سرویس معماری هنر آنلاین: کتایون تقی‌زاده دکترای معماری از دانشگاه هنر تهران، دانشیار دانشکده معماری دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی دانشکده معماری دانشگاه تهران، مولف کتاب "نقد و بررسی معماری دیکانستراکشن" است که تاکنون تالیفاتی در زمینه معماری معاصر ایران به چاپ رسانده است. گفتگوی زیر درباره بافت شهری تهران است با تقی‌زاده است که در زیر می‌خوانید.

به نظر شما بافت شهری تهران انسجام لازم را دارد؟

بافت شهری تهران در دوارن‌‎های صفویه و قاجاریه از لحاظ فضای شهری انسجام داشته است. مثلا فضای خدماتی مثل بازار و اطراف آن را می‌توان نام برد که هنوز هم دیده می‌شود و از چهار سمت محدود شده بود. امروز ولی این انسجام اصلا وجود ندارد. در دنیا همه شهرها یک مرکز و میدان مهم دارند، اما در شهر تهران هیچ میدان مهمی وجود ندارد. کسی نمی‌تواند بگوید مرکز شهر تهران کجاست. هر کدام از میدان‌ها برای یک ناحیه خاص مهم هستند. مثل میدان هفت تیر از یک سو و میدان آزادی از سوی دیگر.

دلیل این نبود انسجام در چیست؟ آیا به این خاطر نیست که در سال‌های اخیر به شکل پراکنده از الگوهای معماری مدرن غربی تاثیر پذیرفته‌ایم؟

این دلیل که از الگوهای غربی استفاده کرده ایم کافی نیست. مشکل این است که ضوابط ساخت و ساز مناسب نداریم. در بافت تاریخی، اجازه بلند مرتبه‌سازی وجود ندارد و درست در نزدیکی آن برج‌های بلند ساخته می‌شود. این است که ما مدام با منظره خانه‌های بلند و کوتاه مواجه هستیم و برج‌های بلند با برج‌های کوتاه در هم اقدام شده‌اند. بنابراین با یک تراکم و طراحی منسجم و هماهنگی رو به رو نیستیم.

مسئله دیگر کارکردها و کاربردهای مختلفی است که در سطح شهر پراکنده شده است. ما در همه جای تهران و در تمام نقاط شهر با انواع کاربری‌ها رو به روییم. کاربری تجاری، اداری، مسکونی و فرهنگی در هم اقدام و مخلوط شده است و حتی دانشگاه‌ها پراکنده‌اند. همین باعث می‌شود در سطح محله یکپارچگی به وجود نیاید و ساختمان‌ها بر اساس نیاز محله ساخته نشود.

مشکل بعدی هم وزارتخانه‌هاست. که هر وزارت‌خانه در جایی قرار دارد و همچنین هر اداره‌ای به دلیل نیاز به فضاهای تازه‌تر اقدام به ساخت ساختمانی جداگانه می‌کند که در بافت‌های مسکونی شاهد ساخت آنها هستیم و اینها در یک نقطه ساماندهی نمی‌شوند.

چه راهکاری برای حل این مشکل می‌توان اندیشید؟

فکر می‌کنم باید از شهرداری‌ها شروع کرد. از جایی که این مجوزها صادر می‌شود. شهرداری طرح تفصیلی جامع و درستی ندارد و همینطور اگر طرح تفصیلی جامعی باشد، نهادهایی لازم است که آن را به درستی اجرا کند. در حال حاضر هیچ کنترلی بر اجرای طرح تفصیلی ساخت و سازها نیست. شهرساز باید بر اساس بازنگری در مبانی طراحی شهر تهران از الگوهای موفق پیروی کند و آن را ترویج بدهد و الگوهای ناموفق را کنار بگذارد.

