سرویس سینمایی هنرآنلاین: مجید برزگر این روزها فیلم "پرویز" را روی پرده سینماها دارد. او فیلمسازی را با فیلم "فصل بارانهای موسمی" آغاز کرد؛ فیلمی که به دلیل متفاوت بودن داستان آن مورد توجه منتقدان قرار گرفت و هرگز اکران عمومی نشد. اتفاقا همان اولین فیلم از این کارگردان باعث شد تا "پرویز" فیلم دوم او بنا به کنجکاوی و شناخت نوع سینمایی که کارگردان اثر انتخاب کرده بود، مورد توجه واقع شود.
"پرویز" اگر چه در بخش مهمان جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد اما اکران عمومی این فیلم بعد از زمان ساختاش مدتی به تعویق افتاد. در نهایت، این فیلم در گروه دوم از اکران فیلمهای سینمای هنر و تجربه در سئانسهای مختلف روی پرده سینما رفت. اگرچه داستان این فیلم روایتی یک خطی را دربرمی گیرد، با این حال تماشاگر تا انتها با خشونتی وصف ناپذیر درگیر است.
برزگر این نوع از سینما را دوست دارد و علاقهای به پایانهای کلیشهای فیلمها ندارد. او معتقد است که سینما بیش از هر هنری یعنی تجربه، تجربه ساختار و نوع فیلمنامههایی که به سلیقه کارگردان ساخته و پرداخته میشود.
برزگر این روزها مشغول فیلمبرداری فیلم دیگری به نام "یک شهروند کاملا معمولی" است. مدتی پیش ناصر تقوایی کارگردان برجسته سینما در پشت صحنه این فیلم حضور پیدا کرد.
با برزگر درباره "پرویز" به صحبت پرداختهایم که در زیر میخوانیم.
فیلم اول شما "فصل بارانهای موسمی" همچنان اکران نشده است، اما فیلم دوم شما "پرویز" در گروه اکران سینمای "هنر و تجربه" به نمایش در آمده است. از اینکه فیلم در این گروه اکران قرار گرفت راضی هستید؟
ناراضی هم نیستم. واقعیت این است که هر فیلمی مخاطب خود را در سینما خواهد داشت. اگر چه مایل بودم "پرویز" به صورت اکران عمومی و روال اکران فیلمها به نمایش در میآمد، اما شرایط اکران بعضی از فیلمها به نظر میرسد برای عدهای سخت بود. به هر حال سال گذشته فرصت و یا امکان برای نمایش فیلمهای خاص در سینما وجود نداشت، حالا که چنین امکانی پیش آمده و شاید تنها راه ممکن برای نمایش این گروه از فیلمها بوده و خوشحالم که این فیلم اکران است.
به نظر میرسد موجی از فیلمهای خشونت آمیز در روایت فیلمنامهها راه افتاده است که نمونههای مختلف آن را امروزه روی پرده سینما میبینیم. این موج برگرفته از چه ذهنیتی است؟ شرایط جامعه کنونی تاثیری بر این فیلمنامههای خشونت آمیز دارد؟
اساسا وقتی میگوییم "موج" یعنی لحظهای هست و یا نیست. در واقع یک دورهای دارد که نقطه اوج نامیده میشود و بعد از آن تب و تاب میافتد. پس همیشه در جریان نیست. اما موج در حقیقت متاثر از شرایط است. موجی از فیلمهای ساده و یا آپارتمانی. گاهی شرایط اقتصادی و سخت سینما باعث میشود که فیلمهای آپارتمانی بیشتر شود.
حتما این اصطلاح را در سینما شنیدهاید که میگویند "موج فیلمهای اصغر فرهادی"، یعنی بعد از محبوبیت و اهمیت فیلمهای این کارگردان، ناخودآگاه موج فیلمهایی با روایت داستانهای مشابه رواج پیدا میکند. الان هم به این صورت است که شرایط اجتماعی به سمتی رفته که بعضی از فیلمسازان بدون اینکه قراری از پیش تعیین کرده باشند، در حقیقت متاثر از شرایط اجتماعی به سمتی از فیلمنامهها دست پیدا میکنند.
