سرویس معماری هنرآنلاین: سیمون دوبوار اندیشمند در کتاب "جنس دوم" تمرکز اصلی‌اش را بر نقدی می‌گذارد که بر اساس آن، این زنان هستند که محق‌اند درباره زنان و نحوه فعالیت‌هایشان سخن بگویند. او معتقد است که ساز و کار تفکر زنانه آنجا می‌تواند به نمود عینی یک نقد درست منجر شود که مخاطبش، تحلیل اثری از همین جنس باشد. بنابراین این نوشته کوتاه در همان ابتدا با یک از هم پاشیدگی میان ایده و آن چه که مطالبه می‌کند رو به روست. با این همه به نظر می‌رسد که معماری در ایران، کمی لای در را باز گذاشته تا زنان معمار نیز حق مشارکت در ساخت و توسعه فضاهای مصنوع را بر اساس توان و تجربه خود به دست آورند و این موضوعی است که لزوم توجه به جایگاه معماری زنان را بیشتر از قبل می‌کند.

تا پیش از این معماری بر دیالوگی مردانه استوار بوده به طوری که تقریبا عموم معماران ایرانی را جامعه مردان ساخته است. این جامعه، با گفتمان مسلط خود که برگرفته از سنت و آداب شهری است، همواره در پی مخفی‌سازی زن در بدنه خانه بوده است و به جای آن که معماری را برای محل آرامش و زندگی زنان و کودکان فراهم کند، از معماری به عنوان محلی برای پنهان کردن زنان بهره برده تا جایی که حتی بناهای شاهکار معماری ایران هم که به نوعی کاربری زنانه داشته‌اند همواره با فروکاستن ارتفاع یا برش پلان و ایجاد گذرگاه‌های متقاطع به خارج از محور اصلی منتقل شده‌اند.

عبور از این نوع نگاه به سمت جایگاهی که امروز معماری زنان متمایل به آن است، سخت به نظر می‌رسد، آن چنان که اینجا دیگر موضوع شاید دقیقا معماری نباشد بلکه سهم خواهی زنان است در مشارکت اجتماعی بیشتر و تاثیرگذاری نگاه‌شان در معماری امروز کشور.

این موضوعی است که پیش از این زمینه‌هایش فراهم شده اما توجه به بسترسازی آن به عمل نیامده. افزایش چندین برابری ورودی دانشگاه‌ها و دانشکده‌های معماری و انباشت فارغ‌التحصیلان زن آرشیتکت، انگیزه تازه‌ای است برای آن‌ها که به این بازار ورود پیدا کرده و با زبان خود شروع به سخن گفتن کنند.

نگاهی به آثار معماران زن پس از انقلاب هم نشان می‌دهد که این زبان در حال تکوین و استقلال است به طوری که در برخی موارد شاهد تحولات فرمیک هم هستیم که شاید اشاره به آن‌ها هنوز خیلی زود باشد. با این همه این سوال مطرح می‌شود که آیا متخصصان زن حوزه معماری در طول این سال‌ها صدای غایب معماری ایران بوده‌اند یا خیر؟


پاسخ به این سوال از آن‌جا مهم است که در صورت مثبت بودن جواب، راه پیش روی معماری زنان برای رسیدن به جایگاه‌شان راهی بسیار طولانی است چرا که آن‌ها پیش از هر چیز باید به بدنه معماری کشور رسوخ کرده و کم کم خواهان جایگاه واقعی خود شوند. اما نگاهی به دفاتر مهم معماری کشور نشان می‌دهد که در طول نزدیک به دو دهه، معماران زن به جای سکون و سکوت، راه به سوی بدنه کارشناسی دفاتر معماری برده و در بسیاری از پروژه‌های مهم کشور با معماران به نام مرد، همکاری داشته‌اند. نیاز به نام بردن برخی اسم‌ها نیست و شاید در آینده بشود آن‌ها را با ویژگی‌های ممتاز خود به صورت جداگانه برشمرد اما آن چه که امروز دیگر به امری مسلم بدل شده این است که معماری زنان در ایران، امروز به دو بخش نخبه و فعال بدل شده است. نخبگان این جمع که بیشتر منش "آرتیستیک" دارند با گسترش فعالیت‌های خود در بخش‌های مختلف معماری، معماری داخلی و حتی نقاشی و مجسمه‌سازی فعالند و گروه فعال، در بدنه معماری ایران، مهمترین وظیفه را که تبدیل ایده به فرم است، عملی می‌کنند. نگاهی به دفاتر موفق معماری در طول این سه دهه نشان می‌دهد که در همه این دفاتر، زنان معمار، نه تنها بازوی اجرایی صرف نیستند، بلکه خلاقیت‌های محاسبه‌گرانه‌شان، سبب بروز اتفاقات دیدنی در آثار معماری شده است.

اما این شاید قدم نخست باشد و ابتدای راه. راه امروز بازتر و فضا مهیاتر است. در تهران، برخی از پیمانکاران به دنبال زنان آرشیتکتی می‌گردند که ایده‌های بکر و عملی نشده‌ای داشته باشند. در اصفهان و شیراز نیز توجه به معماری زنان در حال گسترش است و کم کم قید مردانه معماری در حال حذف. این عرصه، مجال تازه‌ای را فراهم کرده که زنان خود پا به میدان بگذارند و با بیرون آمدن از بدنه شرکت‌ها و دفاتر طراحی و معماری، به معمارانی صاحب سبک بدل شوند.


انتهای پیام/

سعید برآبادی