سرویس تجسمی هنرآنلاین: پیام مفیدی متولد 1359، فوق لیسانس خود را از مدرسه ملی آرت دکو پاریس اخذ کرده و آثارش در اقصی نقاط دنیا از جمله مونترال کانادا، نیویورک، استراسبورگ، رم، پراگ، پاریس، ژاپن، رومانی، برزیل ... به نمایش درآمده است.

"بى‌نظمى منسجم" عنوان تازه‌ترین نمایش مفیدی در گالری اثر و روایتى استعارى از وضعیت کنونى انسان است که از منظر هستى‌شناسانه و جامعه شناختى به آن نگاه شده است. مجموعه تازه مفیدى با تکنیک عکاسى صحنه پردازى شده، انتقال تصویر و جوهر روى کاغذ خلق شده‌اند و علاوه بر این سه ویدئو نیز این مجموعه را تکمیل می‌کند. گفت‌وگویی که در ادامه می‌خوانید به بهانه برپایی همین نمایش صورت گرفته است.

*از نمایشگاه‌هایی که تاکنون برگزار کرده‌اید بگویید.

-از‌‌ همان زمان که کارم را در زمینه طراحی و نقاشی شروع کردم در نمایشگاه‎های گروهی طراحی شرکت داشتم و آثارم در گالری‌هایی مثل الهه، آبان و طراحان آزاد به نمایش درمی‌آمد. آخرین نمایشگاه من در ایران حدود ۱۵ سال قبل در گالری طراحان آزاد همراه با آقای حامد سعیدی برگزار شد. پس از آن بود که برای ادامه تحصیل در رشته انیمیشن راهی فرانسه شدم. مدتی فقط مشغول تححصیل بودم تا اینکه از دو سال پیش دوباره برگزاری نمایشگاه در ایران را آغاز کردم. البته در فرانسه در چند فستیوال هنری نیز شرکت کردم اما از دو سال قبل کار جدی برگزاری نمایشگاه را با گالری اثر آغاز کردم و به عنوان هنرمند مهمان هر دو سال یک بار در این گالری نمایشگاهی برگزار کرده‌ام.

*نمایشگاه قبلی در مورد چه بود و چه شد از آن کار‌ها به این نمایشگاه تازه رسیده‌اید؟

-آن نمایشگاه با این مجموعه در یک مسیر قرار دارد. هر دو این نمایشگاه‌ها در فضایی سرد و تاریک می‌‎گذرند، فضایی که حقیقت دنیای امروز ما هستند. آن نمایشگاه یک ویدئو بود که یک خط داستانی داشت در نمایشگاه کنونی سه ویدئو به نمایش گذاشته شده است که داستان در هر سه آن‌ها به شکل موازی پیگیری می‌‎شود. کاراکتر در سه ویدئو تکرار می‌شود، ویدئوآرت در تعریف عمومی خود به معنای هر چیزی است که در قالب سینما نمی‌گنجد من در واقع دراین نمایشگاه یک کار سه لته‌ای به نمایش گذاشته‌ام که هر سه کنار هم معنا می‌‎دهند. البته آن‌ها را به تنهایی نیز می‌‎شود نگاه کرد اما مفهوم در هر سه این‌ها کنار هم منتقل می‌‎شود. من آنچه می‌‎خواستم بگویم را از طریق کدهایی که در این سه ویدئو آرت داده‌ام به ذهن خواننده‌ام منتقل کرده‌ام.

*عنوان "بی‌نظمی منسجم" نیز از این مفهومی که گفتید سرچشمه می‌گیرد؟

-این عنوان را به این دلیل انتخاب کردم که دوست دارم اسم جهتی به ذهن بیننده ندهد به همین دلیل اسم‌هایی که انتخاب می‌‎کنم بسیار آبستره هستند. مفهومی انتزاعی دارند و از نظر زبانی در نگاه نخست ممکن است بی‎معنی به نظر برسند. از طرف دیگر اینکه در رفتار افراد حاضر در این ویدئو نوعی ناهنجاری وجود دارد که به شکلی منظم تکرار می‌شود.

*به نظر خودتان آیا این کار‌ها طراحی‌هایی هستند که صحنه‌آرایی شده و عکاسی شده‌اند؟

-تعیین مرزی برای این کار‌ها بسیار دشوار است و در واقع بخشی از ماجرا صحنه‌پردازی، کلاژ و عکاسی است و پس از آن با مرکب روی آن‌ها کار شده که این شیوه آن‌ها را به طراحی نزدیک کرده است.