من خیلی در سینمای امروز به این موضوع پی نبرده بودم که همزمان چند فیلم با مثلا موضوع خشونت همراه میشوند. مثلا در فیلم "ماهی و گربه" به کارگردانی شهرام مکری آن ماجرای کشتن آدمها بهانهای است برای تعریف قصهای که آن را میبینیم. و یا "روایت ناپدید شدن مریم" به کارگردانی محمدرضا لطفی در حقیقت بهانهای برای فیلم ترسناک است که در خط کمرنگی از خشونت، موضوع این فیلمها بهم متصل میشوند. اساسا در فیلم "پرویز" خشونت مسئله اصلی ما بود که به نوعی آن را در فیلم جاری کنیم.
این خشونت در فیلمتان را از فضای امروز جامعه الهام گرفتید؟
برای من خشونت فیلم "پرویز" متاثر از فضای شهری بود که حس میکردم میزان اخباری که مربوط به جرم و جنایت رخ میدهد روز به روز در حال افزایش است به همین دلیل این فیلمنامه به ذهنم رسید. موضوع اصلی و پس زمینه این قصه از همان ابتدا برای من خشن و تند بود. یعنی آدمی که درگیر میشود و برای اینکه خود را ثابت کند دست به هر کاری میزند.
مخاطب سینمای ما هنوز عادت به پایان باز فیلمها ندارند. چرا فیلمها این گونه به پایان میرسد، در حالی که اغلب این فیلمها برای مخاطب عام ساخته میشود؟
پایان باز در سینما یک معنای دیگری را دربر میگیرد، نسبت به آنچه ما در فیلم "پرویز" روبرو هستیم. پایان باز مسئلهای است که تصمیم گیری برای پایان فیلم بر عهده مخاطب گذاشته میشود. اما در "پرویز" سعی کردیم این اتفاق نیافتد. من کارگردان، در این فیلم قصد داشتم تا پایان فاجعهبار را به مخاطب نشان ندهم. در این فیلم زودتر از اینکه اتفاق بدتری در فیلم رخ دهد، فیلم را قطع کردیم و تصویر را با سیاهی به پایان رساندیم. بر اساس شخصیت پرویز این پایان را در نظر گرفتید؟
بله. میدانیم که شخصیت پرویز مسیری را شروع کرده که پایان خوشی برای خانوادهاش ندارد. به خصوص سکانس ماقبل از شام در خانه پدرش. در واقع "پرویز" مغازه دار خشکشویی را به قتل میرساند. پس میدانیم که رفتن او به سمت خانه پدریاش هم پیامد همان اتفاق سکانس خشکشویی خواهد بود، اما پیش از این اتفاق ما فیلم را قطع کردیم. پس پایان باز با نشان ندادن یک صحنه با هم متفاوت است، اما در جامعه مدرن و شرایط امروز، پایان باز و ایهام خیلی حضور دارد. در جهان مدرن و سینمای مدرن سالهاست که شاهد پایان باز فیلمها بودهایم. این موضوع ربطی هم به مد و جریان روز ندارد، اما به معنای یک واقعیت انکار ناپذیر امروز است که این ایهام وجود دارد. به هر حال پایان باز فیلمها هم طرفداران خود را دارد.
اما مخاطب امروز سینمای ایران هنوز با پایان باز فیلمهای ایرانی کنار نیامده است...
به این خاطر که هنوز عادت به پایان این گونه از فیلمها ندارند. اما اینها تجربههایی برای مخاطبان سینما است که وقتی تماشاگر از سالن سینما بیرون میآید با این سئوال بزرگ روبرو شود که این فیلم چه شد؟ به نوعی در ذهن خود پایان فیلم را بازسازی کند. این گونه پایانها کمک میکند تا کمی هم تماشاگر ابتدا و انتهای فیلم را در ذهن خود مرور کند که چه اتفاق درونی برای شخصیت داستان فیلم رخ داد که او این کارهای خشونت آمیز را انجام داد.
با این حال وقتی تماشاگر بعد از پایان این فیلم از سالن بیرون میآید، همچنان در فضای فیلم سیر میکند.
