در چهار دهه اخیر به شکل خیابان در آمده است و همه وجوه شهری را دارد. از زمان پهلوی اول تبدیل به یک خلاصه تاریخ تهران و ایران در حوزه ملی است. وقایع کلی در آن اتفاق افتاد. لاله زار که با نام تهران تقارن دارد جایگاهش در 60 سال اخیر به خیابان ولی عصرانتقال پیدا کرد.
طباطبایی افزود: از زمانی که کاخ مرمر ساخته میشود وجه حکومتی و سیاسی پیدا میکند. وجه تجاری دارد که به صورت صنف و چه راسته و پراکنده نمود پیدا کرده است. وجهی از اوقات فراغت را در دهه چهل و 50 دارا بوده است. اقامتگاهها با سیر تاریخی اجتماعی آن وجود دارد. ساندویچ فروشی یکتا اینقدر مهم بوده که در دهات روستاهای سایر ایران نیز پراکنده میشود.
وجه بازی و سرگمی دارد و اولین اتومیبلهای برقی در رادیو سیتی اینجا آمده است. خط موازی گاندی از تپه تلویزیون که مال ثابت پاسال بود بخشی از نفوذ ولی عصر است. اولین تلویزیون و دومین آن در خیابان ولی عصر شکل میگیرد. وجوه آموزشی، مذهبی و سینما و تئاتر و اقلیتهای مذهبی در این خیابان دیده میشود.
وی ادامه داد: البته بی آر تی گردش به عقب است که خیابان را از یک حوزه مدنی به حوزه ارتباطی تبدیل میکند.
محمدحسن طالبیان مهندس مرمت بناهای تاریخی و تهران پژوه و معاون سازمان میراث فرهنگی نیز گفت: کتاب تلاشی است برای معرفی ارزشهای خیابان ولی عصر به دست اندرکاران و مردم. از نظر ما خیابان ولی عصر به سامان نیست و کل مجموعه در یک اجماع تلاش کرد تا این خیابان را تحلیل کند. برای همین محلات داخل این محور آمده و این گزیده یک سند جامع است تا ثروت معنوی و مادی مردم تهران را بیشتر توجه کنند.
وی ادامه داد: اینکه خیابان ولی عصر منحصر به فرد در ایران و جهان است معناش این نیست که میتوانید الان آن را ارائه دهید. بلکه باید مدیریت شود که از اغتشاشات بصری خارج شود و از بحث ترافیکی در بیاید و پاتوقهای فرهنگیاش بازگردد و برای پیاده تعریف شود.
وی ادامه داد: هدف این بود که نقشه راه مهندسی برای ولی عصر سازماندهی و اجرا شود. اگر این طرح تصویب شود این خیابان به سامان خواهد شد.
پیروز حناچی استاد دانشگاه، رییس پژوهشکده فرهنگ و هنر و معاون معماری و شهرسازی مسکن راه و شهر سازی از دیگر مولفین کتاب گفت: اگر ما ارزشهای شهر را درست شناسایی کنیم و کاری کنیم که مردم شهر نسبت به آن آگاه تر شوند این حساسیت مردمی به وجود می آید. در سال های 80 گزارشی پیدا کردیم در مورد میدان توپخانه که فرخ محمد زاده تحقیقی انجام داده بود. الان آن کتاب شده و سامان دهی این میدان هم در حال بررسی است. اگر این سند نبود کار و راه طولانی تر می شد.
وی گفت: تجربه کشور ترکیه را به یاد بیاوریم که بهانه خوبی بود برای اینکه یک نظام حکومتی را متوجه خودش کند. نمی گویم در کشور ما از این ابزار ها استفاده کنیم اما یکی از ابزارهایی که همه کشورها برای اصلاح مسائل جاری شان استفاده می کنند استفاده از خرد جمعی نسبت به ارزش های شهر است.
وی ادامه داد: یک زمانی همه ارزش ها را حول ارزش های تاریخی شکل می دادیم اما این نگاه امروز عوض شده و ارزش های سیاسی و اجتماعی و مذهبی و غیره مطرح شده است. از این نگاه موضوع حفاظت در این جنبه قرار می گیرد. هدف مطالعه ولی عصر هم این بود که ارزش های این خیابان مطرح شود.
در ادامه جلسه ناصر تکمیل همایون تاریخ دان و جامعه شناس به عنوان منتقد به ایراد سخنرانی پرداخت و گفت: ایران فقط خیابان ولی عصر نیست. همه جای ایران سرای من است. من نمی دانم چگونه باید این صحبت ها را گوش بدهیم و لذت ببریم از کوشش های دوستان در حالی که تمام دل نگرانی من این است که بهترین و عالی ترین و مشهور ترین مسجد سلجوقی ایران توسط شهرداری در حال تخریب است.
