سرویس تئاتر هنرآنلاین: اسلاومیر مروژک مثل خیلی از بزرگان ادبیات از قبیل یونسکو، بکت و میلان کوندرا هنرمندی است که تحت تاثیر جنگ جهانی دوم و صفبندی دنیای سرمایهداری و کمونیستی فعالیتهای نوشتاریش را از دهه پنجاه شروع کرد و مثل کوندرای چک تبار تحت تاثیر سیطره تدریجی کمونیسم در شرق اروپا و بهار پراگ و دیکتاتوری که در این کشورها به وجود آمد با زبانی طنز آمیز، نیش دار و کنایه آمیز به نقد هر جریانی که میخواهد دیکتاتوری ایجاد کند میپردازد. در نمایشنامه "در پهنه دریا" هم یک دوک خود خواه و بروژا قصد دارد که دیکتاتوری را در قایق شکسته اجرا کند . نگاه طعنهآمیز مروژک با طنازی ذاتیش و اضافه شدن جملات کنایهای زیبا در قالب دیالوگ شخصیتهای آثارش چشمانداز زیبایی از به سخره کشیدن هر جریان استبدادی است. در هر صورت مرژوک از طنز در ترسیم روابط جامعه و موقعیتها انسانها استفاده درستی انجام میدهد.
سادگی داستان نمایشنامههای مروژک سبک نوشتاریش را از نویسندگان هم نسلش مثل یونسکو که در قالبی پیچیده و چند لایه به ارائه مفهوم به مخاطبان میپردازند متمایز میکند. توانایی دیگر مروژک خلق موقعیتهای متفاوت و جذاب برای مخاطب با شخصیتهای محدود است (نمایشنامه "قرار داد با آدمکش" دو شخصیت و همین نمایش "بر پهنه دریا" هم سه شخصیت اصلی دارند) در چنین وضعیتی مرژوک با چیرهدستی به دقت تمام زوایایی شخصیت قهرمانهایش را با ضعفها، قوتها، خرد و جهالتشان ترسیم میکند و با سادهترین و مختصرترین پیرنگ داستانی ( در قرار داد با مرگ نویسندهای قصد خودکشی دارد و در پهنه دریا سه نفر در قایقی سرگردان هستند) میکوشد لایههای مختلف شخصیتی و کنشی آدمها در بحث فردیت و اجتماعی و مواجه با دیگران نشان بدهد و البته پس از این شروع ساده خواننده و مخاطب را بتدریج با پیچیدهترین و عمیقترین مضامین اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مواجه میکند و در آخرهم با عدم قطعیت در پایانبندی ذهن مخاطبش را به چالش میکشد.
جایگاه اسلاومیر مروژک درایران
در کشورمان ترجمههای متعددی از آثار مروژک توسط ایرج زهری، احسان نوروزی (تانگو) و داریوش مودبیان (مهاجران، بر پهنه دریا، سفارتخانه و مهاجران) و دیگران انجام شده است و سال قبل هم مودبیان نمایشنامه "قرار داد با مرگ" این نویسنده را در تماشاخانه ایرانشهر با بازی خودش و کوروش سلیمانی اجرا کرد. آخرین اقتباس از آثار این نمایشنامهنویس را پارسا پیروز فر انجام داده است.
وسواس و دقت پیروزفر
پارسا پیروز فر هنرمندی دقیق، حساس و کمالگرایی است و کارنامه محدود اما پر بار بازیگریش نشان میدهد دغدغههای والاتری صرف حضور جلوی دوربین و بازیگری دارد. دقت پیروز فر باعث شد که خود شخصا نمایشنامه مرژوک را به فارسی برگرداند تا با نگاه و جهان بینی خاصش ترجمه و در ادامه تبدیل به اثر نمایشی شود. این دقت، حوصله و احترام پیروز فر به کارش در دوران کم حوصلهگی و سر دستی کار کردن خیلیها در عرصه هنر جای تقدیر و تشکر دارد. پیروفر با شناخت درست ماهیت اثر در میزانسها و طراحی حرکات بازیگران نیز بسیار درست و سنجیده عمل میکند. صحنههایی که بازیگران در قایق شکسته حالت نامتعادلی دارند و به چپ و راست متمایل میشوند . به خوبی فضای متزلزلشان در مکان و مواجه با آدمهای دیگر آشکار میشود. همچنین پیروز فر موفق شده در پناه شوخطبعی و فضای طنز موجود در ساختار نمایشش مقداری زیادی مخاطب را از ترس و اضطرابی که در در موقعیتهایی؛ رعبآوری مثل خوردن نمادین هم نوع که در نمایشنامه وجود دارد دور کند.
شخصیتهای نمایش نمایش "بر پهنه دریا" سه شخصیت اصلی دارد آدمهایی با ظاهر متمدن که در اثر شرایط به بدویترین خویهای انسانی میپردازند. کشتی شکسته گنده که نمادی از سرمایهداری و سیطره است و کشتی شکسته متوسط که سرگردان میان دو قلب غنی و فقیر است و برای بقا خودش را به طبقه بالاتر متصل میکند. کشتی شکسته کوچولو که در این لابی و زد و بندی که میان گنده و متوسط به وجود میآید چارهای به جز پذیرفتن شرایط و نابودی ندارد. البته در ابتدا اندکی مقاومت میکند. اما در ادامه رضا میدهد تا مرگی تراژیک و به تعبیری با شکوه داشته باشد. در دنیا و طبیعت اصلی کلی بر نابودی ضعیفترها و بقای قویترها وجود دارد و حد وسطی وجود ندارد و در پس لایه ظاهری مدنیت درجوامع پیشرفت انسانی توحش و قانون جنگل حکمفرما است.
بازیها
بازیها نقطعه قوت بر پهنه دریا هستند و این امر با توجه به بازیگر بودن کارگردان عجیب به نظر نمیرسد. پارسا پیروز درست و بهجا در تحلیل نقش و بازی شخصیت گنده پیچیدگی، دنائت، رندی و رذالتش را با نوع بازیش به تصویر میکشد. جاهایی حق به جانب و مظلوم میشود و جاهایی حریف ضعیفش را کنج رینگ گیر میاندازد و با بازی کلام و دمکراسی ظاهری اور را له میکند.
میتوان ادعا کرد که این بازی بهترین بازی پیروزفر نه تنها در تئاتر بلکه در میان سایر بازیهای تصویرش است. سیاوش چراغیپور هم با توجه به فیزیک و نوع و نحو حرف زدنش به خوبی استیصال، ضعف و درماندگی کوچولو را ارائه میکند که در آخر به باور میرسد و میگوید " الان یک انسان ایده الم". هوتن شکیبا هم مثل همیشه خوب است و به درستی افکتهای صوتی را با صدایش در جاهایی مختلف نمایش اجرا میکند.
پایانبندی
نمایش "بر پهنه دریا" مثل کار قبلی پیروز فر "سنگها در جیب"، یک کار حرفهای و شست رفتهای است که همه چیزش اعم از کارگردانی، بازی موسیقی و صحنه درست و به جا در کنار هم قرار دارند و میتواند مخاطب را با خودش همراه کند. به طور حتم با توجه به پیشرفت کار به کار پیروز فر در آینده آثار بهتری از او را در تئاتر خواهیم دید.
انتهای پیام/
احمد محمد اسماعیلی