سرویس معماری هنرآنلاین: طبیعت زیبا و آب و هوای پاکیزه استان اردبیل بسیاری از گردشگران و طبیعت گرایان را به سوی خود جذب می‌کند، اما اردبیل تنها در طبیعت زیبایش خلاصه نمی‌شود. یکی از جذاب‌ترین و کهن‌ترین میدان‌های تاریخی کشور در این استان قرار دارد که متاسفانه به دلیل ناشناخته بودن مهجور افتاده و مورد تاراج قاچاقچیان قرار گرفته است.

این میدان کهن "یری" نام دارد که با 400 هکتار در شمال غربی روستای "پیرازمیان" در 31 کیلومتری شرق "مشگین شهر" و 60 کیلومتری اردبیل در کنار رودخانه "قره سو" جای دارد. مسوولان توان نگهداری آن را ندارند و حتی جاده‌ای مناسب برای گذر گردشگران برای آن ساخته نشده است. این در حالی است که سیل‌های گاه گاهی نیز جاده آن را مسدود می‌کند.

این میدان بزرگ پیش از تاریخ، برای اولین بار در سال 1978 توسط چارلز برنی در سه بخش دژ، نیایشگاه و قوشاتپه شناسایی شد و در 7 مهرماه سال 1381 به شماره 6162 در فهرست آثار ملی جای گرفت. علی رضا نوبری کارشناس میراث فرهنگی نیز نخستین کسی بود که این منطقه را کاوش کرد و پیشنهاد پارک باستان شناسی را برای شهر یری داد که تاکنون هیچ اقدامی در این باره نشده است.

پیشینه دژ روی تپه پس از لایه‌نگاری از دوره آهن (۱) و (۲) به ۱۴۰۰ و ۱۲۰۰ پیش از میلاد برمی‌گردد. کمی پایین‌تر از آن، بیش از ۳۰۰ گور یافت شده که در زمان پهلوی دوم باز شده ‌بودند و تنها سه گور دست نزده برجای مانده است. هفت کریدور که همگی به یک مکان منتهی می‌شوند یافت شده است.

در ازاره دیوارها، پشت به پشت سنگ‌افراشته‌های ایستاده که جلوی آن‌ها سنگ‌ نذورات قرار دارد کشف شده است. راهروها نیز بیشتر دارای کف گل کوبیده یا سنگ‌فرش هستند. در نیایشگاه مکتب "اوشاق‌لاری" ۳۷۵ سنگ‌افراشته دارای چشم، بینی، مو، دست، کمربند و سلاح که همگی بدون دهان و همه وابسته به دوره آهن (۲) هستند وجود دارد و گورهای نزدیک نیایشگاه نیزبه دوره آهن (۱) و (۲) بازمی‌گردند. ممکن است سنگ‌ها برای افرادی ساخته‌شده‌ که جان خود را در جنگ از دست داده‌اند یا به نیایشگاه پیش‌کش شده‌اند.

سنگ‌افراشته‌ها در یک زمان کنار هم چیده‌نشده‌اند، زیرا دارای بلندی گوناگونی از 35 سانتی‌متر تا نزدیک 2متر و 25 سانتی‌متر هستند. در بخش دیگری هم سنگ‌های رودخانه‌ای ایستاده، نمادی از سنگ‌افراشته‌ها چیده‌ شده‌اند مانند امروزه که درکنارمسجد یا کلیسا بخشی برای روشن کردن شمع وجود دارد و برای این سنگ‌ها نذورات نیز گذاشته‌ می‌شده‌است. از آن‌جایی که سنگ‌افراشته‌ها نماد مردگانشان بوده، دارای دهان نیستند، زیرا مردگان توان سخن‌گفتن ندارند.

در این میدان، سه گونه سنگ‌افراشته وجود دارد یکی آنهایی که مو از دو سوی صورت به سمت بدن آمده و به شکل دست درآمده‌است و درگونه دیگر با وجود مرزبندی صورت و مو، دست‌ها کنارهم به حالت احترام قرار گرفته‌اند.

اشکافی پایین‌تر از سنگ‌افراشته‌ها یافت شده و مابین اشکاف و سنگ‌افراشته‌ها یک دروازه سنگی وجود دارد. در بخش درونی اشکاف نیز، سنگ‌افراشته‌هایی وجود‌ داشته که به عنوان سنگ‌گور از آن بهره‌ گرفته‌ می‌‍شده‌ و نمایان‌گر آن است که پس از دوره آهن (۲) در این بخش یورشی انجام گرفته و افراد یورشگر به هیچ‌ روی به سنگ‌ها و نمادهایش باوری نداشته‌اند. درگورهای پیدا شده بخشی ازیک گوسفند یا گاو را با نام نذورات درگورجای داده بودند.

از این نمونه سنگ‌افراشته‌ها در"حکاری" شهری نزدیک "ماردین" ترکیه و در"دوبندی" آذربایجان وجود دارد اما به گستردگی شهر یری نیست.

استان اردبیل در منطقه سردسیری جای گرفته ‌است و برف، باران و حتا تندباد در بلندی‌های آن چشمگیر است و سنگ‌افراشته‌ها پس از کاوش به همان‌گونه درمیدانی باز و بدون پوشش قرار گرفته اند که دراین سال‌ها بدون نگهبان مورد دست اندازی قرارگفته و کسانی برای پیدا کردن گنج، آن‌ها را شکسته و یا بر اثر تندبادها افتاده و تکه تکه شده‌اند.

میدان شهر یری با آدمک‌های بی‌دهان چشم انتظار توجه مردم و مسوولان هستند.

انتهای پیام/