سرویس تجسمی هنرآنلاین: النا ورخسوکایا، هنرمند روسی است که هفته گذشته در خانه هنرمندان ایران نمایشگاهی از عکسهایش برگزار شد. او به شهرهای زیادی در جهان سفر کرده است و اعتقاد دارد شرق ظرافتهای خاص خودش را دارد. بنابراین سفر به شهرهای ایران همچون کاشان و اصفهان و شیراز را یک هدیه میداند، درست مثل خوشمزگی پسته در یک شیرینی. النا معتقد است همه چیز در ایران شگفتانگیز، غیر معمولی، جذاب و دیدنی است و تنها یادگاریای که میتوانسته برای کودکان و دوستان خود به عنوان یک عکاس ببرد، عکسهایی است که هر کدام معنای یک شعر را دارند. او عکسهایش از کاشان را در خانه هنرمندان به نمایش گذاشت، شهری که فکر میکند واحهای از استعداد است و این تنها برای مردمی است که لطف خدا شامل حال آنها بوده است. پیش از ترک ایران گفتوگویی با النا داشتیم درباره ایران و هنر و احساس او به این دو موضوع.
شما در چه رشتهای تحصیل کردهاید؟
تحصیلات اولیه من در زمینه زبان و ادبیات انگلیسی بود و در سال ۱۹۹۰ در این رشته از دانشگاه فارغالتحصیل شدم و بعد از آن در زمینه طراحی داخلی مشغول به تحصیل شدم. همچنین مادر سه فرزند هستم، پسرم ۲۶ ساله و فارغالتحصیل از دانشگاه پلی تکنیک است. دخترم از کالج گردشگری فارغالتحصیل شده و دختر کوچکم ۸ ساله است؛ در نتیجه من در تمام طول زندگیام در حال یادگیری هستم. دانشگاه من خیلی بزرگ است.
از چه زمانی کار هنری را آغاز کردید؟
من در سن ۳۹ سالگی شروع به نقاشی کشیدن کردم و در تمام طول زندگیام رویای نقاشی با رنگ روغن را داشتم، وقتی طراحی داخلی میخواندم، نقاشی با آبرنگ را آغاز کردم و وقتی فرزند سومم به دنیا آمد نقاشی با رنگ روغن را شروع کردم و خیلی خوشحال بودم. در یک سال ۴۲ نقاشی کشیدم، شبیه به این بود که نقاشی در درونم جریان پیدا کرده بود.
و عکاسی را چه زمانی شروع کردید؟
پدربزرگم عکاس بود، خب من هم در تمام زندگی عکس میگرفتم مثلا از بچههایم در موقعیتهای مختلف و در سفرهای مختلف بیوقفه عکاسی میکردم، در نتیجه نمیتوانم بگویم که چه زمانی عکاسی را آغاز کردم.
هنر را چطور به صورت حرفهای ادامه دادید؟
من یک استودیو داشتم و دوستانی که کمک میکردند و با هم نمایشگاه میگذاشتیم و کار هم میفروختیم. البته خودم را حرفهای نمیدانم چون تحصیلات مرتبط با هنر را ندارم اما یک سال بعد از شروع به نقاشی، اولین نمایشگاهم را برگزار کردم. البته نمایشگاه خیلی بزرگ و مهمی نبود اما مسلما برای من اهمیت زیادی داشت.
چه سالی بود؟
فکر میکنم ۲۰۰۸ بود.
تا به حال چندبار به ایران سفر کردهاید؟
این سومین بار است، نخستین بار دسامبر سال گذشته بود، که در قسمتی از یک نمایشگاه هنری شرکت کرده بودم و بعد از آن در ماه می امسال به ایران آمدم و به کاشان سفر کردم و این بار هم که نمایشگاه داشتم و سومین سفرم به ایران محسوب میشود. در این مدت پرسپولیس، شیراز، کازرون، کاشان و اصفهان را دیدهام و شاید دفعه بعد به شمال ایران بروم چون رفتن به کوه برایم خیلی جالب است.
چه احساسی درباره ایران و هنر ایرانی دارید؟
اولین چیزی که در ایران متوجه شدم این است که زمان خیلی آرامتر از روسیه سپری میشود و مردم فرصت دارند که با هم صحبت کنند، یکدیگر را ببینند و با هم چای بنوشند. همچنین دیدم که مردم یک عشق بزرگ فطری به فرهنگشان دارند چون به عنوان مثال داشتن قومیتهای زیاد برای من خیلی قابل درک نیست مثل این است که لکههای رنگ را برداری و روی بوم کنار هم بگذاری اما مثل فرهنگ چینی که به نظرم به فرهنگ ایرنی نزدیک است بسیار قابل احترام و دوست داشتنی است، داشتن خانوادههای بزرگ و رفت و آمد کردن و زندگی کردن با همه آنها؛ دیدن یک خانواده بزرگ در یک پارک که برای تفریح آمدهاند برایم بسیار زیبا است، گاهی یک خانواده به حدود ۴۰ نفر میرسند که بسیار دوست داشتنی است.
