سرویس سینمای هنرآنلاین: نرگس آبیار کارگردان سینما که این روزها فیلم "شیار ۱۴۳" از او روی پرده سینماهاست، از فیلمنامه این فیلم و نیز تاثیر آن بر مخاطبان میگوید و اشاره میکند، در دورهای به سر میبریم که فیلمسازان جوان بیشتری پا به عرصه فیلمسازی گذاشتهاند که باید حمایت شوند.
پیش از نمایش "شیار ۱۴۳" خیلیها بر این باور بودند که شاید سبک آن مشابه "اشیا از آنچه در آیینه میبینید به شما نزدیکترند" فیلم قبلی آبیار باشد، اما واقعیت این است که "شیار ۱۴۳" فیلمی متفاوت است.
با او درباره بازیگران فیلم، نوشتن رمانهایش که همه به قولی تصویری هستند، صحبت کردهایم. در این گفتوگوی صمیمانه در کنار آبیار دو نفر از بازیگران فیلم - سامان صفاری و مهیا دهقانی - نیز حضور داشتند که در ادامه میخوانیم.
زمان اکران فیلم ازنظر شما مناسب بود یا اینکه ترجیح میدادید اکران فیلم درزمان دیگری روی پرده سینما میرفت؟
نرگس آبیار، کارگردان: با توجه به اینکه این فصل، فصل سرد سینماست، انتظار ما این بود که فیلم در عید فطر اکران شود، اما متاسفانه این اتفاق نیفتاد و فیلم در ماههای محرم و صفر اکران شد. با این حال امیدواریم که تا وقتی فیلم روی پرده است، نتیجه آن هم خوب باشد.
چرا در فضای امروز سینمای ما، شورای صنفی زمانهای مناسبی برای اکران فیلمها در نظر نمیگیرد؟ فصلهایی از سال هستند که به مناسبتهای ویژهای اختصاص دارند، به نوعی هفته دفاع مقدس و خیلی از اکرانهای مناسبتی؛ شما پیش از این در جریان اکران فیلمتان در ماههای محرم و صفر بودید؟
آبیار: به هر حال اکران هر فیلمی یک سری گزینهها دارد که وضعیت پخش آن فیلم را مشخص میکند. مثلاً هفته اول یا دوم عید فطر زمان خوبی به نظر میرسید، اما اکران هفته دوم عید فطر را قبول نکردیم. آن هم به این دلیل که با بازگشایی مدارس همزمان میشد و خیلی خوب نبود. بنابراین ترجیح دادیم که فیلم طبق برنامه ریزی شورای صنفی در همین ماه آبان اکران شود. به هر حال گاهی باید شرایط را پذیرفت.
تا کنون تعداد زیادی کتاب و رمان منتشر و نوشتهاید. با این حال به نظر میرسد که به نوعی دوست داشتید سینما را هم تجربه کنید. چطور شد با این فیلم ارتباط برقرار کردید و تصمیم به ساخت فیلمی گرفتید که در آن جنگ به نوعی، حاشیهای از فیلم است؟
آبیار: ادبیات، بنیاد سینماست. ادبیات به نوعی در سینما، هنر مادر محسوب میشود. زمانی که به کار نویسندگی مشغول بودم، هیچ وقت فکر نمیکردم که فیلم بسازم، اما از حدود هفت یا هشت سال پیش، این تفکر در من شکل گرفت و فیلمسازی را شروع کردم. آنجا بود که دیدم فیلمسازی خیلی راضیام میکند و در عین حال احساس کردم که سینما مخاطب جهانی و بین المللی دارد و مخاطبین آن خیلی بیشتر از مخاطبین کتاب هستند. بنابراین به سینما روی آوردم.
