سرویس معماری هنرآنلاین: کانون معماران معاصر ایران روز پنجشنبه 17 مهرماه در گالری روژ میزبان پورفسور ریچی میاکه بود. این هنرمند معمار در جمع معماران معاصر ایران به بررسی تاریخ معماری معاصر ژاپن و مقایسه آن با معماری اروپایی و به خصوص معماری معاصر فرانسه که خود مدت زیادی در آن زندگی کرده است، پرداخت. وی با بیان اینکه حضور ایرانیان در ژاپن بسیار زیاد است و معماران زیادی نیز در ژاپن فعالیت میکنند همچون فرشید موسوی در یوکوهاما، اظهار داشت: ژاپنیها مثل ایرانیها هنوز هم درگیر سنت و واقعیت هستند. در دوران سلطنت "میکادو" و حضور "ساموراییها"، توکیو دو صده پایتخت بوده است. عکسهایی که از شروع قرن 19 از توکیو گرفته شده حاکی از نوعی هارمونی در معماری شهر است و هیچ پروژه بزرگی در آن دیده نمیشود. حتی معبدها خیلی دقیق در شهر جانمایی شدهاند.
وی ادامه داد: کشور ژاپن برای مدتها درش به روی اروپا بسته بود تا اینکه اواسط قرن نوزده ارتباط با اروپا برقرار شد و معماری ژاپن تحت تاثیر معماری اروپا قرار گرفت. اما هنوز ساختار چوبی با گرتهبرداری از سنت مرسوم بوده است.
ریچی میاکه به دو رخداد مهم در ژاپن اشاره کرد و گفت: زمین لرزه سال 1923 باعث شد تقریبا یک چهارم شهر توکیو ویران شود. پس از آن بود که ساخت و سازها تغییر کرد و شیوههای تازه معماری رونق گرفت. آنها از بتن مسلح که در آن زمان تکنولوژی برتری بود استفاده کردند اما ساختار چوبی همچنان حفظ میشد.
وی اضافه کرد: عامل دیگری که در تغییر معماری ژاپن تاثیرگذار بود جنگ جهانی در سال 1947 بود که دامنهاش به کشور ژاپن رسیده بود. تا پیش از آن جنگ ساموراییها است که جنگهایی داخلی بود. بزرگترین جنگ سامورایی در سال 1866 اتفاق افتاد که 1600 نفر در این جنگ کشته شدند و این آمار در جنگ جهانی به ششصد هزار نفر افزایش پیدا کرد. تعداد زیادی از شهرها به کل ویران شد. هیروشیما و ناکازاکی در بمباران شیمیایی امریکا به کل ویران شدند و همه این اتفاقات تاثیرات عمیقی بر معماران گذاشت چرا که دولت به طور رسمی از آنها خواسته بود شهرها را دوباره بسازند.
"کنزو تانگه" را میتوان اولین معمار معاصر ژاپن دانست. عملا معماری پس از جنگ با کنزو تانگه آغاز میشود. دولت وقت طرح بازسازی هیروشمیا را به گروهی از معماران پیشنهاد میدهد و آنها هر یک طرحی را پیشنهاد میکنند. از بین طرحهایی که ارائه میشود طرح کنزو تانگه انتخاب شده و وی مشغول به کار میشود. از دیگر معماران آن دوران سی چی شیرایی است. که در سال 1905 به دنیا میآید و تا سال 1983 زندگی میکند. کنزو تانگه در میان دیگر معماران مقام معمار دولتی پیدا میکند. در سال دو جلسه برگزار میشده که در آن معماران طرحهای خود را ارائه میدادند و هر بار طرح کنزو تانگه برنده میشده است. او به این که معمار دولتی است افتخار میکرده.
وی ادامه داد: پس از تغییر نظام دیکاتوری سلطنتی به مشروطه سلطنتی، کنزو همچنان تمرکز خود را بر گرتهبرداری از پیشینه سنتی معماری ژاپنی میگذارد. یکی از طرحهای وی ساختمانی است که از ساختار تیر و ستونی معبدی بودایی الهام گرفته است. در کنار معماری دولتی معماری ساختمانهای مسکونی ژانر موازی بود که در ژاپن مسیر دیگری در پیش داشت. کنزو تانگه تعداد خیلی کمی منزل مسکونی ساخت از جمله منزلی که برای همسرش ساخت و وقتی از وی جدا میشد آن را به او بخشید.
