سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: مینو مشیری، مترجم بنامی‌ست. از او آثار داستانی مهمی چه از زبان فرانسه و چه از زبان انگلیسی به زبان فارسی برگردانده شده است. مینو مشیری از هنریک ایبسن، ژوزه ساراماگو، دنی دید رو، جی. ام. کوتسیا، بنژامن کنستان و ... ترجمه‌های درخشانی را انجام داده است که بعضی از آنها نیز برای مخاطب فارسی زبان اولین تجربه به حساب می‌آمده. از آن جمله می‌توان به ژاک قضا و قدری از دنی دیدرو یا رمان آدلف اثر بنژامن کنستان اشاره کرد.

بنژامن کنستان در ایران نویسنده‌ای بود ناشناخته. از فعل ماضی "بود" استفاده می‌کنیم چرا که امروز به واسطه ترجمه‌ای که از مینو مشیری در دست داریم می‌توانیم بگوییم مهمترین اثر این نویسنده سوییسی-فرانسوی را خوانده‌ایم.

بنژامن کنستان در اکتبر 1767 به دنیا آمد؛ یعنی قریب به 250 سال پیش در چنین ماهی. گفت‌و‌گوی ما با مینو مشیری درباره شاهکار بنژامن کنستان -آدلف- را در ادامه می‌خوانید.

بنژامن کنستان را تا چه میزان در ایران می‌شناسند؟ پیش از ترجمه "آدلف"، اثر دیگری از او ترجمه شده بود؟

بنژامن کُنستان، نویسندة بلندآوازة سوئیسی‌تبار فرانسوی‌زبان (1830-1767) مانند بسیاری دیگر از نویسندگان کلاسیک جهان در ایران شناخته شده نیست. او فقط با یک رمان که همان آدلف است برای همیشه جای خود را در ادبیات کلاسیک جهانی تثبیت کرد. کُنستان یک رمان ناتمام دیگری به نام "سِسیل" نیز از خود به جا گذاشته است؛ اما تالیفات زیادی درباره لیبرالیسم و نوشتارهای متعددی در زمینه‌های دیگر از جمله مذهب دارد. کُنستان در زمان حیاتش یک فعال سیاسی بود و تا امروز او را تئوریسین لیبرالیسم شناخته‌اند. کُنستان از هواداران انقلاب فرانسه بود و از مخالفان سرسخت ناپلئون. چقدر خوشحالم ترجمة من از این رمان با اقبال مواجه گردیده است و کنجکاوی نسبت به نویسنده‌اش را برانگیخته است.

رمان "آدلف" در ادبیات فرانسوی زبان و همین طور ادبیات داستانی غرب چه جایگاهی دارد؟

کُنستان بیشتر به خاطر شاهکارش، رمان "آدلف"، در یادها و ادبیات جهان باقیست. نخست آن را یک "رمان کلیدی" و زندگی‌نامة شخصی‌اش دانستند که جار و جنجال درازمدتی ایجاد کرد. قریب به یک قرن طول کشید تا پس از جنگ جهانی دوم این تاکید بر جنبه‌های اتوبیوگرافیک رمان فروکش کرد و رمان آدلف به خاطر ویژگی‌های زیباشناختی آن خوانده و نقد شد. گوته آن را سفاکانه‌ترین و تلخ‌ترین رمان عشقی خواند. گوته و شیللر اما هر دو از تحسین‌کنندگان کُنستان و این رمان بودند.

نخواندن آثار چنین اشخاصی و غیبت نویسندگانی از این دست در جامعه ادبی ما چه تاثیری بر پیکره ادبیات داستانی ما گذاشته است؟

نخواندن و آشنا نبودن با رمان‌های کلاسیک ـــ یعنی ستون‌های ادبیات جهان ــ ضعف بارز جامعة ادبی ما است. به‌عنوان مثال وسعت مفاهیم و منظرهای روانشناختی رمان "آدلف" چنان حیرت‌آورند که صاحب‌نظران به حق کُنستان را پیشگام رمان روانشناختی نو نامیده‌اند. آدلف ضدقهرمانِ از خودبیگانه و درون‌گرایی است که عاشق زنی ده سال از خودش بزرگتر می‌شود. آدلف هم خودشیفته است و هم طبیعتی ضعیف دارد. هم بزرگ‌منش است و هم قدرت ندارد رشته‌های عاطفی میان خود و زنی را که دیگر دوست ندارد، پاره کند. عشق آرمانی و زیاده‌خواهیِ اِلِنور نیز زیر ذره‌بین کُنستان قرار می‌گیرد.

آیا می‌توان برای بنژامن کنستان در ایران نسخه ثانی قائل شد؟ به عبارت دیگر نویسنده‌ای ایرانی می‌شناسید که شبیه به او باشد در نوع نوشتار و محتوا؟‌

"آدلف" شاهکار روان‌شناسی عشق است که تراژدی عدم امکان برقراری ارتباط راستین میان انسان‌های عاشق را به نمایش می‌گذارد. کُنستان عمیق‌ترین و شورانگیزترین وابستگی‌های عاطفی را موشکافانه تجزیه و تحلیل می‌کند تا نشان دهد چرا و چگونه با گذر زمان این احساسات و بستگی به تدریج رنگ می‌بازند. نسخه ثانی برای بنژامن کُنستان در ایران یا نویسنده‌ای شبیه به او در نوع نوشتار و محتوا در ایران؟ حتما مزاح می‌فرمایید. اصلا و ابدا نداریم. فقط و فقط مقاله‌ای از دکتر مصطفی ملکیان خوانده‌ام که در محتوا با تفسیر فلسفی و روانشناختی عشق در رمان آدلف بنژامن کنستان هم‌آهنگی دارد. همین.

انتهای پیام/

مجتبا هوشیار محبوب