تحت تاثیر رمانی، "شیار ۱۴۳" را نوشتید؟
آبیار: شیار "۱۴۳" بر اساس رمانی نوشته خودم ساخته شد و فیلم بعدی هم که درحال حاضر مشغول به نوشتن فیلمنامه آن هستم، بر اساس یکی از رمانهای چاپ نشده من است. حتی زمانی که فیلمنامه فیلم قبلیام با نام "اشیاء از آنچه در آیینه میبینید به شما نزدیکترند" را مینوشتم، فکر میکردم که چه خوب میشد اگر ابتدا این طرح به صورت داستان بیان میشد و به چاپ میرسید، سپس تبدیل به فیلمنامه میشد. این است که هنوز ادبیات را به صورت موازی در کنار سینما دنبال میکنم و شیار ۱۴۳ "در حقیقت بر اساس رمان" چشم سوم "است که من در سالهای 1380 تا 1381 آن را نوشتهام.
فیلم شما با جزئیات زیادی ساخته شده، آیا این جزئیات برگرفته از رمان و نوشتههای شماست؟ به نظر میرسد، بیشتر از آنکه به چارچوب فیلم فکر کنید به جزئیات فیلم توجه دارید؟
آبیار: بله در رمان و داستانهای کوتاه من، البته به جز داستانهای فانتزی که فضای تخیلی دارد، به جزئیات توجه زیادی دارم. این اتفاق در اولین فیلم من هم افتاد. به نظر من زندگی آدمها پر از جزئیات است و اتفاقاتی که به خصوص در هر لحظه میافتد، میتواند زندگی را باورپذیرتر کند. این در سینما هم خیلی کمک میکند. مثلاً در فیلم" به همین سادگی "آقای رضا میرکریمی یا" یه حبه قند "که در حقیقت یک فیلم جزئیات است، جزئیات یک کلیت باورپذیر و حسبرانگیز را به وجود میآورد. به همین دلیل است که این نگاه و رویکرد را دارم. مثلاً خیلی به فضای کسانی که در آن دوره به جبهه و جنگ میرفتند، نزدیک بودم و در حقیقت آنها هم داستانهایشان پر از جزئیاتی است که مفهوم عمیق داستان را میرسانند. میتوانم این طور بازگو کنم که مفهوم داستان در لایههای زیرین داستان تنیده شده است و مخاطب باید با قرار دادن پازلهای داستانی و روایی در کنارهم، به نتیجه نهایی داستان برسد و دریافت خودش از اثر را داشته باشد.
فیلمی که با جزئیات ساخته میشود، طبعاً داستانی یک خطی را در بر میگیرد. با توجه به اینکه داستان این فیلم افت و خیز زیادی ندارد؛ به ویژه اینکه فیلم یک داستان تلخ را روایت میکند. آیا نمیترسیدید از اینکه تماشگران فیلم را از دست بدهید؟
آبیار: اعتقاد من این است که ما باید سطح نگاه تماشاگر را بالا ببریم. نباید نگاهمان را فقط به این دلیل که میخواهیم فیلم فروش خوبی داشته باشد، تا سطح مخاطب عام پایین بیاوریم. من به سینما خیلی به چشم صنعت نگاه نمیکنم. خیلی دوست دارم فیلم به گونهای باشد که هم مخاطب خاص و هم مخاطب عام را راضی نگه دارد.
به هر حال در فیلمهایی که ساخته میشوند، کارگردان باید کار خودش را انجام دهد و فیلمی را بسازد که به آن باور دارد. در واقع فیلمی را بسازد که مطمئن است قابل دفاع خواهد بود. آنگاه میتواند اجازه دهد که مخاطب به تماشای فیلم بنشیند. در حقیقت باید یک فرهنگسازی درست در صداوسیما و رسانهها در این رابطه انجام شود که فیلمهای ما به خوبی نقد شوند. شاید بهتر است این نقدها از مدارس و پایههای پائینتر فکری مردم شروع شود. البته منظور من فیلمهایی هستند که سطح بالاتری از لحاظ ارتباط با مخاطب دارند و درک مخاطب را بالا میبرند. باید درک مخاطب را با ساخت فیلمهایی با مضمونهای متفاوت بالاتر ببریم.