این همان اتفاقی است که من کارگردان را از ساخت چنین فیلمی راضی میکند که در جهان امروز آیا ما به هم درست نگاه میکنیم. آیا بهتر نیست در روابط خانوادگی و اجتماعی تجدید نظر کنیم؟ من تلاش کردم ذهن تماشاگر را به سمتی ببرم تا مخاطب این فیلم درگیر شود که آیا به اطرافیانمان درست نگاه میکنیم. گاهی ممکن است آدمها براثر نادیده گرفته شدن به سمت خشونت بروند، همانند فیلم "پرویز" گاهی هم بر عکس جهان بینی مثبتی از زندگی و اطرافیان خود بدست آورند. اما اینکه بدانیم وظیفه ما در برابر دیگران چیست یکی از بخشهای فیلم بود.
به نظر میرسد شما مسیری را انتخاب کردهاید در سینما که به دنبال داستانهای ساده اما تاثیرگذار هستید. در فیلم سوم شما "یک شهروند کاملا معمولی" هم این اتفاق افتاده است که این روزها مشغول فیلمبرداری آن هستید؟
واقعیت این است که من یک فیلمساز حرفهای نیستم. به سرعت نمیتوانم فیلمی را تولید کنم. در نتیجه قصههایی را تعریف میکنم و میسازم که دوست دارم و با آنها ارتباط برقرار میکنم. حتی سومین فیلم من هم شبیه فیلم قبلی است. هم جهان فرمی فیلم و ساختار و همه چیز شبیه کارهای قبلی من است.
گاهی فکر میکنم داستان آدمهای معمولی را در فیلمهایم روایت میکنم که هر کسی نمیبیند. خیلی به دنبال آدمها و داستانهای عجیب نیستم. ولی همان آدمهای معمولی ممکن است آبستن موضوعات عجیب باشند. در فیلم "یک شهروند کاملا معمولی" هم همین اتفاق رخ داده است. در واقع فیلم روایت یک پیرمرد ۸۰ ساله است که اتفاقاتی برایش میافتد.
حالا که فیلم سوم را هم میسازم اینگونه بگویم که فیلم اولم "فصل بارانهای موسمی" داستان یک نوجوان را روایت میکرد که یک بلوغی در درون آن اتفاق میافتاد تا میرسید به فیلم دوم یعنی "پرویز" که یک مرد ۵۰ ساله بود و حالا به فیلم سوم "یک شهروند کاملا معمولی" که روایت یک پیرمرد ۸۰ ساله است. سه نسل و یک سهگانه درباره شهر تهران و خشونت و مردمانی که در این شهر زندگی میکنند.
شما ترس از عدم اکران فیلمهایتان ندارید؟ با توجه به موضوعاتی که برای فیلمهای خود انتخاب میکنید؟
فیلم "فصل بارانهای موسمی" که اصلا اکران عمومی نشد، اما ویژگی من و خیلی از فیلمسازان ممکن است این باشد که وقتی به نوشتن و ساختن فیلم فکر میکنم، خیلی به بحث اکران فکر نمیکنم. خیلی خوشحال میشوم اگر فیلمهایم بدون دردسر اکران شوند، اما آنقدر به جهان فیلم و اثری که تولید میشود، متعهد هستم که بعضی مشکلات را نمیبینم. در این فیلمها من از نابازیگر استفاده کردهام و بعضا فیلمهایم موسیقی ندارند، اما مطمئن هستم همه فیلمها مخاطبین خاص خود را دارند و تماشاگر خود را پیدا میکنند. معتقدم مخاطبان به فیلمها نزدیک میشوند ونه فیلمها به مخاطبان؛ اما فکر میکنم مخاطب فیلمهایی همانند "پرویز" بسیاز زیاد است.
اینکه گروهی سعی میکنند این گونه ترویج دهند مخاطب فیلمهای خاص وجود ندارد، آن یک موضوع دیگری است. گروهی معتقدند فیلمهایی با فروش خوبی مواجه میشوند که قصههای معمولی داشته باشند و فیلم پر از بازیگران به اصطلاح ستاره را در بربگیرد. مخاطب واقعی سینما را میتوان در سالنهایی دید که وسط هفته مملو از جمعیت و برای فیلمهای گروه اکران سینمای هنر و تجربه بلیتها از قبل رزو میشوند. امیدوارم نمایش این فیلمها در سینمای هنر و تجربه تداوم داشته باشد. انتهای پیام/ صبا شادور