سرویس تجسمی هنرآنلاین: رضوان صادق‌زاده، علاوه بر این که هنرمندی شناخته شده و صاحب سبک در نقاشی است، شاید در میان هنرمندان تجسمی بیشترین حضور در جشنواره تجسمی جوانان را نیز در کارنامه دارد. او که امسال و در بیست و یکمین دوره به عنوان دبیر این جشنواره انتخاب شده، در چهار دوره از این رویداد هم در هیئت انتخاب و داوری ایفای نقش کرده است. درحالی که تعدد جشنواره‌های این چنینی یکی از موضوعات مورد بحث این روزها است و در باب بودن یا نبودن شان نظرهای مختلفی ابراز می‌شود، فرصتی پیش آمد که این موضوع و البته مختصات جشنواره هنرهای تجسمی جوانان را در حضور صادق‌زاده مرور کنیم. گفت‌وگو با دبیر بیست و یکمین دوره این جشنواره را در ادامه می‌خوانید.

بیست و یکمین جشنواره هنرهای تجسمی جوانان از حیث سیاست‌گذاری‌ها با دوره قبل چه تفاوتی داشته است؟

سیاست‌گذاری‌های کلان جشنواره با دوره‌های قبل تفاوتی ندارد. امسال نیز برای رشته‌هایی مثل تصویرسازی و پوستر که به شکل مستقیم به موضوع نیاز دارند موضوع مشخصی مطرح خواهد شد. برای دیگر رشته‌ها نیز موضوع وجود دارد اما در انتخاب آثار این رشته‌ها ساختار بصری کار‌ها در داوری مهم خواهد بود نه موضوع. همه شرکت کنندگان نیز یک اثر موضوعی و یک اثر آزاد ارائه خواهند کرد، برای کار آزاد یک بوم کوچک در اختیار شرکت‌کنندگان قرار خواهد گرفت یک برای کار روی آن یک روز فرصت خواهند داشت. در مورد کار موضوعی نیز این نکته به هنرمندان گفته خواهد شد که خیلی در قید و بند موضوع نباشند و نگاه خود را داشته باشند.

پس جشنواره یک بخش نمایشگاهی و یک بخش کارگاهی دارد که درهر دو بخش داوری آثار خواهیم داشت؟

هر رشته سه داور خواهد داشت یکی از این سه داور مسئول کارگاه است و از ۱۶ تا ۲۰ شهریور با ما خواهد بود. دو نفر از داوران نیز نوزدهم به اردبیل می‌رسند تا کار داوری را انجام داده و در اختتامیه نیز حضور داشته باشند.

ارزیابی شما درباره بخش نمایشگاهی دوره‌های قبل چیست؟

یکی از اشکالات همیشگی این جشنواره که هر سال گفته شده اما برطرف نشده این است که زمان اعلام جشنواره بسیار بداست و اطلاع‌رسانی به درستی انجام نمی‌شود. وقتی اطلاع رسانی یک جشنواره که قرار است شرکت‌کنندگان آن جوانان باشند تابستان انجام می‌‎شود به دلیل تعطیلی دانشگاه‌ها کسی به درستی از برگزاری جشنواره با خبر نشده و آمار شرکت‌کننده‌ها به شدت پایین خواهد آمد. اما اگر اطلاع‎رسانی در اردیبهشت ماه انجام شود دانشجویان بیشتری از برگزاری جشنواره با خبر شده و آثار خود را به آن خواهند فرستاد. این مشکل باعث شده است که تعداد شرکت‌کنندگان هر سال کمتر می‌شود به ویژه امسال که قرار بود اصلا این جشنواره برگزار نشود اما پس از سفر آقای ملانوروی به اردبیل و دیدن اشتیاق هنرمندان جوان اردبیلی تصمیم بر این شد که جشنواره برگزار شود. به همین دلیل فرصت ارسال آثار نیز نسبت به سال‌های قبل کاهش پیدا کرد و هنرمندان جوان تنها ۲۵ روز برای شرکت در جشنواره فرصت داشتند. البته باید گفت آثاری که به دست ما رسیده است از کیفیت لازم برخوردار هستند و به عنوان مثال امسال در رشته نقاشی ۵۳۰ اثر به دست ما رسیده است که نسبت به تعداد آثار این رشته در سال قبل بسیار کمتر است اما با این وجود به دلیل کیفیت آثار ما به راحتی توانستیم به حد نصاب آثار در این بخش دست پیدا کنیم.