*درباره روند خلق این آثار کمی بیشتر توضیح می‌‎دهید؟ این صحنه‌پردازی در ابتدا در ذهن شما نقش می‌بندد و بعد شروع به کار می‌کنید یا کار شما شکل دیگری دارد؟

-هم در مورد ویدئوآرت‌ها و هم در مورد کارهای طراحی، ابتدا صحنه را کاملا آماده کرده و می‌چینیم به عنوان مثال کسی که راه می‌رود یا کسی که صورت دیگری را می‌بنند را فیلم یا عکس گرفته و مثلا در مورد دستی که در فضا وجود دارد فرد لباس خاصی پوشیده که با تکنیک‌های سینمایی قابل حذف کردن است. این کار را در طراحی‌ها نیز انجام داده‌ایم مثلا برای یکی ازکار‌ها ما پارچه بزرگی را کنار دریاچه‌ای برده و نصب کردیم و سپس از آن عکاسی کردیم در مرحله بعد من با تکنیک انتقال تصویر و به وسیله مرکب روی آن طراحی کردم. در بعضی کارهای دیگر نیز از کلاژ استفاده کردم.

*شما خیلی بر مدیوم طراحی استوارهستید، چرا فکر می‌‎کنید که استفاده از رنگ نمی‌‎تواند به شما کمک کند و بیشتر به طراحی گرایش دارید؟

-به هر حال هر آرتیستی مدیومی را برای کار خود انتخاب می‌‎کند چون فکر می‌‎کند آنچه می‌‎خواهد بگوید با آن مدیوم بهتر بیان می‌شود. اما در این مجموعه آنچه برای من جذاب بوده ایجاد پلی میان فضای رئال عکس و طراحی بوده است و به دنبال متریالی می‌گشتم که به جای نقاشی هایپررئالیسیتی بتوانم از آن استفاده کرده و واقعیت اصلی رئال را وارد فضایی دیگر کنم. این‌ها به شکلی به هم وصل شده‌اندکه چفت شوند و احساس نشود که عناصر به زور کنار هم قرار گرفته‌اند. در مورد ویدئو باید بگویم که همه این‌ کار‌ها فضایی وهم‎آلود ایجاد کرده که ایجاد آن برای من بسیار مهم بوده است و کار به اتفاقی بدل شده است که گویی در خواب رخ می‌‎دهد. این نزدیکی بین زندگی روزمره و خواب نیز یکی از فکرهای من بوده است و من خیلی با این مفهوم درگیر هستم که کل زندگی ممکن است یک کابوس تکرار شونده باشد. در ویدئو‌ها فضای کابوس مانند با ریتم و موسیقی و صدا تقویت شده است. به علاوه غیر قابل پیش‌بینی بودن و فی‌البداهه بودن تکنیک به عنوان عنصر جدیدی در ویدئو‌ها وارد کار می‌شود. در این سه ویدئو هر تصویر به تصویر بعدی به شکلی حرکت می‌کند که گویی پرشی بین آن‌ها وجود دارد، این پرش نوعی حالت غیر قابل پیش‌بینی بودن را به کل کار می‌دهد موضوعی که در یک رویداد هنری همیشه برای مهم و جذاب بوده است. به ویژه آنکه در همه این آثار همه چیز از قبل مشخص و برنامه‌ریزی شده است، ما همه صحنه را با طراحی قبلی چیده‌ایم و حتی می‌‎دانیم که چه چیزهایی را در آینده حذف خواهیم کرد اما خود تکنیک فضایی را ایجاد می‌‎کند که به کار حالت رندوم می‌دهد و از آن شسته رفته بودن قبلی خارج می‌‎کند. گویی تصویر مدام پلک می‌‎زند و با هر پلک زدن عوض می‌شود‌‌ همان حالتی که خواب برای من دارد و هیچ چیز مثل واقعیت روزمره نیست و نقاط موهومی دارد.

*از نظر مفهومی هم این کار‌ها از خواب‎‌هایتان الهام گرفته شده است؟

-در زمینه مفهوم اصلا نمی‌‎خواهم روی موضوع خواب تاکید کنم. این‌ها واقعیتی هستند که در یک فضای رازآلود وخواب‌آلود می‌‎گذرد، به همین دلیل اجساس کردم این تلخی همراه با نزدیکی با خواب به کل کار کمک خواهد کرد.

