سرویس معماری هنرآنلاین: یکصد و سی و هشتمین گفتمان هنر و معماری، با موضوع "بوم‌شناسی و معماری پایدار" روز چهارشنبه در محل باغ موزه‌ی قصر برگزار شد.

این نشست که به همت انجمن مفاخر معماری ایران برگزار شد، فرصتی بود برای هم‌اندیشی صاحب‌نظران تا هر چه بیشتر با فعالیت‌ها و نقطه نظرات یکدیگر در زمینه معماری پایدار آشنا شوند.

طی قرن‌ها معماران سنتی ایرانی با آشنایی وسیع خویش از شرایط اقلیمی و طبیعت این مرز و بوم، آثاری خلق کرده بودند که در سازگاری بی‌نظیری با شرایط محیطی خویش بنا شدند. آثار خلق شده توسط معماران گذشته‌ی ایرانی در تعادل با شرایط اقلیمی و ویژگی‎های جغرافیایی و فرهنگی، نمونه‌های برجسته‎ای از معماری پایدارند که این روزها خبر خرابی‌ها و ویرانی‌های آنها به بهانه‌های مختلف هر روز و هر روز مایه‌ی دلسردی اهالی فرهنگ و هنر غنی معماری می‌شود.

مهمانان و متخصصین نشست بوم‌شناسی و معماری پایدار همگی بر یک نکته اتفاق نظر داشتند و آن زنگ خطر ویرانی منابع طبیعی گسترده‌ی کشور به دلیل ساخت و سازهای بی‌رویه به بهانه‎ی توسعه‌ و صنعت بود. زنگ خطری که به علت نادیده گرفتن معماری پایدار و شرایط بومی کشور و توسعه‌ی ناهمگون و نااندیشیده مدت‎هاست به صدا درآمده است.

در این میان، تخریب منابع طبیعی کشور، اعم از جنگل‎‌ها، رودها، منابع آب و غیره روز به روز گسترده‏‌تر می‎گردد و کشور را به سوی بحرانی برگشت‌ناپذیر سوق می‌دهد. خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه و زاینده‌رود اصفهان تکیه‌ی سخنرانان این نشست بود. منابع ارزنده‎‌ای که امروزه تاوان سیاست‎های غلط و توسعه‌ی نااندیشیده را می‎پردازند.

دکتر تقی‌فرور، استاد پیشین دانشگاه واشنگتن و رئیس کنسرسیوم بین‎المللی قرق‎های بومی، که مهمان نخست این نشست بود، در ابتدا از انسان مدرن گفت و او را بزرگترین خطر طبعیت دانست. انسانی که دیگر شایسته‏‌ی عنوان قرآنی "اشرف مخلوقات" نیست، چرا که خود بزرگترین مخرب مخلوقات گشته است.

وی در ادامه گفت: امروزه در کشور نه تنها طبیعت که شهرها و روستاها نیز در حال ویرانی‎اند. وی شهرها و روستاها را موجودات زنده‎ای توصیف کرد که برنامه‌ها و سیاست‌های توسعه‎ای نادرست بزرگترین قاتل آنها شده‎اند. وی با انتقاد از الگوی آمریکایی تخریب بافت‎های با ارزش شهرها به بهانه‌ی ساخت و ساز و حریم اتوبان‎ها و جاده‎ها بیان کرد، این الگو از پیش از انقلاب از کشور آمریکا گرفته شده است و امروزه در کشور درونی شده است.

دکتر مهدی بصیری، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل انجمن پیام سبز اصفهان و استاد دانشگاه صنعتی اصفهان، دومین سخنران نشست بود. بصیری که بر اهمیت "مدیریت سرزمین" تأکید داشت، این مدیریت را در کشور ایران در حد صفر ارزیابی کرد و گفت: ما توسعه را فیزیکی و کمی می‎دانیم و اصلاً بدنبال اندیشه و طراحی نیستیم. امروزه هیچ اتاق فکری در کشور نیست که توسعه را طراحی کند.

وی با اشاره به اینکه الگوی توسعه‎ی کشور ما یک الگوی آمریکایی است بیان داشت: الگوی آمریکایی به دنبال اتوبان‌سازی و تولید هرچه بیشتر اتوموبیل است و ما نیز در شهرهای‌مان به دنبال چنین توسعه‎ای هستیم. این در حالی است که الگوی اروپایی، یعنی ساخت خط ریلی و راه‎آهن بکلی نادیده گرفته می‌شود.

وی در ادامه اظهار داشت: ما در ایران توسعه‎ی قرن هجدهمی اروپا را آغاز کردیم، یعنی ایجاد هر چه بیشترِ کارخانه و ساخت بی‌شمار سدها و بهره‌برداری‌های بی‌‍رویه از معادن و ذخایر ملی.

وی با انتقاد از اقتصاد کلاسیک و مبتنی بر عرضه و تقاضای کشور افزود: امروزه در کشورهای مختلف به اقتصاد زیست‎محیطی نظر می‎شود و اگر ما نیز اقتصاد اکولوژیکی را آغاز کنیم می‎‌توانیم از توسعه‎ی نابجا جلوگیری کنیم و به سوی توسعه‏‌ی پایدار حرکت کرده و کشور را تا حدی ترمیم کنیم.

