سرویس سینمایی هنرآنلاین، در دهه 70 شمسی فیلمها اغلب براساس موضوع جنگ ساخته میشد و ماراتن فیلمهای جنگی به راه افتاد. جشنواره فیلم فجر در دهه ۷۰ بیشترین سیمرغهای خود را به فیلمهای جنگی واگذار کرد و فیلمهای جنگی هم از خط داستانهای ساده در آمد و با مضمونها و ساختارهای متفاوت ساخته میشدند.
مثلا فیلم "آبادانیها" و یا "جنگ نفتکشها" و "بربال فرشتگان" و نیز فیلم موفق "از کرخه تاراین" از جمله فیلمهای متفاوت در این دهه به شمار میرفتند. البته تعداد فیلمهایی که در دهه ۷۰ ساخته شدهاند به قدری زیاد است که اغلب فیلمهای جنگی در تاریخ سینما، در این دوره و براساس تکنیکها، سرمایههای کلان و ایدههای جذاب ساخته شدند.
برخی فیلمهای جنگی در دهه ۷۰ عبارتند از: "باز باران"، "بازی بزرگان"، "پایان کودکی"، "پرواز از اردوگاه"، "،" چون ابر در بهاران"، "حماسه مجنون "،" زیر سایه کنار "، " سایههای هجوم "،" شکوه بازگشت "،" سجاده آتش "،" صلیب طلایی "،" کودکانی از آب و گل "و" مسافر غریب "که این فیلمها همگی محصول سالهای ۷۱ و ۷۲ بودند. در میان این فیلمها نیز فیلمهای" فرار از اردوگاه" و "جنگ نفتکشها" و... هم دیده میشد.
فیلم" بازی بزرگان "به خاطر نگاه متفاوت کارگردان به سینمای جنگ و سینمای کودک نوجوان نیز در آن دوره قابل اهمیت است.
آبادانیها "،" آتش در خرمن "،" آخرین شناسایی "و" از کرخه تا راین " از دیگر فیلمهای ساختهشده در سالهای ۷۳ و ۷۴ هستند." آبادانیها "نیز از جمله آثاری است که در یک تحلیل کلی از جمله فیلمهای ضد جنگ محسوب میشود و " از کرخه تا راین "، که به عقیده بسیاری جزء بهترین ساختههای حاتمیکیاست.
نیمه دوم دهه هفناد علل ماندگاری فیلمهای متفاوت جنگ
در همین دوران و بعد از ساخت "از کرخه تا راین" فیلم "برج مینو" به کارگردانی حاتمیکیا را میتوان مرز میان جنگ و عشق نامید. "روبان قرمز"، یکی از پیچیدهترین شخصیتهای زن را ارائه میدهد و از سوی دیگر، جنگ را بهانهای برای روایت آن قرار میدهد. "آژانس شیشهای" بهعنوان شاید بهترین فیلم حاتمیکیا، نقطه عطفی در زمینه سینمای جنگ و همچنین آیینه تمامنمایی از شرایط روز جامعه شد. روایت یک ملودرام احساساتی در "بوی پیراهن یوسف" از جمله دیگر آثار فیلمهای حاتمیکیا در حوزه دفاع مقدس بوده است که در ادامه آن نیز میتوان به فیلم" خاکستر سبز "هم اشاره کرد.
" خسوف "،" پناهنده "،" نجاتیافتگان "،" سفر به چزابه "،" نسل سوخته "و" هیوا "فیلمهای جنگی در سینمای زنده یاد رسول ملاقلیپور بودند.
" پایان کودکی " نوشته علی اکبر قاضی نظام و ساخته کمال تبریزی فیلمی بود که جنگ را در حیطه بلوغ فکری یک نوجوان میسنجید و "کیمیا" نوشته و ساخته احمدرضا درویش شاخصترین فیلمی است که به مسائل آزادگان ـ پس از بازگشت به وطن ـ پرداخت. اگر چه مایههای ملودرام نیز به فیلم تزریق شده بود اما فیلم را میتوان از واقع گراترین فیلمهای سینمای پس از جنگ دانست.
" حمله به H۳ " نیز با تکیه بر هیجان ویژه جنگ هوایی قصهای پرهیجان را در بر میگرفت. البته هیجانات موجود در این فیلم با ایجاد هیجان در برخی از فیلمهای آغازین سینمای جنگ کاملا متفاوت و اصولیتر بود. ملاقلیپور در" سفر به چزابه "در تلفیق واقعیت و خیال میکوشید تا از این رهگذر تغییر و تحولات سالهای بعد از جنگ نسبت به ایام جنگ را به رخ بکشد.
" لیلی با من است " نوشته کمال تبریزی و رضا مقصودی نخستین فیلم کمدی سینمای جنگ ایران نیز در دهه ۷۰ نام گرفت. تبریزی با اقدامی جسورانه موفق شد وجوه کمدی سینمای جنگ را عیان سازد، بدون آنکه به ارزشها خدشهای وارد آید یا حرمتی شکسته شود. این فیلم یکی از جذاب ترینهای سینمای جنگ است.