*این روایت از انسان معاصر به نظر شما تلخ و ترسناک نیست؟

-نه، اگر تلویزیون را روشن کنید متوجه خواهید شد که وضعیت انسان امروز بسیار تلخ‌تر از آن چیزی است که من بیان کرده‌ام و این روایت بسیار ملایم‌تر از آن چیزی است که در واقعیت رخ می‌‎دهد. من این طور فکر نمی‌‎کنم که شرایط امروز انسان همین است و کاری نمی‌شود درباره آن کرد این کار‌ها در واقع نوعی انتقاد از خود است زیرا شرایط انسان امروز می‌‎توانست اینگونه نباشد. من گرچه امروز ناامیدم اما به طور کلی از مسیری که انسان در آن قرار دارد نا‌امید نیستم و فکر می‌‎کنم شرایط می‌تواند تغییر کند.

*دستی که در کارهای شما وجود دارد به دست تقدیر شباهت دارد یا نوعی جبر که بشر همیشه با آن درگیر بوده است...

-یکی از برداشت‌هایی که از این کار‌ها شده همین است و برای من جالب‌تر آن است که هر کسی برداشت خودش را داشته باشد. برداشت‌های بسیاری از این کار شده است و من کار را به شکلی چیده‌ام و المان‌ها را به نحوی مرتب کنار هم گذاشته‌ام که نکته مشخصی را به رخ نکشد و این چند معنا بودن را برای آثار حفظ کند. در مورد دست تقدیر که شما به آن اشاره کردید باید بگویم که من آدم تقدیرگرایی نیستم. بسیاری از افراد به جای آنکه عمل خودشان را ملاک قرار دهند و به دنبال تغییر باشند واداده‌اند و به دستی وابسته شدند که می‌‎توانند سنت، خانواده، سیاست یا هرچیزی دیگری باشد که نمی‌‎گذارد فرد از مسیر تکراری زندگی‌اش خارج شود. به نظر من انسان می‌‎تواند زندگی را خودش تعریفمند و به هیچ دستی وابسته نباشد در حالیکه که این دست از کودکی همه افراد را به خود وابسته می‌‎کند. ایده‌آل من این است که آن دست را پس بزنند در حالیکه بسیاری از آدم‌ها این کار را نمی‌کنند و فکر می‌کنند نمی‌توان آن را تغییر داد شاید اقلیت کوچکی از مردم هستند که تصمیم گرفته‌اند زندگی را خودشان به دست بگیرند و مسیر ثابتی را تکرار نکنند. این موضوع محدود به ایران نیست و مثلا در اروپا رسانه آن دستی است که کنترل را برعهده دارد. بسیاری حتی به شکل خودآگاه دستی را برای خود تعریف می‌‎کند که به آن وابسته باشد.

*به نظر شما این دست ما را حمایت نمی‌‎کند؟

-چرا اتفاقا این دست فرد را حمایت می‌کند اما به شیوه‌ای حمایت می‌‎کند که تکرار شونده است و نمی‌‎گذارد به شکل زاینده و درس گرفتن و آموختن از زندگی روزمره پیش رود. این دست فرد را به تکرار می‌‎رساند زندگی برای من جایی است که از این تکرار خارج شویم. به نظر مفاهیم بزرگتری برای ما وجود داشته باشد اکر از این سلطه خارج شویم و این دست کنترل ما را برعهده نداشته باشد. این دست تکیه‎گاه فرد است اما بدون آنکه خود فرد بداند از او چیزی می‌‎سازد که در واقع خود او نبوده است. این نگاهی که گفتم نگاه عام است و از منظر خاص می‌‎تواند مسائل بسیاری را دربر گیرد.

* جایی گفته بودید آنچه بر سر شخصیت‌های آثارتان می‌‏ریزد خون نیست و از هر رنگ دیگری استفاده می‌‎کردید بیننده می‌توانست برداشت خود را داشته باشد...

-کدهایی هست که در کارهای من وجود دارد و چون در چند جا تکرار می‌‎شود می‌‎بینیم که کارکردهای مختلفی داشته باشد. خوب رنگ قرمز اولین چیزی که به ذهن متبادر می‌کند خون است اما در بعضی کار‌ها اگر آن رنگ را خون بدانیم مفهوم کلی بی‌معنا خواهد بود. به نظر من این رنگ در ترکیب‌بندی فضا خوب کار می‌‎کرد هرچند در بعضی کار‌ها نیاز بوده است که رنگ قرمز خون را تداعی کند.