مهدی بصیری با اشاره به توسعه‏‌ی بدون برنامه‎ی کشور از هدر رفتن منابع طبیعی گسترده‎ی کشور سخن گفت و بیان داشت: برای مثال کارخانجات تولید فولاد در کشور آب زیادی را مصرف می‌کنند و این در حالی است که ما این کارخانه‎ها را در مناطق بی‌آب و کویری می‎سازیم و منابع زیرزمینی را دچار بحرانی جدی می‎کنیم. همچنین توسعه‎ی کشاورزی آبی را در مناطقی داشتیم که مشکل کمبود آب در آنها جدی بوده و این موضوع یکی از دلایل عمده‎‌ی خشکی دریاچه‎ی ارومیه و رودخانه‎ی زاینده‌رود بوده است.

او در ادامه به وضعیت شهرها پرداخت و با اشاره به اینکه یک ساختمان در یک شهر مانند موجودِ زنده‎ای در یک اکوسیستم است بیان داشت: مهندسین سازه هیچ توجهی به مسائل اکولوژیکی نداشته‎اند و فقط بر ساخت و ساز متمرکز بوده‎‌اند. وی ریشه‎‌ی این مشکلات را در توسعه‏‌ی نامناسب دانست و گفت: بوجود آمدن لابی‌های قوی و اهمیت پول و ثروت باعث شده تا حل این معضلات با دشواری جدی روبرو باشد.

بصیری با اشاره به مسئله‎ی جمعیت شهرها و خطرات آن برای طبیعت و زیست‎محیط، ایجاد شهرها و تمرکز جمعیتی بدون توجه به منابع و ظرفیت‏‌های طبیعت و بخصوص منابع آب را بحرانی جدی دانست که روز بروز حل آن دشوارتر خواهد شد.

خانم مهندس فاطمه ظفرنژاد، پژوهش‌گر و نویسنده‎ی کتاب توسعه‎ی پایدار و مدیریت آب، در ادامه‎ی نشست، تصاویری تکان‎دهنده از خشکی‎ها و بیابان‏‌زایی‏‌های گسترده نشان داد که به دلیل بی‎برنامگی و توسعه‏‌ی نامناسب دامن‎گیر طبیعت ایران شده است.

وی به معنای واژه‏‌ی "بوم" در زبان فارسی پرداخت و گفت: بوم واژه‎ای عمیق به معنای سرزمین، طبیعت، سرشت، مردم و انسان محلی است. وی گفت: نمونه‏‌هایی از معماری و بناهای فاخر و سازگار با محیط از 3500 سال گذشته در کشور وجود دارد که نشان از آشنایی عمیق معماران ما با بوم‏‌شناسی بوده است.

ظفرنژاد در جملاتی تأمل‌برانگیز گفت: کره‎ی زمین بیش از 4 میلیارد سال عمر دارد و در این مدت همواره تعادل طبیعی داشته است. اما انسان مدرن در کمتر از 150 سال این تعادل را کاملاً برهم زده.

وی در توضیح معنای تعادل طبیعی گفت: تعادل طبیعی سامان‌ه‏ای است بسیار دقیق و پیچیده که نمی‎توان آن را نادیده گرفت و تاوان آن را پرداخت نکرد. وی افزود: وضعیت امروزه‎‌ی دریاچه‏‌ی ارومیه نتیجه‎ی نادیده‎گرفتن این تعادل طبیعی است، چرا که در حوزه‎ی این دریاچه حدود 56 سد ساخته شده است. رود کارون نیز وضعیت مشابه‌ی دارد و سدهای بی‌شمار ساخته شده بر این رود تعادل طبیعی حوزه‎ی رود را کاملاً بر هم زده است. این در حالی است که می‎توان بخوبی نشان داد ساخت این سدها توسعه‎ی چشمگیری در صنعت کشاورزی ایجاد نکرده است.

وی با ارائه‎ی توضیحی از ایده‎ی "ساختمان‏‌های صفر" بیان داشت: امروزه در غرب بر روی ساختمان‎هایی فکر می‎شود که به آنها ساختمان‏‌های صفر می‎گویند. چراکه این ساختمان‏‌ها بشدت صرفه‎جو هستند و کمترین تبادل حرارتی را با محیط دارند و پسماند آنها نیز صفر است.

ظفرنژاد در پایان با اشاره به چالش‎های معماری و شهرسازی پایدار اظهار داشت: تعدیل یارانه‎ی آب و انرژی، اصلاح سیاست‌گذاری‌های کلان، برچیدن سدها و اصلاح آموزش کشور از جمله موضوعاتی است که می‎تواند در بهبود وضعیت نقش داشته باشد.

خانم مهندس سارا غفوری نیز به نمایندگی از کارگاه معماری معاصر ایران به سرپرستی مهندس حائری، گزارشی از فعالیت‎های این کارگاه در استان‏‌های مازندران و هرمزگان ارائه کرد.

همچنین در این نشست، محمد کوشافر، سخنگوی کمیته‎ی آب اتاق بازرگانی استان اصفهان، از تهدیدهای نادیده‎گرفتن ظرفیت منابع آبی گفت و تأکید داشت آب از ویژگی‎های مهم سرزمین در آمایش است.

وی که توجه ویژه‎ای به زاینده‎رود اصفهان داشت، عامل رشد بی‎رویه‎ی جمیعت در اصفهان و نادیده‎گرفتن ظرفیت منابع آبی استان را از دلایل بسیار مهم خشکی این رود بزرگ دانست و گفت: رودخانه‏‌ای که روزگاری شهر را خنک نگاه می‎داشت، امروزه گرد و غبار بر شهر می‎پراکند و این موضوع نشان از فاجعه‌ای است که زاینده‏‌رود و دریاچه‏‌ی ارومیه تنها نمونه‏‌ای از آن است.

انتهای پیام/

حسن امیری آرا