سرویس تئاتر هنرآنلاین: بسیاری از نویسندگان و درام‌نویسان بزرگ معاصر به مقوله جنگ، هویت، مرزها و تاثیرات سیاسی دولت‌ها و قدرت‌ها در شکل‌گیری جغرافیایی طبیعی و بشری در آثارشان پرداخته‌اند که برخی از این نگاه‌ها جدی و برخی دیگر توام با طنز و زبان چند لایه نقد و نیش بوده است.

ساختار نمایش

نکته مهمی که درباره نمایش "دیده‌بانان" قابل اشاره است. نوع روایت نویسنده پی‌یردوبر لوکلرک نویسنده معاصر ایتالیایی است. نویسنده‌ای که به نظر می‌رسد تخصص اصلیش نگارش نمایش‌های رادیویی است و عمده شهرتش را به خاطر سبک و نوشتار آثار رادیویش به دست آورده است. نمایشنامه "دیده‌بانان" یکی از شناخته‌ترین و مهم‌ترین کار‌های این درام‌نویس محسوب می‌شود. لوکلرک این اثر را در سال ۱۹۹۸ میلادی نوشته و یک باری هم در صحنه در تئا‌تر فرانسه اجرا شده است. مشکل جدی نمایش هم ساختار رادیویی گونه‌اش است که در اغلب فصل‌های نمایش دو نگهبان خط مرزی مدام با یکدیگر در حال حرف زدن هستند و هرازگاهی با حضور رئیس جمهور دو کشور و نماینده سازمان ملل متحد در راس صحنه، کارگردان تلاش می‌کند از این ساختار فاصله بگیرد. اما در عمل به توفیق نمی‌رسد و مخاطب انگاری به دیدن اجرای یک نمایش نامه‌خوانی بدون اوج و فرود آنچنانی آمده است و حس و حال اجرایی و میزانسن‌های تئاتری به هیچ وجه در روح صحنه جاری نیست و با توجه به مدت طولانی نمایش (صد دقیقه) نمایش از نیمه دومش به شدت افت پیدا می‌کند و همان ماهیت، حرف‌ها و دغدغه‌ها به شکلی دوباره تکرار می‌شود.

کارگردان صاحب سبک

بدون تردید دکتر محمد رضا خاکی جزو صاحب نامان و اندیشمندان تئاتر ما است و کارهای ماندگاری نظیر "مرغ دریایی‌" اثر آنتون چخوف، "ژولیوس سزار" اثر ویلیام شکسپیر، "پرتره" اثر اسلاومیر مروژک را اجرا کرده است و در کنارش به تدریس، تعلیم، هدایت و برگزاری کلاس‌های آموزشی اهتمام ورزیده است. دکتر خاکی در خارج از کشور هم اجراهای موفقی نظیر اجرای نمایش "موسی و شبان" در فستیوال بین‌المللی تئاتر سورواوله و ویلفیلد کانادا داشته است. بنابراین با کارگردانی مواجهیم که به اجرای نمایش‌نامه‌های کلاسیک توجه خاصی دارد و تلاش می‌کند در پس روایت این آثار جهان بینی و دغدغه‌هایش را نیز مطرح کند. در نمایش "دیده‌بانان" هم دکتر خاکی موضوعی جدی و انسانی را در قالبی طنز از زبان دو آدم عادی که حتی سرباز حرفه‌ای هم نیستند روایت می‌کند. رسانه و جایگاه و تاثیرات مخرب و ویرانگر و استعماریش به نحو ملموسی در نمایش به چالش کشیده می‌شود و در برنامه زنده تلویزیونی که در چند جای نمایش وجود دارد. تلاش دو رئیس‌جمهور دو کشور همسایه (رم و مور) در جهت تامین ظاهری منافع دو کشورشان به سخره کشیده می‌شود. جنگ عنصر مهم دیگری است که در نمایش به آن تاکید شده و نشان داده می‌شود حتی با دزدیده شدن یک فندک ارزان قیمت یک نگهبان مرزی و یا شکار چند ماهی بی‌ارزش بهانه برای شروع جنگ می‌تواند به وجود بیاید. گویی سیاستمدران در پس روشن کردن شعله‌های جنگ می‌کوشند منافع پولداران و صاحبان کارخانه‌های اسلحه‌سازی را تامین کنند ( در جایی از نمایش سرباز مرزی با سابقه می‌گوید اسلحله سربازان هر دو کشور همسایه را کارخانه‌ای در کشور او تامین می‌کند). بنابراین می‌توان این استباط‌ها را داشت که هرکدام از جنگ‌هایی که در چهار گوشه دنیا رخ می‌دهد بیشتر بهانه است تا دفاع از وحدت ملی و منافع کشورهای درگیر. بهانه دوران جدید برای شروع جنگ، مقابله با تهدید تروریسم رادیکالیسم و این روزها مبارزه با داعش و سلفی‌ها است.

شخصیت پردازی

نمایش "دیده بانان" پنج شخصیت دارد که دو شخصیت مرزبانان کارکترهای اصلی نمایش هستند که تقابل‌شان درام را به وجود می‌آوردند. دو آدم از دو نسل مختلف یکی پیر و با تجربه و دیگر جوان و پر انرژی. در اغلب درام‌های نام آشنای جهان معمولا این ترکیب آدم با تجربه و جوان جذابیت‌های زیادی دارد. اسکاربر ( با بازی وحید نفر) کوهی از تجربه است و همانطوری که در چند جای نمایش تاکید می‌کند در یک جنگ بزرگ حضور داشته و تجربیاتش را به جوان منتقل می‌کند. اسکابر جایی در نمایش به وادولور می‌گوید: "در جنگ می‌توانی آدمی را بکشی، که در موقع عادی می‌توانست برات یک دوست خوب باشد" . درست عین موقعیتی که این دو نفر در خط مرزی دارند و جاهایی دوست خوبی برای یکدیگر هستند. اما موقعی که تنش آغاز می‌شود اسلحه است که می‌تواند بین آن دو نفر کارکرد داشته باشد. اسکابر علی رغم ظاهر عامیانه‌اش و دباغ زاده بودنش به نظر می‌رسد در پس رفتارهای شوخ و شنگش آدم زیرک و دانایی است و تاکید دارد که اگر آدم‌ها کمتر بفهمند راحت‌تر هستند و بهتر می‌توانند با قضایا کنار بیاییند.

بازی ها

با توجه به ساختار رادیویی نمایش یکی از عاملی که باعث می‌شود مخاطب ارتباطش را با نمایش حفظ کند بازی خوب محمد روشنی و به خصوص وحید نفر است. بازیگر مستعدی که این دو سه ساله اخیر در نمایش‌های با ویژگی ایرانی مثل "به مناسبت ورود اشکان" حضور موفقی را تجربه کرده است. نفر در نمایش "دیده بانان" با استفاده توامان از بیان و ممیک و حالات چهره توانست شیرینی و جذابیتی در نقش اسکابر به وجود بیاورد.

طراحی صحنه و لباس

طراحی صحنه نمایش توسط امیرحسین دوانی در عین سادگی و کم حجم بودنش به خوبی فضای یک محیط مرزی را با استفاده از برجک نگهبانی، جعبعه مهمات، خط مرزی و ... به وجود آورده است. نسرین خرمی با توجه به فضای طنز نمایش لباسی متناسب با این فضا به وجود آورده و از شلوارهای گشاد، پوتین سربازی فانتزی، شال کمر پهن و کلاه خاص استفاده کرده است.

انتهای پیام/

احمد محمد اسماعیلی