سرویس معماری هنرآنلاین: یکصد و سی و هشتمین گفتمان هنر و معماری، با موضوع "بومشناسی و معماری پایدار" روز چهارشنبه در محل باغ موزهی قصر برگزار شد.
این نشست که به همت انجمن مفاخر معماری ایران برگزار شد، فرصتی بود برای هماندیشی صاحبنظران تا هر چه بیشتر با فعالیتها و نقطه نظرات یکدیگر در زمینه معماری پایدار آشنا شوند.
طی قرنها معماران سنتی ایرانی با آشنایی وسیع خویش از شرایط اقلیمی و طبیعت این مرز و بوم، آثاری خلق کرده بودند که در سازگاری بینظیری با شرایط محیطی خویش بنا شدند. آثار خلق شده توسط معماران گذشتهی ایرانی در تعادل با شرایط اقلیمی و ویژگیهای جغرافیایی و فرهنگی، نمونههای برجستهای از معماری پایدارند که این روزها خبر خرابیها و ویرانیهای آنها به بهانههای مختلف هر روز و هر روز مایهی دلسردی اهالی فرهنگ و هنر غنی معماری میشود.
مهمانان و متخصصین نشست بومشناسی و معماری پایدار همگی بر یک نکته اتفاق نظر داشتند و آن زنگ خطر ویرانی منابع طبیعی گستردهی کشور به دلیل ساخت و سازهای بیرویه به بهانهی توسعه و صنعت بود. زنگ خطری که به علت نادیده گرفتن معماری پایدار و شرایط بومی کشور و توسعهی ناهمگون و نااندیشیده مدتهاست به صدا درآمده است.
در این میان، تخریب منابع طبیعی کشور، اعم از جنگلها، رودها، منابع آب و غیره روز به روز گستردهتر میگردد و کشور را به سوی بحرانی برگشتناپذیر سوق میدهد. خشک شدن دریاچهی ارومیه و زایندهرود اصفهان تکیهی سخنرانان این نشست بود. منابع ارزندهای که امروزه تاوان سیاستهای غلط و توسعهی نااندیشیده را میپردازند.
دکتر تقیفرور، استاد پیشین دانشگاه واشنگتن و رئیس کنسرسیوم بینالمللی قرقهای بومی، که مهمان نخست این نشست بود، در ابتدا از انسان مدرن گفت و او را بزرگترین خطر طبعیت دانست. انسانی که دیگر شایستهی عنوان قرآنی "اشرف مخلوقات" نیست، چرا که خود بزرگترین مخرب مخلوقات گشته است.
وی در ادامه گفت: امروزه در کشور نه تنها طبیعت که شهرها و روستاها نیز در حال ویرانیاند. وی شهرها و روستاها را موجودات زندهای توصیف کرد که برنامهها و سیاستهای توسعهای نادرست بزرگترین قاتل آنها شدهاند. وی با انتقاد از الگوی آمریکایی تخریب بافتهای با ارزش شهرها به بهانهی ساخت و ساز و حریم اتوبانها و جادهها بیان کرد، این الگو از پیش از انقلاب از کشور آمریکا گرفته شده است و امروزه در کشور درونی شده است.
دکتر مهدی بصیری، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل انجمن پیام سبز اصفهان و استاد دانشگاه صنعتی اصفهان، دومین سخنران نشست بود. بصیری که بر اهمیت "مدیریت سرزمین" تأکید داشت، این مدیریت را در کشور ایران در حد صفر ارزیابی کرد و گفت: ما توسعه را فیزیکی و کمی میدانیم و اصلاً بدنبال اندیشه و طراحی نیستیم. امروزه هیچ اتاق فکری در کشور نیست که توسعه را طراحی کند.
وی با اشاره به اینکه الگوی توسعهی کشور ما یک الگوی آمریکایی است بیان داشت: الگوی آمریکایی به دنبال اتوبانسازی و تولید هرچه بیشتر اتوموبیل است و ما نیز در شهرهایمان به دنبال چنین توسعهای هستیم. این در حالی است که الگوی اروپایی، یعنی ساخت خط ریلی و راهآهن بکلی نادیده گرفته میشود.
وی در ادامه اظهار داشت: ما در ایران توسعهی قرن هجدهمی اروپا را آغاز کردیم، یعنی ایجاد هر چه بیشترِ کارخانه و ساخت بیشمار سدها و بهرهبرداریهای بیرویه از معادن و ذخایر ملی.
وی با انتقاد از اقتصاد کلاسیک و مبتنی بر عرضه و تقاضای کشور افزود: امروزه در کشورهای مختلف به اقتصاد زیستمحیطی نظر میشود و اگر ما نیز اقتصاد اکولوژیکی را آغاز کنیم میتوانیم از توسعهی نابجا جلوگیری کنیم و به سوی توسعهی پایدار حرکت کرده و کشور را تا حدی ترمیم کنیم.