در دوره‌های قبل بخشی از مراکز ارشاد استان‌ها آثار را برای جشنواره جمع‌آوری می‌کردند...

بله، در سال‌های گذشته ارشاد استان‎‌ها اعلام می‌‎کرد و پس از برگزاری جشنواره استانی آثاری که انتخاب می‌شد به جشنواره راه پیدا می‌کرد. البته همه استان‎‌ها به این شکل عمل نمی‌‎کردند و بعضی افراد را انتخاب می‌کردند و‌گاه با شرکت‌کنندگانی مواجه می‌شدیم که اصلا در حد و اندازه جشنواره نبودند. به همین دلیل تصمیم بر این شد به جای معرفی هنرمندان از سوی مراکز ارشاد، هنرمندان جوان پس از اعلام فراخوان شخصا برای ارسال آثار خود اقدام کنند.

نظر شما درباره شکل این دوره از جشنواره چیست؟

به نظر من جشنواره به همین شکل باشد بهتر است. یکی از اشکالات این جشنواره این است که به دلیل برگزاری در فصل تابستان استان‌های خوش آب و هوای شمال و شمال غرب کشور برای برگزاری آن انتخاب می‌شود و مثلا خوزستان هیچوقت برای این جشنواره انتخاب نمی‌شود. برگزاری یک جشنواره در استان با وجود زحماتی که برای آن استان دارد مزایایی نیز خواهد داشت و به همین دلیل بهتر بود که این جشنواره در همه استان‌ها برگزار شود. این جشنواره ملی است و هنرمندان جوان همه استان‌ها در آن جمع می‌شوند. این دور هم جمع شدن هم از نظر فرهنگی خوب است و هم این هنرمندان با کار هم آشنا می‌‎شوند. به نظر من اگر شرایط مالی مناسب فراهم شود بهتر است این جشنواره برگزار شود.

این جشنواره در رده سنی ۱۶ تا ۲۵ سال تعربف شده است. دوره‌های قبل نیز به همین شکل بوده است؟

بله، ۱۶ تا ۲۴ سال در واقع سنی است که بر اساس تعریف بین‌المللی جوان محسوب می‌شود.

به این ترتیب آیا برنامه‌ای برای اعلام فراخوان به مدارس و هنرستان‌ها نیز وجود داشته است؟

نمی‌دانم جشنواره در مدارس اطلاع‌رسانی شده است یا خیر. سایت جشنواره و مطبوعات مراجعی است که برای اطلاع‌رسانی در نظر گرفته شده است. بخش قابل توجهی از شرکت کنندگان نیز به دلیل اینکه اسامی آن‌ها در مرکز تجسمی وجود داشته با پیامک از جشنواره با خبر شده‌اند. امسال به شکل اتفاقی من برای داوری جشنواره دانش‌آموزی در نیشابور دعوت شدم و شخصا به تک تک جوانانی که آنجا دیدم درباره جشنواره گفتم و این هفته ما شاهد بودیم که آثار این دانش آموزان نیز به دبیرخانه جشنواره رسیده است. بنابراینجای مشخصی وجود ندارد که دانش‌آموزان از جشنواره باخبر شوند و هماطور که گفتم اگر در ایام سال تحصیلی فراخوان منتشر شود هم دانش جویان و هم دانش‌آموزان فرصت اطلاع از برگزاری جشنواره را خواهند داشت.

کمی درباره معیارهای انتخاب آثار در این جشنواره توضیح دهید.