آیا این نمایشگاه را که در آن مناظری از ایران را به نمایش گذاشتهاید، در روسیه و یا کشورهای دیگر هم برگزار کردهاید؟
نه، نه هنوز اما در نیمه دوم سپتامبر این نمایشگاه را در سن پترزبورگ برگزار خواهم کرد.
فکر میکنم این نمایشگاه برای هموطنان شما بسیار جذابتر باشد.
بله، حتما همینطور است. در ایران من هیچ توضیح و توصیفی برای عکسها نگذاشتم چون مردم از من بیشتر این شهرها را میشناسند احتمالا اما در روسیه حتما این کار را خواهم کرد چون میخواهم مردم بدانند این بناها و مناظر کجا و چه زمانی عکاسی شدهاند.
در عکسهایتان بیشتر مناظری از بناهای تاریخی ایران دیده میشود، آیا به دلیل تحصیل در رشته طراحی داخلی بیشتر به این موضوع گرایش دارید؟
این تصاویر گوشههای زیبایی از نور، سایهها، فرم و دکوراسیون دیده میشود و من تلاش میکنم مخاطب را با فضا درگیر کنم به صورتی که دلش بخواهد از میان این فضاها گذر کند چون این درها و راهها انسان را فرا میخوانند و البته حتما رشتهام هم در این زمینه بیتاثیر نیست. ما در روسیه بناهای شبیه به بناهای ایران داریم و آرکهای گرد در روسیه خیلی زیاد است. من هر روز در بین این معماری قدم میزدم و واقعا تحت تاثیر جزئیات و فرمهای معماری ایرانی و منظرههای آن قرار داشتم، واقعا زیبا هستند به خاطر اینکه عشق زیادی در ساخت عناصر آن خرج شده است. من فکر میکنم همه دانش ما معطوف به خدا است زیرا خداوند خودش را در همه فرمها و همه چیز نشان میدهد و همه چیز از سوی خداوند است در نتیجه بله من فکر میکنم این معماری دینی است و البته همه چیز از دین ناشی میشود.
آیا عکاسی از مردم و طبیعت هم برایتان جالب است؟
بله بسیار جذاب است، من تلاش میکنم ابتدا مردم را بیدار کنم که ببینند چه چیزهایی در نزدیکیشان وجود دارد چون بعضی وقتها همه چیز دور و بر آدمها هست اما ما چیزی درباره آنها نمیدانیم درست مثل مردم در روسیه، ما هم در روسیه معماریهای غیر معمول داریم با تزئیناتی خاص اما برای مردم خودمان آنها معمولی هستند. در مرحله بعد همانطور که در کارهایم دیده میشود به مردم و طبیعت هم میپردازم، به فرهنگ، بازار و... و سعی میکنم مردم را درگیر وضعیتی که از آن عکاسی کردهام، کنم تا به آن محل سفر کنند و از آن لذت ببرند.
فکر میکنید نگرش شما در گرفتن این عکسها چقدر میتواند ایران را به مردم دنیا معرفی کند؟
فکر میکنم خیلی، وقتی مناظری را میبینم که حس و فکر من را درگیر میکنند، فکر میکنم این منظره کجاست و چیست، فکر میکنم این طلب دانستن درباره طبیعت و جهان است و خیلی از افراد را درگیر خود میکند. خصوصا چیزهایی درباره سنتها، به عنوان مثال من از اینکه خانمها در سمت دیگری از اتوبوس مینشینند خیلی لذت میبرم چون این واقعا عاقلانه است. من مسلما نمیخواهم وقتی دخترم به مدرسه میرود، کسی به او دست بزند. خیلی چیزهای جالب در سنتهای عاقلانه شما وجود دارد. اینکه چطور تهویه مطبوع در گذشته برای خانههای قدیمی میساختید، فکر میکنم به آن بادگیر میگویید و من به شدت تحت تاثیر این ایده و طراحی قرار گرفتم. مهندسی شما بینظیر بوده است.
عکاسی در ایران برای شما به عنوان یک خارجی، آسان بود؟
میدانید چند روز پیش یک مرد به من گفت: میبینم که با همه وجودت عکاسی میکنی. بله واقعا همینطور است و او درست میگفت و خیلی خوشحالم که او این جمله را گفت. برای من عکاسی کردن در ایران سخت نبود چون من واقعا درگیر فضا شدهام و بسیار برایم جذاب است که در این کشور سفر کنم.
