سرویس سینما هنرآنلاین: بهروز غریبپور نویسنده و کارگردان شناخته شده تئاتر و سینما درباره روند نگارش فیلم "دونده" و همکاریاش با امیر نادری، گفت: راستش اوائل انقلاب وقتی من به ایران برگشتم تمام تلاشم این بود کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان که به هر حال محلی بود که در آن زندگی و کار کردم از آن حالت سردرگم خارج شود و نوعی آثاری تولید کند که برای کودکان مفید باشد. حتی یادم میآید که روزی با عباس کیارستمی که بحث میکردم به این نتیجه رسیدیم که باید به دنبال تولید فیلم مفید باشیم. برای اینکه کودکان و نوجوانان نیاز به فیلم مفید دارند حالا این فیلم مفید میتواند آموزشی، داستانی یا... باشد.
غریبپور ادامه داد: در شورای تولید تا مدتی سناریوها و کتابهای مختلفی به ما پیشنهاد میشد که غالبا آثار متوسط و سطحی بودند. من یک روز به اعتراض به شورای تولید وقت که خودم هم عضو آن بودم و از جمله دکتر حجت، غلامرضا امامی، ابراهیم فروزش، عباس کیارستمی، مهدی ارگانی، علیرضا زرین، محمدعلی نجفی و چند نفر دیگر عضو بودند، گفتم چرا نمیآییم به شیوه معمول رایج و جا افتاده در دنیا عمل کنیم و سراغ کارگردانانی برویم که نشان دادند آثاری که تولید کردند آثار قابل قبولی بوده؟ این نتیجهای ندارد که بنشینیم تا افراد متوسط به ما رجوع کنند و ما هم کارشان را رد کنیم چون نهایتا جوی به وجود میآید که بگویند ما سانسورچی هستیم.
این کارگردان و نویسنده افزود: در این دوران آقای امیر نادری بعد از اینکه شنید ما دنبال افراد حرفهای هستیم سناریو اولیه "دونده" را که در تلویزیون رد شده بود، دو بار به کانون پیشنهاد کردند که در کانون هم رد شد. و همه گفتند ضعیف است. اما معلوم بود که آقای نادری در ذهناش به تصاویر فکر کردند. من هم از مخالفان جدی این فیلمنامه بودم. ولی در آخرین باری که ایشان فیلمنامه را ارائه دادند من به حاضرین گفتم که ایراد این فیلمنامه این موارد است و آنها را نوشتم و گفتم به آقای نادری بگویید که این فیلم میتواند به شکل بسیار مطلوبتری در بیاید و اگر این حالت مطلوب را پیدا کند آنوقت قابل استفاده خواهد بود. من در آن زمان مدیر مرکز تئاتر عروسکی بودم و آقای امیر نادری هم تحت تاثیر فضای موجود بدون شناخت از همه ما میگفتند این شورای سانسور است. خلاصه یک روز آمدند و گفتند این مواردی که نوشتید را من قبول دارم، پس شما بیا خودت این را بنویس، چون در شورا هم هستی فیلمنامه تایید میشود. من به ایشان گفتم که اشتباه بزرگ شما همین است چون اگر اثری از بهروز غریبپور در شورا تایید بشود و من بپذیرم واقعا به دقت نگاه شده و ضعفهایش آشکار شده آن اثر تولید نمیشود. ضمن اینکه گفتم من اگر قرار باشد این فیلنامه را بنویسم این متن دگرگون میشود.