میاکه پیش از اینکه به معماری خانههای مسکونی بپردازد درباره خصوصیات اخلاقی کنزو تانگه گفت: وی بسیار فروتن بود و خودش را معمار برجستهای نمیدانست. هرگاه از وی سوال میشد که آیا خانه مسکونیاش را خودش ساخته یا خیر میگفت فراموش کردهام و این نشان از نگاه رو به جلوی وی بود.
میاکه اضافه کرد: عملا تمام پروژههای ملی را کنزو تانگه پیش میبرد. چون یکی از دوستان و همکاران تانگه در دولت مسابقاتی برگزار میکرد که معماران طرحهایشان را ارائه دهند اما از آنجایی که دوست تانگه بود در پایان طرحهای تانگه انتخاب میشد.
میاکه اظهار داشت: در طراحی معماری ساختمانهای مسکونی طراحیها بسیار شخصیتر بود و توجه بیشتری به ظرافتهای فضا میشد و نوآوریهای بسیاری داشتند.
"کیکو تاکه" و "سی که" در دهه پنجاه با الهام از ویلاهای امریکایی استودیو هاوسهای زیادی طراحی کردند. کیکو تاکه همیشه در مسابقات نفر دوم میشد. وی سازهای پیچیده و شجاعانهای طراحی کرد ولی این سازه آب داد و طراحش مجبور شد تمام مبلغی که برای آن هزینه شده بود پس بدهد و همین باعث ورشکستگی وی شد. تقریبا در اواخر قرن نوزده کمی توانست از این فاجعه حرفهای کمر راست کند. از دیگر معماران آن دوران میتوان از "کیشو کوروکاوا"، "کیکو تاکه" و "ماکی" نام برد. این گروه از متابولیستهای دهه 60 بودند که طرحهای پیشرویی ارائه میدادند و به اجرا در میآمد. در همان زمان متابولیستهای اروپایی قادر نبودند طرحهایشان را اجرایی کنند. این گروه توانستند توجه رسانهای جهانی را به خود جلب کنند. کوروکاوا در سطح جهانی مشهور شد ولی هیچ آرشیتیک جوانی از دفترش بیرون نیامد. برعکس وی کیکو تاکه دانشجویان زیادی را پرورش داد.
میاکه با طنزی ظریف گفت: کیوتاکه را معمار دیوانه لقب دادهاند. زیرا وقتی ارشیتیکهای جوان بعد از ساعتها کار روی پروژه به خانه میرفتند وی در طول شب کاملا طراحی را تغییر میداده و حتی جزییات آن را کار میکرده است. از میان این معماران ماکی هنوز زنده است و در سطح جهانی از شهرت برخوردار است. وی اکنون هشتاد و پنج سال دارد و هر دو ماه یک بار برای سخنرانی و تعریف پروژههایش سفر جهانی میرود.
میاکه با اشاره به اینکه ماکی خود از خانوادههای صاحب نفوذ ژاپن است اضافه کرد: ماکی در تورنتو و هارواد درس خواند و سپس به ژاپن برگشت. ماکی فرمالیست مدرن بود و میخواهد عملا جای کنزو تانگه را بگیرد. البته ماکی علاقهای به ریاست ندارد، هر چند به خاطر سابقه خانوادگیاش از وی انتظار میرود. وی دانشگاه "کی یو" را طراحی کرد که یکی از قدیمیترین دانشگاههای ژاپن است. خانواده ماکی موسس دانشگاه کی یو هستند. پدر بزرگ ماکی یک سامورایی مخالف دولت بود که پس از سالها دوری از ژاپن دانشگاه کی یو را بنیاد میگذارد.
"ایاتا ای زواکی" معمار دیگری است که در سال 1931 به دنیا آمد. وی یک کمونیست دو آتشه بود. اما نظام کمونیستی روسیه را نمیپذیرفت و بنابراین یک مائویست شد. وی برداشت کاپیتالیستی دوگانهای دارد و همزمان از اندی وراهول ستایش میکند. ایدهال وی این است که امریکا را اشغال کند. وی قراردادی هنری در بلوار منهتن میبندد و در این برنامه در سراسر بلوار پرچمهای چین را به اهتزاز در میآورد.