در مورد داوری مسائل مختلفی مانند نحوه استفاده از رنگ، توانایی و تکنیک، چگونگی فضاسازی و نوآوری مورد بررسی قرار خواهد گرفت و موضوع از مواردی نیست که برای داوران از اولویت برخوردار باشد. هنرمندان می‌توانند هر کاری را با هر موضوعی برای جشنواره بفرستند. برای ما استفاده از فضا و رنگ و ساختار بصری اثر بیشترین امتیاز را خواهد داشت.

در این جشنواره هیچ کدام از گرایش‌های هنری معیار انتخاب نیست؟

خیر، ما انتظار داریم همه آثار به روز باشند و نوآوری در آن‌ها وجود داشته باشد اما در مجموع آبستره بودن یا فیگوراتیو بودن معیار نیست. ممکن است کسی یک پرتره یا منظره طبیعی را کار کند اما فضایی به وجود آورد و اثر او دارای ساختاری باشد که تازه باشد.

بعضی از آثار هنرمندان شهرستان‌ها محصول آتلیه‎های استادانی است که منظره‌سازی با شیوه‌هایی را دنبال می‌کنند که شاید نوآوری چندانی نتوان در آن‌ها پیدا کرد. با این قبیل آثارچگونه برخورد می‌شود؟

خوب، چنین افرادی متاسفانه ضرر خواهند کرد چون نو بودن اثر برای ما از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر آثار فضای تازه داشته باشد انتخاب می‌‎شوند اما اگر کارهایی با سطح پایین به جشنواره برسد که نشان دهد هنرمند آن در جریان هنر روز قرار ندارد، خب انتخاب نخواهند شد.

به این ترتیب این جشنواره می‌خواهد محلی برای هدایت جوانان به سمت هنر امروز باشد.

بله، این جشنواره در حقیقت به هنرمندان جوان می‌‎آموزد که هنر معاصر تنها ریخت و پاش نیست و هنر قدیم نیز تنها فیگور و طبیعت نیست. در حال حاضر در میان هنرمندان معاصر می‌‎بینیم هنرمندانی را که صرفا فیگوراتیو کار می‌‎کنند اما کارهای آنان کاملا معاصر هستند. حداقل محصول این جشنواره سه نفر برگزیده در هر رشته است که چهار داور درباره آن‌ها نظر داده‌اند. به علاوه شرکت‌کنندگان چهار روز در اردبیل مهمان خواهند بود و از نزدیک با هنرمندان و داوران آشنا می‌شوند که همین موضوع می‌تواند دستاوردهای خوبی برای آنان داشته باشد.

اجازه دهید درباره محتوای جشنواره بیشتر صحبت کنیم چه دستاوردی برای بخش کارگاهی جشنواره در نظر گرفته شده است؟

در همه دوره‌ها توجه به بخش کارگاهی وجود داشته است. اشکالی که گاهی در جشنواره‌ها با آن مواجه هستیم این است که بسیاری از اوقات هنرجویان کارهای خودشان را به جشنواره نمی‌فرستند و هنرمندانی شرکت کرده‌اندکه اصلا کار بلد نیستند و‌گاه نفر اول هم می‌‎شوند. وجود کارگاه این ویژگی را دارد که با حضور داور انجام می‌شود و کار اصلی خود هنرمند مورد داوری قرار می‌گیرد و کارشان دیده می‌‎شود.

اداره کارگاه به چه شکلی است و چگونه نگاه هنرجویان هدایت می‌‎شود؟

در کارگاه‎‌ها موضوع برای هنرمندان توضیح داده می‌شود و به او می‌‎گوییم که لزومی ندارد در مورد آن جبهه خاصی بگیرد. درواقع هنرمند باید بتواند حتی با وجود موضوع به شکلی کار کند که اثر او ماندگار باشد همانطور که بسیاری از بر‌ترین آثار هنری جهان سفارشی بوده‌اند. در حقیقت این موضوع نیست که کار هنرمند را خراب می‌‎کند بلکه سطح پایین خود هنرمند است که موجب ایجاد اثری غیر قابل قبول خواهد شد. همچنین به هنرمندان خواهیم گفت که اثری که در بخش آزاد ارائه می‌‎کنند در کنار اثر کارگاهی آنان بررسی خواهد شد.

