سرویس معماری هنرآنلاین ؛ همزمان با تخریب‌های گسترده و شبانه بافت تاریخی شیراز در روزهای پایانی هفته گذشته، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در نامه‌ای به مقام معظم رهبری از او در خواست کرد که مانع از ادامه تخریب خانه‌های ارزشمندی چون خانه پورنواب شود. این یکی از اولین‌نامه هایی است که در طول حیات سازمان میراث فرهنگی برای رهبری نوشته می‌شود تا جلوی اقدام خودسرانه‌ای را در حوزه میراث فرهنگی بگیرند.

ماجرا از کجا آغاز شد؟

ماجرا از آنجا شروع شد که در اوایل هفته گذشته افرادی ناشناس که مشخص نبود از چه نهاد یا ارگان و یا گروهی مأموریت یافته بودند، با هدف تخریب کامل "خانه پورنواب" بوسیله چند بلدوزر، بخش‌هایی از دیوار و هشتی ورودی این میراث ملی معماری را تخریب کردند که اقدام آنها با مقاومت مردم و برخی دلسوزان میراث فرهنگی مواجه شد و نیمه تمام ماند.

این اقدام همچنین با واکنش سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مواجه شد و بنا بر اعلام آن سازمان، قرار بود تخریب کامل این بنا متوقف شده باشد.

اما چند روز بعد و در شب چهارشنبه 26 شهریور ماه، بلدوزهای بی‌نام و نشان، این بار با ضرب و شتم سه نفر از مأموران یگان حفاظت و دو نفر از فعالان میراث فرهنگی، شبانه به این خانه بازمانده از دوره زندیه هجوم بردند و با تخریب ایوان مرکزی بنا، آن را به طور کامل با خاک یکسان کردند.

در پی این اقدام، هیاتی از سوی رئیس سازمان میراث فرهنگی برای بررسی موضوع عازم شیراز شد. همچنین، مسعود سلطانی فر، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز در شش نامه جداگانه به نهادهای عالی درخواست کرد "به منظور جلوگیری از تخریب عناصر ارزشمند موجود در بافت تاریخی، دستور توقف آنی عملیات مذکور صادر شود".

خانه پورنواب از آثار مهم معماری کشور است. علی مجدی، کارشناس میراث فرهنگی استان فارس به هنرآنلاین گفت: پیشتر زیربنای این خانه حدود 2500 مترمربع بود که با تخریب‌هایی که در گذشته انجام گرفته، به 500 متر مربع کاهش یافته و با هجوم افراد ناشناس در روز چهارشنبه هم اکنون چیزی از این بنای فرهنگی باقی نمانده است.

بافت اسکندری نابود می‌شود؟

مجدی به حوادث هفته گذشته شیراز اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: خانه پورنواب یکی از خانه‎های واقع در بافت تاریخی محله اسکندی شیراز بود که به همراه خانه‌های تاریخی دیگر واقع در این محل، به دلیل طرح توسعه بین‌الحرمین آستانه حضرت شاه چراغ (ع) در معرض خطر نابودی قرار داشت. این بنا که به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار متعلق بوده، به ویژه در ستون‎های ایوان از معماری منحصربفردی برخوردار بوده است.

از ویژگی‌های منحصربفرد این بنای دو طبقه می‌توان به نماهایی اشاره کرد که در اضلاع، با آجرکاری ظریف و زیبا مزین شده بوده است. ایوان این خانه در ضلع شمال شرقی قرار داشت و در جلو ایوان دو ستون چوبی مزین با کاشی‌های فیروزه‌ای قرار گرفته بود. نقاشی درون بنا نیز از ارزش‌های ویژه معماری آن به شمار می‎رفت.

سیاوش صابری، مدیر کل بناهای تاریخی سازمان میراث فرهنگی اعلام کرده است طرح توسعه‌ی حرم حضرت شاه چراغ (ع) به تصویب سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نرسیده و هرگونه اقدامی جهت تخریب بنا برای طرح توسعه باید در شورای عالی معماری و شهرسازی تصویب می‎شد.

همچنین مسعود سلطانی‌فر، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز در نامه خود خطاب به نهادهای عالی کشور اظهار داشته: "متأسفانه بخشی از بافت ارزشمند تاریخی جهت الحاق به طرح بین‌الحرمین تخریب شده است" و اینکه "بدیهی است اجرای هرگونه طرح توسعه و عمرانی در بافت تاریخی پس از اخذ مجوز از مراجع قانونی نظیر سازمان میراث فرهنگی و شورای‌عالی معماری و شهرسازی و داشتن طرح مصوب امکان‌پذیر خواهد بود."

گزارش‌ها حاکی از آن است که از سال 1373 تاکنون تخریب‌های زیادی با هدف اجرای طرح بین‌الحرمین در بافت تاریخی شیراز انجام می‎گیرد، و این در حالی است که برخی از بناهای این محدوده در فهرست آثار ملی میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده‌‌اند. همچنین بناهای تاریخی دیگری نظیر "خانه منصوری" و "خانه جهرمی" نیز که در این محدوده واقع شده‌اند در خطر تخریب و نابودی قرار دارند و بعید نیست بی سر و صدا تخریب شده باشند.

مقصر هنوز شناسایی نشده است

در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی از عاملان تخریب خانه پورنواب شکایت کرده است. محمد جواد عباباف، مدیرکل حراست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور با بیان اینکه هنوز مقصر این اقدام غیرقانونی مشخص نشده بیان داشت این سازمان در موضوع تخریب خودسرانه "خانه پورنواب" از شهرداری و سازمان راه و شهرسازی شکایت کرده است که این شکایت هم اکنون در شعبه 21 بازپرسی عمومی و انقلاب شیراز در حال پیگرد است اما فعالان میراث فرهنگی بر این باورند که این خانه زندیه نیز سرنوشتی مانند سرنوشت 100 خانه تاریخی ثبتی و غیر ثبتی که دو سال پیش در طرح بین الحرمین قرار گرفت و تخریب شده بودند، داشته باشد.

دوستداران میراث فرهنگی در شیراز بارها خواسته‌اند تا وارد این خانه شده و اطلاعات تاریخی آن را بررسی کنند اما مالک این اجازه را نه تنها به دوستداران و فعالان بلکه به کارشناسان میراث فرهنگی نیز نداده است همچنین این مالک پیشنهادهای فروش خانه را نیز تاکنون نپذیرفته بود و عجیب است که چطور یک شبه علاوه بر تغییر در تصمیم خود، آن را به کسی می‌فروشد که حاضر به تخریب آن است!

16 سال پیش، در طرح بین‌الحرمین با هدف اتصال "شاهچراخ" به آستانه "علا‌ءالدین حسین" هفت هکتار از بافت تاریخی شیراز توسط شهرداری تخریب شد. در این بافت، حدود 87 خانه تاریخی و چند حمام، مدرسه و مسجد تاریخی از بین رفتند. پس از گذشت چند سال، باز هم برای توسعه بیشتر بین‌الحرمین به فکر افزایش محدوده شاهچراخ افتادند که 57 هکتار از بافت تاریخی شیراز در این محدوده قرار داشت. این طرح دقیقا در قلب بافت تاریخی شیراز اجرا می‌شود.

حالا سوال اینجاست که آیا رئیس سازمان میراث فرهنگی می‌تواند با کمک گرفتن از رهبری و مقام‌های مسئول، مانع از تکرار حادثه سال 77 شود و جراحت‌های بافت تاریخی این شهر مهم تاریخی کشور مرمت شده و برای نسل‌های بعد باقی بمانند؟

انتهای پیام/

حسن امیری آرا