سرویس تجسمی هنرآنلاین: این روزها نمایشگاه گروهی منتخبی از آثار اعضای انجمن هنرمندان نقاش ایران با عنوان "فصلی از هنر" در خانه هنرمندان ایران برپا است. در این نمایشگاه از 70 هنرمند نقاش آثاری به نمایش درآمده است و به گفته مخاطبین و هنرمندان یکی از نمایشگاههای موفق انجمن نقاشان محسوب میشود. در حاشیه برگزاری این نمایشگاه با هادی جمالی، هنرمند نقاش و عضو هیئت علمی دانشگاه هنر و معماری، که با دو اثر در این نمایشگاه شرکت دارد، گفتوگویی داشتیم.
هادی جمالی متولد سال 1329 در شیراز است. او فارغالتحصیل معماری داخلی از دانشگاه هنر، کارشناسی ارشد طراحی صنعتی از دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی، عضو هیات علمی همین دانشکده، عضو پیوسته انجمن هنرمندان نقاش ایران و نیز عضو چندین گروه هنری است. جمالی دارای سابقه تدریس دانشگاهی است و در نمایشگاههای انفرادی و گروهی بسیاری در داخل و خارج از کشور آثارش را شرکت داده است.
کمی از روندی که در نقاشی طی کردهاید، بگویید؛ از واقعگرایی تا انتزاع.
بیش از 30 سال است که نقاشی میکنم، هنرستان هنرهای زیبا بودم بعد رشته معماری داخلی و طراحی صنعتی خواندم اما در طول آن مدت نیز هیچگاه نقاشی را کنار نگذاشتم و همیشه با پشتکار ادامه دادم. قبلا بیشتر فیگوراتیو و طبیعتسازی میکردم با آبرنگ، رنگ روغن، اکریلیک و حتی خودکار دورههایی داشتهام و نمایشگاههایی برگزار کردهام اما از 14-15 سال پیش آرام آرام به سمت آبستره گرایش پیدا کردم. با اینکه طبیعت را خوب میشناختم و دستم قوی بود اما در آن مقطع احساس کردم کششم به سمت آبستره بیشتر است، فضایی که با فرمهای تجریدی سر و کار دارد، فیگور ندارد و در نتیجه بیشتر درونی و بیشتر مال خود هنرمند است، وقتی در این فضا شروع به کار کردم دیدم آرامش بیشتری هم پیدا میکنم بر خلاف زمانهای دیگری که کار میتواند آدم را عصبی کند.
ظاهرا در کار آبستره نیز دورههای متفاوتی داشتهاید.
از سال 1380 با کارهای آبستره شروع به برگزاری نمایشگاه کردم و یادم میآید از همان اوایل بر حسب اتفاق فویل را پیدا کردم و روی فویل کار کردم، با شیوههای مختلفی مثل خراش (اسکرچینگ)، پتینه و ... در واقع بعد از اینکه تخته، چوب و گچ را در آبستره تجربه کردم، اکنون در نقاشیهایم با فویل ارتباط بهتری برقرار میکنم. کار با فویل سبکتر و راحتتر است و حس فلز را القا میکند و بنابراین این متریال را برای کارهایم نگه داشتم، البته دورههای مختلفی هم داشتم به طور مثال گاهی کار فقط مینیمال بوده با خطوط قرمز و اکسپرسیون قوی، بعد به مرور آن دوره تمام شد و آرام آرام در کارهایم رنگ آمد و کارها آرامشبخشتر شد تا در این دوره آخر که حس میکنم دیگر یک معرفت و شناختی در کار است که مرا راضی میکند. ترکیببندیها، بافتها و رنگها به مرحلهای رسیده که آن احساس رضایت و به ساحلرسیدن را در من ایجاد میکند، هر چند بخشی از این آثار را اتفاق رقم میزند. درست است که اسکلتبندی آثار یک اتود اولیه دارد ولی آن اتود را دقیقا اجرا نمیکنم و به طور کلی در حین کار سعی میکنم ذهنم را رها بگذارم و در نتیجه چیزی حدود 30 درصد از کار را اتفاق پیش میبرد و این برای من جذاب است و میبینم جواب میدهد و اگر حس کنم آنچه میخواهم نیست به همش میزنم و کار را ادامه میدهم و پیش میروم.
آثاری که در نمایشگاه "فصلی از هنر" به نمایش درآوردهاید مربوط به کدام دوره از کارهای شما میشوند؟
در حال حاضر نمایشگاه "فصلی از هنر" آخرین نمایشگاهی است که پس از حدود 2 سال وقفه، در آن شرکت کردهام و همانطور که میدانید نمایشگاهی است منتخب از آثار اعضای انجمن هنرمندان نقاش ایران و دو اثری که از من در آن به نمایش درآمده، آثاری است که به تازگی به پایان رسیدند و در این نمایشگاه دیده میشوند.