*در کل کار‌ها از رنگ دور هستند و ما فقط رنگ قلم را می‌بینیم.

-در کار‌ها رنگ کم نیست یک تنالیته وجود دارد هرچند پالت رنگی کار‌ها محدود است و دلیل اش نیز مفهوم کارهاست. کادر بسته تکرارشونده و فضای سرد و سنگین کار‌ها باعث شده است که این رنگ‌های محدود که در حقیقت یک واریاسیون خاکستری است برای کار‌ها انتخاب شود.

*محور کارهای شما ناهنجاری است اما این ناهنجاری به نظر فاجعه‌بار نمی‌آید. ظاهرا ناهنجاری‌ها را به روزمرگی‌ها نسبت می‌دهید.

-به نظر من این ناهنجاری قابل نجات دادن است. معنای آخرالزمانی در آن وجود ندارد، اصلا پیچیده نیست و به راحتی می‌‎توان از آن خارج شد تنها لازمه این کار آگاه بودن به شرایطی است که در آن وجود دارد. این روزمرگی و تکرار فقط به سیستم حاکم باز نمی‌‎گردد و بیشتر مربوط به خود افراد است؛ آن‌ها هستند که نباید به آن دست وابسته باشند.

*شما در این نمایشگاه دو رسانه تابلو و ویدئوآرت را در اختیار دارید که از نظر بصری هر دو این دو رسانه شبیه به هم عمل می‌کنند . شما با آوردن ویدئو خواسته‌اید چرخه‌ای را که درباره آن صحبت کردید کامل کنید؟

-برای من ضرورت هنر خود هنر است. در پروسه هنری فرد هنرمند در پروسه خلق قرار می‌گیرد و این جذاب‌ترین اتفاقی است که برای یک فرد اتفاق می‌افتد. در این پروسه دلیل هرچیزی فقط خود هنرمند است من قائل به این نیستم که این اثر باید خلق می‌شده تا من این مفهوم را منتقل کنم این اثر باید خلق می‌شده چون من آن را دیده‌ام اما این اثر با آن صحنه‌های تکرارشونده مفهوم تکرارهای زندگی ما را بیان می‌کنند.

*به نظر می‌رسد کارکرد ویدئوها نشان دادن آن سیکل است.

-بله، این سه وبدئو هرکدام در یک سیکل گیر کرده‌اند اما سومین ویدئو از سیکل خارج می‌‎شود زیرا آن دست می‌آید و چشم‌های آن فرد را می‌بندد و می‌رود و به این شکل ویدئو‌ها تمام می‌شود. در این ویدئو‌ها یک پرسوناژ ثابت داریم که دست دستمال به دستی است، کاراکتر دیگر این ویدئو‌ها نیز فردی است که مدام منتظر عمل این دست‌هاست. در پایان این فرد‌‌ رها می‌شود تا یک گردش بی‌پایان داشته باشد.

*کارکرد فضا در کار شما را دو جور می‌شود تعبیر کرد. فضای مثبت و منفی در کارهایتان چه نسبتی باهم دارند و علت اشباع سفیدی در کارها چیست؟

-به نظر من نباید بی‌خود حود را گمراه کنیم. این در واقع ورود به بن بست کمپوزیسیون، ترکیب‌بندی و فضای مثبت و منفی است و در آن نمی‌توان به دنبال کارکرد مفهومی گشت. این بحث تکنیکتال ماجراست‌‌ همان قدر که فضای منفی مهم است فضای مثبت نیز دارای اهمیت است و ربطی به داستان و روایتی که در حال مطرح شدن است ندارد به جز آنکه مثلا جایی که دست قرار می‌گیرد مهم است زیرا مکان سلطه‌گر همیشه بالاست و اینکه در چه جایی قرار می‌گیرد دارای اهمیت است. من قبول ندارم که سفیدی فضا را اشباع کرده است این‌ها با هم فضایی را ایجاد کرده‌اند و همانطور که گفتم تنها چیزی که کمک می‌کند جای قرار گرفتن دست‌هاست.