برگردیم به سینمای جنگ و دفاع مقدس که در واقع مبنای موضوع و ساخت این فیلم است. خانم آبیار، سینمای دفاع مقدس از نگاه یک زن کارگردان چطور تعریف میشود؟ با توجه به اینکه جنگ یک اتفاق تلخ است و رویدادی است که بیشتر به مرد سالاری اشاره دارد تا حضور یک زن مانند شخصیت" الفت "؛ چه تعریفی در پشت نگاه شما وجود داشت که تصمیم به ساخت این فیلم گرفتید؟
آبیار: از نگاه من که یک زن هستم از زاویهای مرا باور خواهند کرد که برای خود من باورپذیر است. در حقیقت آن شخصیت، کاراکتر، فضاها را میشناسم و از ذهن من میگذرد. من در این فیلم، زنانگی و مادرانگی را در سالهای جنگ به تصویر کشیدم. شاید در نگاه اول داستان فیلم به نظر یک داستان تلخ و خطی بیاید. البته اصلا مقایسه نمیکنم، ولی فیلمهایی همانند "به همین سادگی" فیلمهای بدی نبودند و در تاریخ سینمای ما فیلمهای ماندگاری هستند.
این فیلم یک تاریخی از این مملکت را در بر میگیرد و ما چهل سال را در این فیلم روایت میکنیم. من سعی کردهام لحظات زندگی زنی را در این فیلم نمایش دهم که همراه با تماشاگر به انتظار میگذرد؛ انتظاری که خیلی در بطن درون لایههای داستانی فیلم در جریان است و در حقیقت این انتظار است که معنی و مفهوم ذهن یک مادر را تصویر میکند. به جز گم شدن و پیدا شدن شخصیت یونس از اکشن یا حوادث آنچنانی در داستان خبری به آن معنا نیست. در حقیقت این انتظار است که فضای فیلم را میسازد.
با فضای جنگ و فیلم های جنگی آشنا بودید؟ به عبارتی نگاه شما نگاه آشنایی به جنگ و خانوادههای در حاشیه جنگ بوده است.
آبیار: به هر حال مطمئن باشید تنها زمانی یک کار تاثیرگذار و باورپذیر خواهد بود که کارگردان یا نویسنده اثر با فضا آشنا باشد و درحقیقت آن فضاها و کارکترها را بشناسد. من هنوز وقتی به منزل برادرم میروم ایشان خیلی علاقهمند هستند که خاطرات جبهه را تعریف کنند. حتی بعضی از آن خاطرات را بارها و بارها با جزئیات دقیق بیان میکند. گاهی به این فکر میکنم که چطور در آن شرایط بحرانی این جزئیات در خاطرهشان ثبت شده است. خانوادهام، اطرافیانم، فامیل، همسایگان، دوست، آشنا و در مجموع رسانهها در آشنایی من با این فضا همراه بودند. قطعا نمیتوانم با این فضا بیگانه باشم.
آیا این روند فیلمسازی را ادامه خواهید داد و میخواهید به نام فیلمساز جنگ شناخته شوید؟
آبیار: البته تشویقها خیلی مسیر را مشخص و معین میکنند؛ من وقتی" شیار ۱۴۳ "را به پایان رساندم، یک فیلم اجتماعی داشتم و بسیار مایل بودم که روی آن کار کنم. ولی در آن مرحله سرمایهگذار پیدا نکردیم و منصرف شدیم و در حال حاضر هم یک کار اجتماعی دارم. در پس زمینه آن جنگ هم هست، ولی واقعاً نمیخواهم فیلمسازی باشم که با یک ژانر مشخص شناخته شود. دوست دارم در سینمای اجتماعی کار کنم و امیدوارم که فیلمهای جنگ و دفاع مقدس را هم با نگاه خودم که یک نگاه زنانه است بسازم. منتها این به این معنا نیست که همه کارهای من این گونه خواهند بود.