طراحی صنعتی چقدر روی نقاشیهای شما اثر میگذارد؟
چون کارشناسی ارشدم را در همین رشته اخذ کردهام، کارهایی هم که از من میبینید یک مقدار حال و هوای صنعتی بودن را دارد؛ فویل، فرز، مغار، خراش با میخ و ... به هر حال به نوعی به صنعت مرتبط هستند. یک دوره کارهایم پر از منگنه بود و با استفاده از منگنه تکههایی را به هم وصل میکردم ولی در حال حاضر با منگنه کار نمیکنم و در فضای فعلی این سبک کار خیلی رهاتر و آرامتر است.
چقدر محیط جامعه در حرکت یک هنرمند موثر است، به عنوان مثال اینکه یک هنرمند از واقعگرایی به انتزاع هیجانگرا و سپس انتزاع آرام برسد، چقدر فضای بیرونی در این سیر حرکتی تاثیر میگذارد؟
به نظر من خیلی زیاد، کار نقاشی به اعتقاد من آمیختهای است از نوستالژی، توانایی هنرمند، اطرافیانش و بخش زیادی تاثیرات جامعه و اگر اینها نباشد به نظرم کار کامل نخواهد شد. مثلا یک دوره کارهای من عصبیتر بود و مدتی است که کارها آرامتر است، گاهی رنگهای تند و خام در کارهایم دیده میشد و امروز رنگهای پختهتر. شاید هم چون سنم بالاتر رفته و از این موضوع هم تاثیر گرفتهام چون خود سن هم عامل موثری در کار یک هنرمند محسوب میشود.
پس ظاهرا آرامش یک سال و اندی اخیر جامعه در کار شما بیتاثیر نبوده است. پیش از این رایج بود که هنرمندان وضع مالی خوبی ندارند، در این سالها تغییری در این موضوع ایجاد شده است؟
این سالها اوضاع بهتر شده است. در مورد خود من، باید بگویم من در 16-17 سالگی از شیراز به تهران آمدم، آنجا در سال 1347 نفر اول نقاشی ایران شده بودم. در تهران به هنرستان رفتم و در رشته نقاشی دیپلم گرفتم آن زمان آقایان خاکدان، اسدالهی، دادگر و ... همکلاسیهای من بودند. من شاگرد محمد ابراهیم جعفری بودم، وقتی دیپلمم را گرفتم و دانشگاه قبول شدم، میتوانستم هر رشتهای را انتخاب کنم و من نقاشی را انتخاب نکردم چون آن زمان معروف بود که نقاشها نمیتوانند از عهده مخارج زندگی برآیند و من هم هیچی نداشتم و میخواستم رشتهای را ادامه بدهم که حداقل بتواند زندگیام را تامین کند، بنابراین من معماری داخلی خواندم درست مثل دوستم واحد خاکدان. معماری داخلی باعث شد که من در دوران سربازی و پس از آن در کار مهندسی باشم، ناظر ساختمانهای ارتش شدم و سالها در کار معماری بودم و در نتیجه وضع زندگیام بهتر شد. حتی بعد از انقلاب هم تا سالها رکود بود بنابراین اکنون هم که شرایط حد متوسطی پیدا کرده، من چون در دانشگاه رشته طراحی صنعتی تدریس میکنم، کمی وضع پایدارتری دارم.
البته من منظورم شخص شما نبود، موضوع به صورت عام مد نظر است. چند سالی هست که اقتصاد هنر یک مقدار رونق گرفته و شاید بشود امیدوار بود که نسلهای بعدی بتوانند از این راه امرار معاش کنند.
بله، همینطور است. از زمانی که آقای سمیع آذر در سمت رئیس موزه هنرهای معاصر از هنرمندان حمایت کردند، وضعیت رو به بهبود رفت و شاهد پیشرفتهای خوبی در زمینه اقتصاد هنر بودیم. حتی با اینکه آثار من هرگز در حراجیهای خارجی شرکت نداشته است اما فروش آثار ایرانی در همان حراجیها تاثیر مثبت روی کار ما هم داشته و باعث رونق اقتصادی در این بخش شده است و من هم به عنوان یک هنرمند از آن بهرهمند شدهام و در کل فروش آثار هنری بهتر شده است.