در عرصه هنرهای تجسمی با فرصت‌هایی مانند کلاس درس، جشنواره و بینال مواجه هستیم، حال اگر حاصل این‌ها با هم تفاوتی نداشته باشد وجود آن‌ها بی‌معنا خواهد بود. به همین دلیل می‌خواهیم بدانیم خروجی این کارگاه‌ها با کلاس‌های دانشگاه چه تفاوتی خواهد داشت؟

در حقیقت میان این کارگاه‌ها با مثلا کلاس‌های دانشگاه تفاوت چندانی وجود ندارد. اما باید گفت آنچه این جشنواره به هنرمندان جوان عرضه می‌‎کند امکان حضور در یک رویداد جمعی و کسب تجربه از آن است. نکته دیگری که در این جشنواره اتفاق نمی‌افتد و می‌تواند وجود داشته باشد این است که هنرمندان جوان پس از برگزیده شدن‌‌ رها نشده و اگر کارشان قابلیت داشته باشد امکان رشد برای آنان فراهم شود. یکی از نقاط ضعف این جشنواره این است که برای برگزاری آن تکلیف وجود دارد درحالیکه مثلا در دامون‌فر کسی مکلف به برگزاری جشنواره نیست. همین مسئله باعث شده است که به محض توزیع جوایز حس داشتن تکلیف از مسئولان ارشاد برداشته شده و کسی به ادامه کار این هنرمندان جوان فکر نکند و نپرسد چرا مثلا برگزیده بوشهری رشته نقاشی، چند سال بعد به یک هنرمند شناخته شده موفق تبدیل نشده است.

جشنواره تجسمی جوانان با توجه به رده سنی تعیین شده یک مابه‌ازای خصوصی هم دارد که جشنواره دامون‌فر است. جشنواره هنرهای تجسمی جوانان در موازات دامون‌فر حرکت می‌‎کند یا تکمیل کننده آن است؟

تفاوت ماهوی میان این دو وجود ندارد هرچند من شنیده‌ام که جوانان اقبال بیشتری به آن جشنواره دارند.

شاید دلیل این موضوع آن باشد که در دامون‌فر در ‌‌نهایت شرکت‌کنندگان نتیجه بهتری می‌گیرند و مثلا در صورت برگزیده شدن در این جشنواره راه برای حضور در عرصه حرفه‌ای هنر برای آنان هموار خواهد شد.

به نظر من در این بخش برگزیدگان با هم تفاوتی دارند و در هر دو جشنواره افراد با معیارهای مشابه انتخاب می‌شوند. من وقتی دوره‌های قبل را مقایسه می‌‎کنم نقاشان حرفه‎ای امروز را می‌‎بینم که در جشنواره‎های قبلی برگزیده شده‌اند. من در این جشنواره به هیچ عنوان نخواهم گذاشت انتخاب آثار به جز معیارهای هنری به شکل دیگری انجام شود.

در هر رویداد هنری به جز کسانی که برگزیده می‌شوند باقی شرکت‌کنندگان ممکن است خود را مغبون احساس کنند. آیا راهی وجود دارد که آن‌ها را هم به شکلی وارد بازی کرد یا برنامه‌ای برایشان داشت.

به نظر من بخشی از مسئله این است که خود شرکت‎کنندگان باید بدانند، همین که کارشان برای شرکت در جشنواره انتخاب شده به منزله جایزه‌ای برای آنان است. دوم اینکه کارهایی به جشنواره می‌آیند همه از کیفیت لازم برای حضور در نمایشگاه برخوردار نیستند دلیل این موضوع این است که ۶۰ درصد هنرمندان قابل اصلا در جشنواره شرکت نمی‌کنند. من برای بینال نقاشی پیشنهاد کردم آن قدر ورود به بینال را سخت بگیریم که حضور در آن برای هنرمند مانند یک جایزه باشد.‌‌ همان طور که اگر برای مثال امروز کار من به بینال ونیز راه پیدا کند برای من بسیار ارزشمند خواهد بود. بینال ما آن قدر سطحش پایین است که همه تنها به جایزه می‌اندیشند.