به عنوان مثال رعایت قوانین ایران برایتان سخت نیست؟ برای مثال داشتن حجاب برای شما مشکل نبود؟
نه برای من خیلی هم جالب است. ممکن است با بعضی قوانین موافق نباشم اما برای من جالب است چون برایم غیر معمول است و در حال یادگیری هستم که چرا هر چیزی به این شکل است و... من وقتی به کشور جدیدی وارد میشوم سعی میکنم در یک آپارتمان سکونت کنم و به سوپرمارکت، بازار و مراکز خرید بروم و مردم و فرهنگ واقعیشان را کشف کنم و به نظرم این نقطه عطف سفر کردن است.
آیا به دیگران سفر به ایران را پیشنهاد میکنید؟
حتما، من تاکنون هم این کار را انجام دادهام، بعضی وقتها مردم از من میپرسند به کجا خواهی رفت و من میگویم ایران، به من میگویند حتما دیوانه شدی رفتن به آنجا خطرناک است ما وحشت داریم به ایران سفر کنیم، من میگویم چرا؟ بار اول همسرم در مقابلم ایستاد چون قرار بود با دختر ۸ سالهام به ایران بیاییم و من گفتم چرا میترسی؟ چرا از رفتن به آمریکا یا انگلیس نمیترسی؟ همه مثل هم هستند هرجا با آداب خاص خودش. من فکر میکنم این نوع نگاه در نتیجه اخباری است که در روزنامهها و شبکههای تلویزیونی منتشر میشود. شاید من چون خیلی دوستانه و باز فکر میکنم و مردم را آنطور که هستند دوست دارم، نمیترسم و با پیش داوری حرکت نمیکنم.
چقدر درباره ایران میدانستید، قبل از اینکه برای بار اول به ایران سفر کنید؟
درباره ایران؟ هیچی. من فقط میدانستم بین ایران و عراق جنگ بوده و چیزهای دیگری از تلویزیون شنیده بودم اما بعد از سفر اولم به ایران، در اینترنت خیلی جستجو کردم و کتابهایی در رابطه با اجتماع و فرهنگ ایرانی خواندم و این اطلاعات بیشتر به من نیرو داد تا دوباره و دوباره به ایران سفر کنم.
اصلا چه شد که تصمیم گرفتید دفعه اول به ایران سفر کنید؟
دقیقا نمیدانم، شاید خدا خواست. اولین جرقه وقتی بود که با همسرم و دخترم سوفیا به مسکو رفته بودیم برای دیدن یک کنسرت؛ در هتل آقای طاهر شیخ الحکمایی را دیدیم. ایشان شروع به حرف زدن با من کردند و درباره نقاشی صحبت کردیم بعد از آن به مدت یک سال با ایمیل در تماس بودیم و ایشان آثار من را میدیدند و گفتند این آثار برای نمایش در ایران مناسب هستند و... این شروع ماجرای ایران آمدن من بود و زندگیام خیلی تغییر کرد و اکنون دوستان خیلی زیادی در ایران دارم و احساس میکنم مردم شما بسیار صمیمی هستند و سعی میکنم این فرهنگ را هرچه بیشتر درک کنم.
فکر میکنید چقدر عکسهایتان از نظر حرفهای، قابل بررسی هستند؟
ببینید ما نمیتوانیم همیشه برای همه خیلی خوب باشیم، هرگز اینطور نمیشود. پس من حتما خیلی حرفهای نیستم از نظر همه اما دارم به وسیله عکسهایم سعی میکنم آنچه را که میبینم به دیگران نشان بدهم و چیزهایی را که قلبا به آنها اعتقاد و علاقه دارم.
فکر نمیکنید اگر یک نمایشگاه از عکسهایتان از روسیه در ایران میگذاشتید برای ایرانیها جالبتر بود؟
فکر میکنم میتوانست خیلی غیرمعمول باشد برای ایرانیها و میتواند جالبتر هم باشد به خاطر فرهنگ و معماری متفاوت ما در روسیه.
برای آخرین پرسش یک سوال متفاوت دارم از کشور شما؛ من در تمام زندگیام به ساختمانهای شما در میادین معروف روسیه نگاه کردهام و فکر میکنم سرشار از رنگ و زندگی است و شبیه به مقدار زیادی آبنبات و کیک، چرا معماری شما تا این حد متفاوت است؟
من فکر میکنم چون مدت زیادی در زمستان هستیم و همه چیز در زمستان سفید است، مجبور بودهایم که بناها را اینطور بسازیم. البته در زندگی معمولی ما همانطور که میدانید ساختمانها اینطور نیستند و فقط مکانهای تاریخی شبیه به آبنبات و کیک هستند.
و لی فکر میکنم شما در زمینه رنگ در معماری بینظیرید، برای کلام آخر اگر نکتهای هست بفرمایید.
من فقط میخواهم از همه ایرانیها تشکر کنم برای توجهشان و دیدن از آثار من در نمایشگاه، برای من دیدن نگاههای آنها که برایشان عجیب بود که یک زن از روسیه، کاشان را به آنها نشان دهد خیلی جالب بود.
انتهای پیام/
فرین حسین روحانیان