شما عضو هیئت علمی دانشگاه هستید، همچنین تجربه حرکت از واقعگرایی تا انتزاع را دارید میخواهم بپرسم نظرتان درباره روند آموزشی نقاشی در دانشگاهها چیست؟ مدتی باب شده بود در ترمهای پایین اساتید با کار آبستره نقاشی را آموزش میدادند، آیا هنوز هم چنین روالی وجود دارد و اصولا چنین روندی درست است؟
سوال بسیار خوبی است، درست است که من مستقیما عضو گروه نقاشی دانشگاه نیستم ولی در جریان امور هستم. به طور کلی وقتی زمان هنرستان خودم را به یاد میآورم، میبینم اولین کاری که میشد این بود که ما طبیعت را بشناسیم چه با طراحی، چه با رنگ روغن و یا با تحلیل آثار و بدین ترتیب نقش نور، سایه، ترکیببندی، بافت، فرم، ارتباطات فرمی با هم و ... را نیز یاد میگرفتیم. به هیچ عنوان از ترم اول و سال اول سراغ آبستره و انتزاع نمیرفتیم. آقای نامی، آقای جعفری و آقای محمدی که در هنرستان اساتید ما بودند طبق یک برنامهای پیش میرفتند. دانشجو، سال اول و دوم طبیعت کار میکرد، مدل میگذاشتند؛ فیگور، حجم و طبیعت بیجان. منظرهسازی میکردیم، درسی به نام آنتیک داشتیم و از نقاشیها و مجسمههای باستانی کار میکردیم و حتی کپیکردن از کارهای دورههای مختلف تاریخ هنر را یاد میگرفتیم و همه اینها ما را میساخت و از اواخر سال دوم و اوایل سال سوم دیگر هر دانشجو راهی را انتخاب میکرد و در آن مسیر کار را ادامه میداد و موفق هم میشد. من بنا بر تجربهای که دارم این روش را بهترین روش میدانم. الان در برخی مواقع شاهدیم دانشجوی سال اول را مجبور میکنند روی بومهای بزرگ کار آبستره انجام بدهد، که اشتباه محض است.
فکر میکنم هم اکنون موفقترین هنرمندان ما، اغلب از آتلیههای خصوصی میآیند و در بعضی موارد شاهدیم که جوانانی با آثار آبستره و بیهیچ سبقه هنریای پایشان به گالریها باز میشود. ظاهرا هر کسی احساس میکند باید یک نمایشگاه نقاشی نیز در سابقه کاریاش داشته باشد!
ببینید فرانسیسکو گویا، نقاش بزرگ، اواخر عمرش کپی میکرد، وقتی میپرسیدند چرا این کار را انجام میدهی، میگفت میخواهم یاد بگیرم؛ یعنی هنوز میل به یادگیری و تجربه طبیعت داشته، نقل است که میگوید من سه استاد داشتم طبیعت، و لاسکوئز و رامبراند. طبیعت معلم اول او بوده، یعنی به طبیعت نگاه کرده، رفته در دل طبیعت و کوه، انسان، حیوان، جنگ، ساختمان، لباس و ... را کار کرده است. بنابراین واقعا لازم است که هنرمند طبیعت را بشناسد و پس از آن، آنچه ادراک کرده است را ادامه دهد.
فکر میکنم بخشی از موضوع هم به گالریهای ما که خدا را شکر هر روز بر تعدادشان افزوده میشود و منشأ بسیاری از اتفاقات خوب در هنرهای تجسمی هستند، مربوط است. اینکه چقدر سبقه یک هنرمند برایشان مطرح است و اصلا چقدر برای اصالت یک اثر هنری ارزش قائل باشند؛ گاهی حتی شاهدیم که به عمد هنرمندسازی میشود.
کاملا درست است، البته من از طرفی همانطور که گفتید بسیار خوشحالم که گالریهای زیادی داریم و خوشحالم که طرفداران نقاشی هم خیلی زیاد هستند، چه دانشجو و چه مخاطب این حوزه؛ منتها نباید فراموش کرد که کاری که غنای لازم را نداشته باشد به هر حال پس زده میشود و همچنین رونق اقتصاد این بخش به معنای این نیست که از نخستین نمایشگاه با قیمتهایی شروع کنید که توجیهی نداشته باشد. نسل ما بر موج چنین فضای روانیای سوار نشد و البته نتیجه خوبی هم گرفت. هر راهی را برای رسیدن به موفقیت باید قدم به قدم طی کرد.
علاقهمندان به بازدید از نمایشگاه "فصلی از هنر" میتوانند تا ۱۸ دیماه همه روزه از ساعت ۱۳ تا ۲۰ به نشانی خیابان آیتالله طالقانی، خیابان شهید موسوی شمالی، باغ هنر، خانه هنرمندان ایران مراجعه کنند.
انتهای پیام/
فرین روحانیان