شما تمامی مشکل را به عملکرد شهرداری و سازمان‌های مربوطه دانستید. سهم معمار در این جریان تا چه است؟

شاید قبل از مرحله طراحی، مطالعه و امکان سنجی بتواند تاثیر معمار و طراحی معماری را پر رنگ کند اما متاسفانه این امر تقریبا انجام نمی‌شود. عملکرد در آن زمینی که طراحی برای آن در نظر گرفته شده، بسیار تعیین کننده است. طراح باید بداند طرحش جوابگوی آن کاربری و زمین هست یا نه و این هیچ‌گاه سنجیده نمی‌شود. خیلی وقت‌ها ساختمانی برای کاربری مسکونی طراحی می‌شود‌ و بعد تغییر کاربری می‌دهد. معمار قبل از طراحی می‌تواند تا حدی این موضوع را کنترل کند که این سایت برای این کاربری مناسب هست یا خیر. اما بعد از طراحی و ساخت، در جایگزینی‌ها و عملکردها نمی‌تواند دخالتی داشته باشد.

به نظر شما مجموعه معماری شهر تهران تا چه حد نیازهای روحی و فرهنگی مردم را پاسخگو است؟

آنچه که وجود دارد نیازهای مردم را برطرف نکرده است و دلیلش همین رفتارهای مردم است که می‌بینیم عوض شده است. معماری می‌تواند رفتار و خلق و خوی آدم‌ها را متحول کند. زندگی در آپارتمان‌هایی که این همه بسته و بی‌ظرافت است، روی رفتار انسان‌ها تاثیر گذاشته است.

در غرب و دنیای مدرن امروز بیشتر به پایداری اجتماعی و اقتصادی طراحی معماری نگاه می‌کنند که کمبودش به شدت حس می‌شود. آنچه ساخته شده شاید با صرفه است اما باید دید برای افراد از لحاظ اقتصادی و اجتماعی مناسب است یا نه. به خصوص در طراحی و ساخت برج‌ها، نه به فرهنگ و نه به شرایط اقتصادی و نه به هویت گذشته مردم ایران هیچ توجهی نشده و این‌ها رفتاهاری نابهنجاری تولید می‌کند چون هیچ کس در این خانه‌ها آسایش ندارد و به نوعی می‌خواهد بیرون باشد.

در سال‌های اخیر رفتارهایی دیده می‌شود که سابق بر این در جامعه ما سابقه نداشته است. در روستاها و شهرهای کوچکتر شاهد چنین تغییر رفتاری نیستیم چون هنوز آن معماری قدیمی و بومی کماکان حفظ شده است.

به نظر شما تا چه حد به سمت استفاده از تکنولوژی روز در معماری پیش رفته‌ایم؟

ما از لحاظ طراحی عقب نیستیم. طراحی ما فوق‌العاده است. معماران ما کاملا از رویکردهای روز استفاده می‌کنند. اگر ضعفی باشد در مرحله ساخت است. آن هم نه اینکه ناتوان باشیم، بلکه نبود نظارت کامل است که باعث می‌شود ساختمان درست ساخته نشود. ما مقرارت ملی و جهانی را خوب می‌شناسیم ولی آن را اجرا نمی‌کنیم. در تکنولوژی نیز چندان کم نداریم اما باید به آن حدی برسیم که مثل خیلی از کشورها عمر مفید ساختمان‌‎هایمان بالای 50 سال برسد.

دلیل پرهیز از تکنولوژی روز چیست؟

مسائل اقتصادی مهم و تعیین کننده است. برای همین معمولا با همان روش‌های سنتی کار می‌کنیم چون ریسک کمتری دارد. اگر مقرارت و ضوابط ساخت و ساز الزامی شود می‌توانیم انتظار داشته باشیم تکنولوژی تازه‌تری هم وارد کنیم. به نظر من تنها یک ارگان مسئول این مشکل نیست به خصوص در تهران. بلکه باید تمام مراحل طراحی، نظارت و بهره برداری کاملا کنترل شود.

انتهای پیام/