سرویس مد و لباس هنرآنلاین: قطب‌الدین صادقی نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر درباره تاثیرگذاری حوزه طراحی لباس بر هنر نمایش به خبرنگار مد و لباس هنرآنلاین، گفت: بیشترین تلاش در زمینه طراحی لباس با تئاتر مدرن اتفاق افتاد، زیرا لباس همیشه یک شهادت تاریخی در راستای متن و مصور کردن شخصیت‌ها بوده است، اما در ایران اینکه لباس یک عنصر مستقل که بار معنایی جدیدی ارائه می‌کند، باشد یا یک وجه جدید را ارائه کند، نداشته‌ایم.

او افزود: در دنیا این مفاهیم با تئاتر آنتوان و لیبر (آزاد) شروع شد. یعنی از جایی که ناتورالیسم در تئاتر حضور پیدا کرد.

این پژوهشگر عرصه تئاتر تصریح کرد: مفهوم طراحی لباس از جایی که خواستند تئاتر تنها تکرار تصاویر اشراف در آثار کلاسیک و بورژواها در تئاتر رمانتیک نباشد، تغییر کرد. با شروع تئاتر لیبر در سال 1886 که اندره آنتوان با کمک امیل زولا آن را پایه گذاشت، نمایش به زندگی توده مردم نزدیک شد. در این زمان لباس عنصر تعیین کننده شد زیرا ویژگی‌های اجتماعی را بیان می‌کرد البته تنها مختص این بخش نبود و از این لحظه به بعد ویژگی‌های روانی شخصیت را نیز لباس بر عهده گرفت و به آن اضافه شد.

صادقی بیان کرد: بعد از ناتورالیسم سبک‌هایی مانند سمبلیسم، اکسپرسیونیسم و نهضت‌های دیگر، بار معنایی لباس شامل رنگ، شکل و ... تعیین‌کننده شد یعنی در راستای روانشناسی معنایی نبود بلکه یک عنصر تعیین کننده صحنه‌ای بود که حرف می‌زد.

او توضیح داد: در این دوران لباسی که تن یک قهرمان می‌شد مفاهیم بسیاری را القاء می‌کرد مثلا رنگ سیاه آن نشانه دلمردگی بود و رنگ سرخ نشانه طغیان و جلف بودن بود. به مرور رنگ در نوع لباس تعیین‌کننده شد و این دقیقا در مفهوم تئاتر مدرن اتفاق افتاد. قبل از دوره مدرن یعنی قبل از آندره آنتوان، طراحی صحنه به نوعی تکرار همان لباس‌های نوشته شده قدیمی بود که توسط نویسنده تعریف می‌شد مانند آثار پیر کورنه، و مولیر که هیچ ابداعی نداشت، یعنی لباس صرفا از نقوش تئاتر رومی‌ها کپی می‌شد.

این نمایشنامه‌نویس مطرح تصریح کرد: بعد از این دوران، تئاتر علم نشانه‌شناسی را مورد توجه قرار داد. شکل، رنگ، بعد و بسیاری از کارهای داداییست‌ها ابعاد را تغییر دادند. در نزد فتوریست‌های ایتالیا شد شکل لباس تغییر پیدا کرد. یعنی مثلا فرد، خپل نشان داده می‌شد و رنگ‌های تند کنار هم قرار می‌گرفت که ربطی به واقعیت نداشت یا کلاه و موی عجیب برای شخصیت قرار می‌دادند.

صادقی ادامه داد: طراحان در این سبک با نشانه شناسی لباس در معنای نمایش دخالت می‌کردند. یعنی معنای تئاتر را عوض، تشدید یا دگرگون می‌کردند. کلا این مفاهیم برای تئاتر مدرن است، اما ما در ایران همچین دقتی نداشتیم و همیشه لباس در راستای پیشنهاد نویسنده بوده است.

او افزود: در تمام کارهایی که در تئاتر سنگلج دیدم همین بود و همیشه لباس تکراری شرایط جغرافیایی حادثه بود. مثلا نمایش "سگی در خرمن" لباسی که تن قهرمان شد، یک لباس کردی بود. یا "لونه شغال" نصیریان لباس‌های جنوب شهر استفاده شد. در واقع خیلی تغییر مستقلی که معنا را دگرگون کند وجود نداشت و لباس عنصر مستقل نبود.

این کارگردان تئاتر بیان کرد: نوع نگاه به طراحی لباس با کارهای تجربی تئاتر مدرن جشن هنر و کارگاه نمایش کمی تغییر کرد. به خصوص در دو دهه اخیر این بخش جدی گرفته شده است زیرا دانشگاه‌های ما با تئاتر دنیا به یک ارتباط رسیده‌اند. مواردی نظیر سفر و مطالعه باعث شده هنرمندان وضعیت تعیین کننده لباس را درک کنند. مثلا لباس‌های نمایش "کالیگولا" به هیچ وجه مربوط به روم کهن نبود و از این نظر باید گفت که این مفاهیم نسبتا در جامعه ما تازه است.

صادقی درباره تاثیرگذاری حوزه نمایش بر جامعه گفت: تاثیرگذاری تئاتر به اندازه سینما نیست. همه ما می‌دانیم سینمای هالیوودی در دهه 50 حامی اصلی کارخانه‌داران بود. مثلا در یک فیلم خاص داستانی تعریف می‌شد تا بتوانند در بطن آن بهترین سرویس حمام را به مخاطب معرفی کنند. یعنی این آثار محصولات را غیر مستقیم تبلیغ می‌کردند. یعنی به این وسیله کارخانه‌داران بزرگ در یکسان‌سازی جهانی سود به دست می‌آوردند. مثال معروف کوکاکولا نیز بیانگر همین امر است یعنی در ماجرای کوکاکولا جامعه‌شناسان در هر 24 ثانیه یک فریم کوکاکولا قرار دادند به نحوی که چشم آن را نمی‎دید، اما تماشاگران بالافاصله پس از خروج از سینما احساس عطش می‌کردند و فروش این نوشیدنی 300 درصد افزایش یافته است. این نشان می‌دهد واقعیت در سینما وقتی 17 برابر افزایش می‌یابد تاثیرگذاری‌اش افزایش می‌یابد. ضمن اینکه سینما یک صنعت و هنر مردمی است، اما تئاتر هنر نخبگان، اندیشه و تفکر است که فلسفه و زیبایی شناسی دارد به نحوی که تئاترها در هیچ کجای دنیا مردمی نیستند.

او ادامه داد: کار تئاتر در واقع ارتقاء ذوق و دفاع از اندیشه و زیبایی‌شناسی است. این بعدهای تبلیغی و مردمی در آن شدید نیست لذا با توده اکثریت مردم ارتباط برقرار نمی‌کند که بتواند مستقیما روی لباس جامعه تاثیر داشته باشد.

انتهای پیام/