شما از بازیگران این فیلم هستید. نظرتان درباره این فیلم و کار با خانم آبیار چیست؟
مهیا دهقانی، بازیگر: اولین جملهام را با آلبر کامو شروع میکنم که شاید خوشبختی، دلسوزی در حق شور بختی آدم هاست. من خیلی خوشحالم که درپروژه "شیار 143" حضور داشتم و با عوامل حرفهای این پروژه کار کردم. به نظر من" شیار ۱۴۳ "نه تنها یک فیلم برای مادران قهرمان وطنم بود؛ بلکه فراتر از آن بود. به این دلیل که جنگ متاسفانه نابود کنندهترین اتفاق بشری در تاریخ زندگی انسان است که تمام مادران دنیا را به اسارت خودش در میآورد. کارگردان این فیلم توانستند حس مادرانه، آن نگاه و انتظار تلخ موجود در جنگ را با همکاری تمام بازیگران به خوبی به تصویر بکشند.
با اینکه اولین تجربه بازیگری شما در این فیلم بود، چطور توانستید با این نقش ارتباط برقرار کنید؟
دهقانی: ما همیشه جنگ را در بافت زمخت و سختی دیدیم؛ ولی این فیلم خیلی متفاوت بود. نسل من باید این قهرمانان را سرمشق زندگی خود قرار دهند؛ نسل من باید متوجه باشد که در کشور من اتفاقی که برای جنگ افتاد خود جنگ نبود بلکه دفاع از این مرز و بوم و باورهایمان بود. خانم آبیار به من اعتماد کردند. وقتی که فیلمنامه را میخواندم؛ احساس میکردم که یک رمان را میخوانم و همه تصاویر در ذهن من هک میشد. وقتی که من برای نقش مریم انتخاب شدم به مطالعه و تحقیق نزد اساتیدم در زمینه و پیشینه کرمان و کرمانیها پرداختم و اینکه خانمها و دختران روستایی کرمانی چگونهاند؟ چطور زندگی میکنند؟ و آن تاثیر گذاری با نظر من و با نظر خیلی خوب خانم آبیار تلفیق شد و من توانستم به آن شخصیت و کاراکتر که در آن حضور داشتم؛ نزدیک شوم.
شما شخصیت" یونس "را در این فیلم ایفا کردید. نسل امروز ما از نسلهای گذشته خیلی متفاوت است، چطور میشود اتفاقات جنگ را به افکار نسل امروز نزدیک کرد؟
سامان صفاری، بازیگر: شاید بچههای دهه شصت کمی با جنگ در ارتباط بودهاند، ولی بچههای دهه هفتاد این گونه نیستند. بعضی فیلمها زبان جهانی دارند بیانگر یک اتفاق است و نشان میدهد که در یک کشور جنگی به پا شد و عدهای از جوانان آن کشور قربانی آن بودند؛ مجروح شدند، مفقود الاثر شدند و شهید شدند. فیلم در عین سادگی پیچیدگیهای خودش را هم دارد و بیننده میتواند اینگونه ارتباط برقرار کند.
چرا توقع داریم فیلمهای جنگی باید برای همه نسلها قابل باور باشند؟
صفاری: من درباره این فیلم از همان ابتدا نظری داشتم که البته نظر خیلیها هم بود و به خانم آبیار هم گفتم این بود که، امکان دارد نسل جدید ما تماشاگر این فیلم نباشد؛ ولی در سینما آزادی دیدم که از همه نسلها با این فیلم ارتباط برقرار میکنند و با دیدن آن اشک میریزند. این اتفاق برای خود من باورپذیر نبود. گاهی حس میکنیم مادرانه بودن این فیلم، تاثیرگذارترین قسمت فیلمنامه است و اگر یک کارگردان مرد این فیلم را میساخت مطمئناً شما فیلم دیگری را میدیدید و مطمئن باشید که زنانگی که در فیلم میبینید به این خاطر است که کارگردان از جنس خود زنان است و دید کاملاً متفاوتی نسبت به فیلمهای دفاع مقدس در آن وجود دارد. همیشه قهرمانان فیلم مردها بودند؛ ولی در این فیلم نشان داده میشود که قهرمانان اصلی جنگ مادران بودند و اتفاقاتی را نشان میداد که امکان داشت نتایج مثبت یا منفی داشته باشد. اکنون ما شاهد نتایج مثبت آن هستیم. البته این برای کارگردان یک ریسک بزرگ محسوب میشد.
ادامه دارد...