وی ادامه داد: زمانی که رضا شاه خیابان خیام را تعویض کرد و حیاط سید نصرالدین از بین رفت همه ایران یک پارچه فریاد کشیدند یا اسلاما یا دینا. حیاط سید نصرالدین توسط دولت سکولار خراب شد. دولتی که می گفتند دین ندارد، مذهب نداردو برای خراب کردن دین آمده است. همه ملت ایرن تلاش کردیم و دولت اسلامی به وجود آمد و در حاکمیت اسلام مسجد حیدریه قزوین در حال خراب شدن است.
وی گفت: من امیدوارم همه کسانی که برای آثار ملی ایران تلاش می کنند نسبت به این موضوع واکنش نشان دهند.
تکمیل همایون سپس درباره کتاب خیابان ولی عصر گفت: این کتاب گزارش نامه خیابان ولی عصر است. از لحاظ متدولوژی تهیه کتاب باید گفت که یک مقدمه باید برای کتاب بنویسند که چه می خواهند بکنند و در هر فصلی مقدمه کوتاهی نوشته شود. در هر فصل نتیجه گیری لازم است که این انجام شده و یک نتیجه گیری کلی در پایان کتاب آمده است. یک مقدار از کتاب در ارتباط با ولی عصر نیست اما مثلا متوجه نشدم زندان قصر چه اندزاه با خیابان ولی عصر در رابطه است. مگر اینکه بگوییم رضا شاه این خیابان را درست کرد و بعد رجال را درزندان قصر کرد. در ارتباط با جاده قدیم شمیران نیز مقوله دیگر است که باید در کتابی جداگانه نوشته شود. به قول گفتنی از قلهک به بالا دیگر نمی شد بالاتر رفت و باید با الاغ می رفتند.
وی افزود: یک تعدادی از مسائل مربوط به تاریخ خیابان نیست مثلا هتل هیلتون در این مقوله سهمی ندارد. تعدادی مراکز برای این ساخته شد که خیابان ولی عصر خیابان ولی عصر بشود. تحقیقات تاریخی نسبتا خوب است. بخش جامعه شناسی ضعیف است.
وی تاکید کرد: کاش اسم خیابان های تهران عوض نمی شد تا بگویم چگونه تهران عوض می شود. از جنوب تماما رجال دوره قاجار هستند که به حکومت رسیده اند مثل مینره، امیریه و غیره و تا بیمارستان نجات ادامه دارد. از خیابان مولوی به پایان که اسم مختاری دارند مردم پایین شهر با طبقه اجتماعی متفاوتی را در بر می گیرد. از چهار راه امام خمینی فعلی رجال قاجاریه تمام می شوند و رجال پهلوی هستند. مثل عدل، مصدق که می آید بالای خیابان و کاخ سهیلی دهقان تا چهار راه شاه ادامه دارد.
وی افزود: در ادامه تیپ بورژوای جدید دوره پهلوی را داریم تا چهارراه انقلاب که طبقه ای با خصلت های محمد رضا شاهی می آیند و تا میدان ولی عصر ادامه دارد.
از آنجا به بالا مال زمانی است که لوله های نفت گشاد می شود و پول ها سرازیر می شوند و یک گروه هایی که تعلقاتشان با تعلقات ریشه دار سنتی متفاوت بوده می آیند اینجاو بورژوازی وابسطه با نفت سکونت می کنند.
تکمیل همایون گفت: این داستان ادامه دارد تا خیابان عباس آباد. از آنجا به بالا یوسف آباد را داریم که به کارمندان دولت داده می شود مبلغی دقیقا به قیمت یک تومان. دست راست گاندی و غیره کاملا بیایان بود تا پارک وی که یک نوع سرمایه داری جدید شکل پیدا کرد. از پارک وی به بالا دوباره بر می گردد به ریشه های تاریخی قاجار که باغ داشتند مثل محمدیه و فردوس و باز بالای تجریش روستاها بودند و این یک نوع جامعه شناسی شهر تهران را به خوبی نمایش می دهد.
در پایان گیتی اعتماد مهندس معمار و شهر ساز به نقد این کتاب پرداخت و اشاره کرد:در سالی که قرار بود خیابان ولی عصر به بزرگراه تبدیل شود مردم و نهدهای مردمی خیلی واکنش نشان دادند و این طور نیست که مردم نسبت به این خیابان تعلق و حساسیتی نداشته باشند.
وی ادامه داد: یکی از ویژگی های خیابان ولی عصر این است که شمال تهران را به جنوب آن متصل می کند و از جای جای آن می توان کوه های شمالی را دید.
اعتمادی افزود: در خت های چناری که در این خیابان وجود دارند همه دارای سنی بالا هستند که متاسفانه به خاطر ساختمان های بلند و پیاده روهای سیمانی که درختان را در خود خفه کرده خشک شده اند.
وی تاکید کرد: اصلا تهران را به شهر چنارستان می شناسند و نباید اجازه دهیم این فضای طبیعی از میان برود.
انتهای پیام/