غریبپور با بیان اینکه به امیر نادری گفتم که من از فیلم "سازدهنی" او متفر هستم، ادامه داد: دلیل هم داشتم و گفتم که شما اثری برای ارضای خاطر عقدهایهای جامعه درست کردید که در آن با بیان اختلاف طبقاتی از طریق این داستان، آنها برایتان دست بزنند. در حالیکه اگر ما نفاق و دشمنی را در کودکان که مخاطبان شما هستند بیشتر بکینم یک جامعه بیمار و عقدهای تحویل میدهیم و البته خیلی در اینباره بحث کردیم. نهایتا ایشان اصرار کرد که من فیلمنامه را بنویسم. من به ایشان گفتم که شما اعلام بکیند که میخواهید بهروز غریبپور فیلمنامه را بنویسد و من هم مادامی که فیلمنامه را تحویل بدهم از شورا استعفا میدهم. بعد از این بود که جلسات من و امیر نادری شروع شد. اولین ایراد من به این فیلمنامه این بود که اصلا مدرسه رفتن مهم نیست. چون این علم نیست و چنین آدمهایی این آینده یک کشور را نمیتوانند تعیین بکنند بلکه کسانی میتوانند تعیین کنند که سخت کوش باشند. بنابراین اجازه بده تا من یک سکانس را بنویسم اگر قبول کردی بقیه را مینویسم. آن سکانسی که امیرو به یخ میرسد و خیلی معروف شده من اینگونه تعبیر کردم که دونده یعنی کی؟ دونده کسی است که یا با اشخاص یا با نیروهایی در رقابت است و باید تمام نفس و انرژیاش را بگذارد که از آنها پیشی بگیرد. بنابراین سکانسی با عنوان "سمفونی الفبا" را نوشتم که چطور امیرو با قطار و هواپیما و دوستانش و... مسابقه میگذارد و دائما این را تکرار بکند تا این الفبا برایش تبدیل بشود به الفبای توانمندی، ارتفای ذهنیت و کوشش برای رسیدن. بعد از آن امیر نادری من را بغل کرد و کلی خوشحال بود و گفت که تا اخر تو بنویس. و من هم با تعریف چهار جهت اصلی یعنی دوچرخه، ماشین، کشتی و هواپیما که زایده دانش هستند اینگونه تعریف کردم که امیرو نباید برود مدرسه که بتواند اسم خودش را بنویسد، بلکه امیرو باید برود مدرسه که با دانش خود جهان را تغییر بدهد. حتی من نام سکانسی را که امیرو خودش را کنار ساحل آماده رفتن به مدرسه میکند گذاشتم "غسل تعمید آموزش" که برای مدرسه رفتن باید پاک و منزه باشی. بعد که "دونده" را نوشتم آمدم در شورا. همه خوانده بودند و همه هم خوششان آمده بود. البته همه میگفتند که این ذهنیت بهروز غریبپور است و نه ذهنیت امیر نادری و این در اجرا به مشکل میخورد چون او تصورش اینست که حالا فیلمنامهاش تصویب شده و هر جور که شد میسازد. به همین خاطر من کنار فیلمنامه این جمله را نوشتم "مشروط به اینکه این فیلمنامه نعل به نعل آنچه که من نوشتم تبدیل به فیلم بشود، با توجه به تمام احترامی که برای آقای نادری قائلم، قطعا دروازههای فستیوالهای جهان به روی آثار ما گشورده خواهد شد."
به اعتبار این و تضمینی که از آقای نادری گرفتند فیلم ساخته شد اما صحنههای "دونده" در مونتاژ توسط بعضی از دوستان پس و پیش شد که من موافق نبودم و نهایتا چیزی که من نوشته بودم در مونتاژ سرنوشت دیگری پیدا کرد. بعد هم آقای نادری وقتی که به قولی خرشان از پل گذشت، همه چیز را حتی دستمزد من را فراموش کردند. وقتی فیلم را دیدم به آقای زرین گفتم که من میروم جلوی سینما میایستم و اعتراض میکنم و شروع به ابراز عقیده میکنم و میگویم که آقای نادری خلاف تعهدش عمل کرده، اما آن زمان طبیعی است که حرف آقای نادری به خاطر سن و سال و تجربهشان و شهرتشان بیشتر تاثیر داشت. حتی وقتی اعتراضم را به شاگرد سابقم هوشنگ گلمکانی گفتم که در مجله فیلم چاپ کند با اکراه اجازه داد که چهار خط بنویسم که آنچه شما میبینید فیلمنامه من نیست و اصرار کردم که باید فیلمنامه من منتشر شود.
او با بیان اینکه آقای نادری تا زمانیکه "آب، باد، خاک" را نساخته بود اعمال نظر میکرد که فیلمنامه چاپ نشود و بعد هم که از ایران رفتند داستان را آن طور که میخواستند تعریف کردند، خاطر نشان کرد:. بعد از اینکه ایشان رفتند کانون به من گفت الان میتوانیم فیلمنامه را منتشر کینم و من به احترام اینکه پیشنهاد دهنده اصلی این کار امیر نادری بوده گفتم حالا که او نیست اما خدایش که هست. بنابراین نوشتم فیلمنامه نوشته امیر نادری و بهروز غریبپور، در حالیکه فیلمنامه برای من بود ولی من احترام ایشان را رعایت کردم. در واقع امروز میفهمیم که فیلمنامهها و نمایشنامههایمان ضعیف است ولی آن روز فکر میکردند که هر قصهای را کارگردان اگر بلد باشد میتواند خوب از آب دربیاورد. و حتی امروز به خود آقای امیر نادری که در آمریکا هنوز فیلم میسازند هم ثابت شد که فیلمنامههایشان ضعیف هستند، برای اینکه نویسنده نیست، برای اینکه ادبیات نمایشی را نمیشناسد ولی تصویر را خوب میشناسد. البته مهم این است که این اثر در کارنامه من وجود دارد ولی اصالتا و حقیقتا فیلمنامه "دونده" نوشته من است.
متن کامل گفتوگوی هنرآنلاین با بهروز غریبپور را میتوانید اینجا بخوانید.
انتهای پیام/