از حرف‌هایتان برمی آید که به نوعی سلسله مراتب در رویدادهای تجسمی معتقدید، برای آنکه رویداد‌ها از سطح خوبی برخوردار شوند و برخورد هنرمندان ما با آن‌ها نیز تغییر کند چطور باید عمل کرد؟

برای رسیدن به چنین نقطه‌ای باید انتخاب‎‌ها محدود و داوری‌ها جدی شود. دیگر اینکه افرادی که راه پیدا نکردند باید بداند که در حد و اندازه‌ای نبوده‌اند که مثلا به بینال راه پیدا کنند. در حال حاضر شرایط به شکلی است که بسیاری از هنرمندان به کارهای برگزیده ایراد دارند و معتقدند آن‌ها از حاضران در یک بینال بسیار بهتر هستند. از سوی دیگر باید از داوران حرفه‎ای استفاده شود تا سطح بالای بینال احساس شود.

در پایان گفت‌و‌گو می‌خواهیم از شما به عنوان دبیر این دوره از جشنواره بشنویم که شکل مطلوب جشنواره به نظر شما چگونه است؟ و اینکه آیا این جشنواره توانسته در حدواندازه‌های ملی و نماینده پهنه ایران ، آنچنان که از ابتدا قرار بوده، تبدیل شود؟

بخش دوم سوال را ابتدا پاسخ می‌گویم که نه و هنوز جشنواره تجسمی جوانان در این قامت ظاهر نشده و تا رسیدن به این مطلوب فاصله دارد. نکاتی را هم که در ادامه خواهم گفت در راستای رسیدن به چنین جایگاهی است که اگر مسئولین نظر به ادامه این رویداد داشته باشند به نظر من می تواند رفتن به این سمت را هموارتر کند.

یکی از نکاتی که به آن اشاره نیز کردم اینکه فراخوان جشنواره اردیبهشت ماه در دانشگاه‌ها منتشر شده و برای شرکت نیز یک ماه زمان گذاشته شود. زمان برگزاری نمایشگاه نیز فصل فراغت از تحصیل یعنی تابستان باشد تا به این ترتیب همه بتوانند شرکت کنند. دوم اینکه اگر امکان داشته باشد مسئولان ارشاد دخالت‌های خودشان را به حداقل برسانند؛ دخالت از این نظر که مثلا موضوعات خاص یا داوران مورد نظر خود راپیشنهاد ندهند. کاری کنند که شرکت کنندگان احساس کنند که دخالت دولت در جشنواره کم شده است تا به حضور در جشنواره‌ها تشویق شوند. سوم اینکه برگزیدگان را حمایت کرده و فعالیت‌هایشان را پیگیری کنند. چهارم اینکه جشنواره یک دبیرخانه دائمی داشته باشد و مکان مشخص برای آن درنظر گرفته شود. فردی را نیز به عنوان دبیر چند دوره متوالی انتخاب کنند، این دبیر یک منشی داشته باشدو در طول سال امور جشنواره را زیر نظر داشته باشد. من در دوره قبل به آقای شالویی (مدیر وقت مرکز تجسمی) گفتم که جشنواره در هر استان باید یک مسئول داشته باشد که امور جشنواره را بررسی کرده و جشنواره استانی را نیز برای معرفی شرکت‌کنندگان هر استان به جشنواره اصلی برگزار کند که خوب همه این‌ها لازمه اختصاص هزینه است. در ‌‌نهایت اینکه ایرادی ندارد اگر بررسی کنند که چرا جشنواره‌های بخش خصوصی مثل دامون‌فر بیشتر مورد استقبال قرار گرفته است تا این دو جشنواره به موازات هم حرکت نکرده و تکمیل کننده یکدیگر باشند.

انتهای پیام/