حاتمی کیا بعدها با" آژانس شیشهای "به نقد بیرحمانه عصر حاضر پرداخت و شخصیت اصلی خود را علیه ساختهای رفتاری و ارزشی حاکم شده بر اجتماع میشوراند. در "روبان قرمز" حاتمی کیا عشق را در فیلمهایش پرورش داد. این فیلمنامه نمادین با نگاه عمیق و شاعرانه به جنگ، از بهترین آثار او به حساب میآید.
"هیوا"ی ملاقلیپور بازگشتی دوباره برای این فیلمساز بود که مدتی از سینمای جنگ دور افتاده بود و میرفت که در دام ساختن فیلمهای سبک اجتماعی گرفتار شود. لحن شاعرانه و شکست زمان از ویژگیهای قصه "هیوا "به شمار میرفت.
"صلیب طلایی"، "آخرین شناسایی"، "ستارگان خاک"، "دایره سرخ"، "سرزمین خورشید"، "مسافر جنوب"، "مردی شبیه باران"، "برادههای خورشید"، "اسکادران عشق" و "پرواز خاموش" از دیگر فیلمهای مطرح جنگی در دهه هفتاد هستند.
نگاه جشنوارهای به دهه ۷۰
در دهه ۷۰ اکثر سینماگران و کارگردانان سینمای ایران بیشتر بر اثرات و دستآوردهای جنگ تحمیلی بر خانوادهها و اجتماع متمرکز شدند و جشنواره بینالمللی فیلم فجر نیز در دهه ۷۰ میزبان بهترینهای این دهه شد.
در یازدهمین دوره از جشنواره در سال ۱۳۷۱، ابراهیم حاتمی کیا با از "کرخه تا راین " سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره یازدهم را از دستان شهید سیدمرتضی آوینی، عزتالله انتظامی، عزیزالله حمیدنژاد، اسفندیار شهیدی، سیدمهدی شجاعی دریافت کرد.
در سال ۱۳۷۲، هیئت داوری دوازدهمین جشنواره فیلم فجر جایزه ویژه هیئت داوران این دوره را به "حماسه مجنون" اهدا کرد. در این دوره فیلمهایی چون "تاواریش" و "جنگ نفتکشها" حضور داشتند که نتوانستند از سد نگاه غالب هیئت انتخاب عبور کنند.
در سال ۱۳۷۴، در این دوره فیلمهایی با مضمون جنگ همانند، "لیلی با من است"، "بوی پیراهن یوسف"و "سفر به چزابه" را پیش رو داشت.
"بازمانده "، آخرین اثر سینمایی سیف الله داد، فیلمی خوش ساخت است که جایزه ویژه هیئت داوران را از آن خود میکند. سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه "به لیلی با من است" رسید. نکته جالب دوره چهاردهم شکست دو فیلم "برج مینو" و "بوی پیراهن یوسف" ابراهیم حاتمی کیا در کسب سیمرغهای اصلی جشنواره است.
در سال ۱۳۷۵، فیلم "سرزمین خورشید" احمدرضا درویش جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره را دریافت کرد.
در شانزدهمین دوره جشنواره فجر در سال ۱۳۷۶، همه چیز در این دوره حول محور یک فیلم میچرخد و بس، در حالی که ۸ ماه بیشتر از انتخابات دوم خرداد نگذشته، "آژانس شیشهای" به عنوان یکی از سیاسیترین آثار سینمای ایران تا آن زمان، از سوی عزتالله انتظامی، کیومرثپور احمد، احمدرضا درویش، فرشته طائرپور و مجید مجیدی مورد توجه قرار گرفت و اکثر قریب به اتفاق سیمرغهای اصلی و فرعی جشنواره شانزدهم را درو میکند.
در سال ۱۳۷۷ و همزمان با هفدهمین دوره جشنواره فیلم فجر "هیوا"ی رسول ملاقلیپور پس از پرواز در شب، دومین سیمرغ بهترین فیلم را از دستان احمدرضا درویش، یدالله صمدی، کیانوش عیاری، فرهاد مهرانفر و داود میرباقری دریافت میکند. این بار سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی نیز به سازنده بهترین فیلم اهدا میشود.
ابراهیم حاتمی کیا با "روبان قرمز" در این دوره از جشنواره حضور دارد و تنها توانست سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی بخش بینالملل جشنواره را از آن خود کند.
به یاد فیلمسازان جنگی...
این روزها کمتر شاهد فیلمهایی با مضمون جنگ هستیم. چرا که یا عدهای از هنرمندان و کارگردان از کنارمان رفتهاند، هنرمندانی چون، مرحوم "رسول ملاقلیپور" که تا بود راوی روزهای جهاد و ایثار و دفاع بود و اگر میبود به نظر میرسید تنها پرچمدار این سینما باشد و یا شادروان "سیفالله داد" خالق "کانی مانگا" یکی از بهترین فیلمهای دفاع مقدس، و زنده یاد "ساموئل خاچیکیان" سازنده "عقابها" پرمخاطبترین فیلم سه دهه سینمای دفاع مقدس همه کسانی بودند که متاسفانه دیگر در قید حیات نیستند.
در این میان چند کارگردان قدیمی هم همچنان در سینما فعالیت میکنند که دفاع مقدس و جنگ برای آنها هم تداعیکننده فیلمهایی بوده که تاکنون ساختهاند.
انتهای پیام/