*کارهایی که مفهوم تراژیک دارد معمولا از بازار هنر دور می‌‎ماند. این مولفه برای شما مهم نبوده است؟

-من هنگام کار به مفهوم بازار خیلی فکر نمی‌کنم و معتقدم در پروسه خلق اثر اگر فرد بخواهد به بازار فکر کند از صداقت خارج خواهد شد. البته قبول دارم که بیشتر بخش فضای هنری را بازار کنترل می‌کند. فکر می‌کنم راه دیگرش این است که هنرمند اصرار کند کار کند و بازار خودش را ایجاد کند. هنرمند می‌‎تواند سلیقه مخاطب را عوض کند هرچند این کار دشوار‌تر است و پروسه طولانی‌تری دارد اما به نظر من نتیجه خواهد داد. امرو بازار ویدئوآرت در ایران سرنوشت مشخصی ندارد زیرا مخاطب و کلکسیونر ایرانی نمی‌‎داند با یک ویدئو باید چه کند اما من معتقدم که در آینده وضعیت متفاوت خواهد بود. در واقع هنرمند شرایطی را ایجاد می‌کند که اثر را در‌‌ همان فضایی که هست ببیند و بپذیرد نه اینکه تنها به فضای ذهنی که از گذشته داشته تکیه کند. ویدئو دکوراتیو نیست و ممکن است آزارنده نیز باشد اما به نظر من کار هنری زمان‌بر است و با آنکه مثل هر هنرمندی دوست دارم با فروختن کار هنری خودم زندگی را بگذرانم اما ترجیح می‌دهم برای گذران زدگی کار دیگری انجام دهم اما به آن شکلی که دوست دارم کار کنم و به جای آنکه مطابق سلیقه مخاطب کار کنم با تلاش مداوم سلیقه او را ارتقا دهم.

*شما در ایران زندگی می‌‎کنید، تفاوت مخاطب اروپایی با مخاطب ایرانی را چه می‌‎بینید؟

-از یک سو مخاطبان خارج از ایران ویدئو را بهتر می‌شناسند و از سوی دیگر مفهوم این آثار برای مخاطب ایرانی قابل لمس‌تر است. برای آن‌ها مفاهیم به شکل دیگری وجود دارد و برایشان ویدئو پدیده عجیبی نیست. با این حالت مخاطب ایرانی مفهوم آثار مرا بهتر درک می‌‎کند و نزدیک‎‌تر به من فکر می‌‎کند. من سعی می‌‎کنم به شکلی کار کنم که برای هر دو گروه مخاطبان کارم قابل درک باشد و آن‌ها را به فکر وادارد.

*این همه تلخی برای هنر عجیب نیست؟

-اگر هم عجیب باشد من همین را برای گفتن دارم زیرا تلخی در بیرون بیشتر از آن چیزی است که در این کار‌ها دیده می‌شود. مردم از هنر توقع زیبایی دارند درحالیکه زیبایی هنر شاد و شنگولی و خوشگلی نیست، زیبایی هنر می‌‎تواند آن مفهومی باشد که شما در یک پروسه درک کرده و آن را با اثر هنری شریک می‌‎شوید. از قدیم هم البته هنر نقش تزیینی داشته است اما الان دیگر دوره هنرهای تزیینی خارج شده‎ایم و همه چیز خیلی مدرن شده است. به نظر من این تلخی بسیار به جاست و به نظر من تلخ بودن خیلی صادقانه‎‌تر است هرچند هر کسی لحظات شادی را تجربه می‌‏کنیم. به نظر خودم من اگر شاد کار کنم یعنی دروغ گفته‎ام تا کارم را بفروشم زیرا آنچه امروز در زندگی همه ما وجود دارد بیشتر از آنکه شیرین باشد تلخ است.

*موقعیت هنر ایران را در آنسوی آب‌ها چگونه می‌‎بینید؟

- به نظرم خیلی خوب است البته در آنجا چیزهایی را از هنرمند ایرانی می‌‎خواهند که تصویر مشخصی را از ایران نشان دهد یا المان ایرانی خاصی داشته باشد. اما در خود ایران هنرمندان بسیار خوب کار کرده‎اند و اتفاق‌های بسیار خوبی در حال وقوع است و هنرهای تجسمی ایران در مسیر درستی قرار دارد. در ایران فقط ویدئو آرت جای چندانی ندارد و اگر بازار وارد شود حتی کیفیت کار نیز می‌‏تواند افزایش یابد و با آنچه من می‌‎بینم به زودی این شاهد این تغییر در ویدئو آرت خواهیم بود.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/