مهدی بصیری با اشاره به توسعهی بدون برنامهی کشور از هدر رفتن منابع طبیعی گستردهی کشور سخن گفت و بیان داشت: برای مثال کارخانجات تولید فولاد در کشور آب زیادی را مصرف میکنند و این در حالی است که ما این کارخانهها را در مناطق بیآب و کویری میسازیم و منابع زیرزمینی را دچار بحرانی جدی میکنیم. همچنین توسعهی کشاورزی آبی را در مناطقی داشتیم که مشکل کمبود آب در آنها جدی بوده و این موضوع یکی از دلایل عمدهی خشکی دریاچهی ارومیه و رودخانهی زایندهرود بوده است.
او در ادامه به وضعیت شهرها پرداخت و با اشاره به اینکه یک ساختمان در یک شهر مانند موجودِ زندهای در یک اکوسیستم است بیان داشت: مهندسین سازه هیچ توجهی به مسائل اکولوژیکی نداشتهاند و فقط بر ساخت و ساز متمرکز بودهاند. وی ریشهی این مشکلات را در توسعهی نامناسب دانست و گفت: بوجود آمدن لابیهای قوی و اهمیت پول و ثروت باعث شده تا حل این معضلات با دشواری جدی روبرو باشد.
بصیری با اشاره به مسئلهی جمعیت شهرها و خطرات آن برای طبیعت و زیستمحیط، ایجاد شهرها و تمرکز جمعیتی بدون توجه به منابع و ظرفیتهای طبیعت و بخصوص منابع آب را بحرانی جدی دانست که روز بروز حل آن دشوارتر خواهد شد.
خانم مهندس فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر و نویسندهی کتاب توسعهی پایدار و مدیریت آب، در ادامهی نشست، تصاویری تکاندهنده از خشکیها و بیابانزاییهای گسترده نشان داد که به دلیل بیبرنامگی و توسعهی نامناسب دامنگیر طبیعت ایران شده است.
وی به معنای واژهی "بوم" در زبان فارسی پرداخت و گفت: بوم واژهای عمیق به معنای سرزمین، طبیعت، سرشت، مردم و انسان محلی است. وی گفت: نمونههایی از معماری و بناهای فاخر و سازگار با محیط از 3500 سال گذشته در کشور وجود دارد که نشان از آشنایی عمیق معماران ما با بومشناسی بوده است.
ظفرنژاد در جملاتی تأملبرانگیز گفت: کرهی زمین بیش از 4 میلیارد سال عمر دارد و در این مدت همواره تعادل طبیعی داشته است. اما انسان مدرن در کمتر از 150 سال این تعادل را کاملاً برهم زده.
وی در توضیح معنای تعادل طبیعی گفت: تعادل طبیعی سامانهای است بسیار دقیق و پیچیده که نمیتوان آن را نادیده گرفت و تاوان آن را پرداخت نکرد. وی افزود: وضعیت امروزهی دریاچهی ارومیه نتیجهی نادیدهگرفتن این تعادل طبیعی است، چرا که در حوزهی این دریاچه حدود 56 سد ساخته شده است. رود کارون نیز وضعیت مشابهی دارد و سدهای بیشمار ساخته شده بر این رود تعادل طبیعی حوزهی رود را کاملاً بر هم زده است. این در حالی است که میتوان بخوبی نشان داد ساخت این سدها توسعهی چشمگیری در صنعت کشاورزی ایجاد نکرده است.
وی با ارائهی توضیحی از ایدهی "ساختمانهای صفر" بیان داشت: امروزه در غرب بر روی ساختمانهایی فکر میشود که به آنها ساختمانهای صفر میگویند. چراکه این ساختمانها بشدت صرفهجو هستند و کمترین تبادل حرارتی را با محیط دارند و پسماند آنها نیز صفر است.
ظفرنژاد در پایان با اشاره به چالشهای معماری و شهرسازی پایدار اظهار داشت: تعدیل یارانهی آب و انرژی، اصلاح سیاستگذاریهای کلان، برچیدن سدها و اصلاح آموزش کشور از جمله موضوعاتی است که میتواند در بهبود وضعیت نقش داشته باشد.
خانم مهندس سارا غفوری نیز به نمایندگی از کارگاه معماری معاصر ایران به سرپرستی مهندس حائری، گزارشی از فعالیتهای این کارگاه در استانهای مازندران و هرمزگان ارائه کرد.
همچنین در این نشست، محمد کوشافر، سخنگوی کمیتهی آب اتاق بازرگانی استان اصفهان، از تهدیدهای نادیدهگرفتن ظرفیت منابع آبی گفت و تأکید داشت آب از ویژگیهای مهم سرزمین در آمایش است.
وی که توجه ویژهای به زایندهرود اصفهان داشت، عامل رشد بیرویهی جمیعت در اصفهان و نادیدهگرفتن ظرفیت منابع آبی استان را از دلایل بسیار مهم خشکی این رود بزرگ دانست و گفت: رودخانهای که روزگاری شهر را خنک نگاه میداشت، امروزه گرد و غبار بر شهر میپراکند و این موضوع نشان از فاجعهای است که زایندهرود و دریاچهی ارومیه تنها نمونهای از آن است.
انتهای پیام/
حسن امیری آرا