میاکه سپس به معماران نسل بعد از جنگ پرداخت و گفت: در سال 1941 که ژاپن درگیر جنگ جهانی شد خانوادهها اسامی فرزندانشان را به گونهای انتخاب کردند که روحیه جنگجویی را در آنها تقویت کند. "تویو ایتا"، "تودوا اندو" و"روکاکو" از معماران پس از جنگ هستند که اسامی همه آنها معناهایی درباره مبارزه و جنگجویی دارد. "آبه"، "کنگو"، "شیگرو بان"، "سجیما" معماران دهه پنجاه هستند و معماران دهه 60 "کیدو ساکی"،" یوکومیرو"، از دانشجویان ریچی میاکه که در دفتر وی مشغول به کارند.
میاکه درباره شیگرو بان گفت: وی استودیویی طراحی کرد که بتواند کلاس درس طراحیاش را در آن برگزار کند. وی بعد از مدتی به پروژهای پس از فاجعه پرداخت و خانهای برای پناه جویان و کلیسایی موقتی طراحی کرد که باعث شهرتش شد.
وی با اشاره به اینکه امروزه تعریفها از معماری عوض شده است، ادامه داد: معماران زیادی اکنون برای جامعه به صورت خودجوش و خیرخواهانه کار میکنند. برخی از معماران ژاپن داوطلبانه در نپال مدرسهای طراحی کردند که همسو با محیط محلی بود و بخشی از سرمایه آن را نیز از افراد خیرخواه محله جمع آوری و سرانجام آن را وقف محل کردند.
میاکه به سه دوره معماری پس از جنگ اشاره کرد و افزود: معماری موزهها، معماری خیرخواهانه و معماری پس از فاجعه سه ژانری است که پس از جنگ توجه معماران را به خود جلب کرد و سه جریان تاثیرگذار در معماری ژاپن به وجود آورد. سجیما شعبهای از موزه لوور در لنس فرانسه را طراحی کرد. وی همچنین موزه بزرگ دایره مانندی ساخت که در ابتدا تصویب این طرح کاری پر خطر به نظر میرسید. وی توانست نام آشنایی در جهان معماری شود. سجیما در دانشکدهای مخصوص زنان درس خوانده که در ژاپن دانشگاههای زنان بسیار فعال هستند.
تویو ایتو درگیر ژانر معماری پس از فاجعه شد. وی در طرحهایش به زیباییشناسی توجه داشت اما از سال 2011 هدف اجتماعی در طرحهایش پررنگ شد. وی موزهای از آثار خود تهیه کرده که هدفش بیشتر در راستای آموزش کودکان است. بعد از جنگ که تویو ایتو به ژاپن بر میگردد خانهای برای خواهرش طراحی میکند که کلبه نقرهای نام دارد. طرحی برای شهر "سن دایی" که هم موزه و هم مرکز اجتماعی است به نام "ایسو زاکی" یکی از طرحهای بسیار بزرگ وی است که علی رغم ظاهرش بسیار سنگین است و اندازه یک کشتی بزرگ فلز در آن به کار رفته است. وی سازهای پوستهای برای تایوان طراحی کرد که ایده رابطه معماری و جسم را در آن تجربه کرد. وی معتقد است معماری یک اتفاق جسمی است و طرحهایش با لمس بدن درک و فهم میشود.
ریچی میاکه در پایان گفت: ایتو اکنون کمی بیمار شده است و خیلی مایل است که به ایران سفر کند. وی با امیدواری اینکه ایتو سلامتیاش را به دست آورد ادامه داد. امیدوار خود وی به ایران سفر کند و درباره طرحهایش بیشتر و مفصلتر توضیح خواهد داد.
در ادامه جلسه نیز امیر حسین طاهری، محمدرضا قدوسی، احسان حسینی و نشید نبیان طرحها و پروژههای معماریشان را به عنوان نمونههایی از معماری معاصر ایران با نشان دادن عکس و اسلاید توضیح دادند.
اتنهای پیام/