سرویس تجسمی هنرآنلاین : نمایشگاه آثار چاپ دستی هنرمندان خارجی گنجینۀ موزۀ هنرهای معاصر تهران با عنوان "تاریخ معاصر چاپ‌های دستی از امپرسیونیسم تا امروز" به مدت حدوداً سه ماه یعنی از ۲۲ اردیبهشت تا ۱۶ مرداد در موزۀ هنرهای معاصر برپا است.

دراین نمایشگاه ۲۱۵ اثر چاپ دستی از ۷۴ هنرمند خارجی به نمایش گذاشته شده است و بنا به گفتۀ احمد وکیلی دبیر این نمایشگاه، ۱۰۵ اثر از این مجموعه برای اولین‌بار به نمایش عمومی در آمده است. چرا که پیش از این در برپایی نمایشگاه‌های مختلفی از آثارخارجی گنجینۀ موزه هنرهای معاصر با عناوین گوناگون، بخشی از آثارخارجی در زمینۀ چاپ‌های دستی این گنجینه نیز به معرض نمایش عمومی گذاشته شده بود.

اما برگزاری نمایشگاه "تاریخ معاصر چاپ‌های دستی از امپرسیونیسم تا امروز" از این جهت اهمیت دارد که موزه هنرهای معاصر برای اولین‌بار اقدام به برپایی نمایشگاهی تخصصی از آثارچاپ‌ دستی گنجینه اش‌ به عنوان شاخه‌ای از هنرهای تجسمی کرده است. نمایشگاهی که آثار چاپ دستی بزرگان هنرهای تجسمی جهان را طی دوره‌های مختلف ارائه کرده است، هنرمندانی نامدار و تأثیرگذار مانند پابلو پیکاسو، هانری ماتیس، مارک شاگال، دیوید هاکنی، سالوادور دالی، ژرژ براک، کامی پیسارو، پُل کِله، جسپر جونز، جیم داین، فرنان لژه، تولوز لوترک، اندی وار‌هول، امیل نولده، ادوارد مونش، دیوید آلفاسیکه ایروس، ماکس بکمان و بسیاری دیگر از هنرمندان مطرح در تاریخ هنرهای تجسمی معاصر جهان. مجموعه‌ای که آثارش سندی تاریخی و ارزشمند است در اثبات اینکه بسیاری ازهنرمندان تجسمی طراز اول ومشهور جهان علاوه برخلق آثارتخصصی خود در زمینه‌های نقاشی و مجسمه، دستی نیز در کار چاپ دستی داشتند و آثار بی‌نظیردیگری را نیز در این حیطه به ثمر رسانده‌اند.

چرا "... تا امروز"؟

احمد وکیلی، دلیل آوردن دورۀ "... از امپرسیونیسم تا امروز" را در عنوان این نمایشگاه چنین توضیح می‌دهد: آثار هنرمندان مکزیکی مربوط به سال ۲۰۱۰ و آثاری از دوهنرمند آلمانی به نام‌های "گونتر اوکر" و "هاینس ماک" که آثارشان به ترتیب مربوط به سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۱۱ است اخیراً به گنجینۀ موزه اضافه شد و با اضافه شدن این آثار که در سالهای اخیر خلق شده‌اند دیگر خود را محق می‌دانستیم این ادعا را داشته باشیم که آثار چاپی دورۀ امپرسیونیسم تا به امروز را در موزه داریم و به همین دلیل به جرأت، عنوان "تاریخ معاصر چاپ‌های دستی از امپرسیونیسم تا امروز" را برای نمایشگاه برگزیدم.

"هاینس ماک" و "گونتر اوکر" دو هنرمند معاصر بزرگ آلمانی هستند که به همراه "اتو پینه" گروه "زیرو" (صفر) را بعد از جنگ جهانی دوم در آلمان راه‌اندازی کردند و به نوعی بنیانگذار دورۀ جدید هنر آلمان پس از جنگ بودند. از آثار "هاینس ماک" در سال ۱۳۸۰ و از آثار "گونتر اوکر" در سال ۱۳۹۱ نمایشگاهی در موزه هنرهای معاصر تهران برپا شده بود که به دنبال برپایی این دو نمایشگاه ۱۳ اثر از این دو هنرمند آلمانی با تکنیک‌های مختلف چاپ دستی به موزه هنرهای معاصر تهران اهداء شد که ۷ اثر با عناوین "تقویم شماره یک الی هفت" متعلق به "گونتر اوکر" است و ۶ اثر نیز به "هاینس ماک" تعلق دارد که ۴ اثر از آثار "ماک" با عنوان "عناصر چهارگانه" و ۲ اثر نیز بدون عنوان هستند.

وکیلی دربارۀ این آثار اهدایی به موزه و نمایش آن‌ها در این نمایشگاه به توضیح بیشتر می‌پردازد و می‌ گوید: آثار اهدایی هنرمندان آلمانی به جز دو اثر از "گونتر اوکر" به دلیل اینکه در حد استانداردهای تعیین شدۀ نمایشگاه نبودند، همه به نمایش درآمدند. آثار اهدایی این دو هنرمند آلمانی، آثار درجه یک در سطح جهانی هستند به طوری که هر قطعه از آثار اهدایی "گونتر اوکر" ۱۰ هزار یورو قیمت دارد. کارهای چاپی هنرمندان مکزیک هم در ادامۀ برگزاری نمایشگاهی از آثار هنرمندان مکزیک به مناسبت سالروز انقلاب مکزیک در موزه هنرهای معاصر اهداء شد و در گنجینۀ موزه جای گرفت.

مطابق استاندارد‌های جهانی

وکیلی که در سمت دبیر نمایشگاه، خود تمامی آثار این مجموعه نمایشگاهی را از گنجینۀ موزه انتخاب کرده، تصریح می‌کند که تمامی آثار چاپی گنجینۀ موزه برای نمایشگاه انتخاب نشده است اما اکثریت قریب به اتفاق آثار چاپ دستی گنجینه را در این مجموعه ارائه شده‌اند.

وقتی علت به نمایش درنیامدن تمامی آثار چاپی گنجینه را در این نمایشگاه جویا می‌شوم، او به اجمال می‌گوید: تمامی آثار چاپ دستی گنجینه در ردیف استانداردی که من برای نمایشگاه در نظر گرفته بودم، جای نمی‌گرفتند. مثلاً بعضی از این آثار به لحاظ امضای هنرمندانشان اشکالاتی داشتند که نمی‌شد با قطعیت آن‌ها را به نمایش گذاشت. از طرفی سعی کردم بهترین آثار چاپی را برای ارائه در این نمایشگاه انتخاب کنم چون آثاری در گنجینه وجود داشت که از سطح کیفی بالایی برخوردار نبودند.

وکیلی برای روشن‌تر شدن سخنانش به توضیح بیشتر می‌پردازد و می‌گوید: یک اثر چاپ دستی در دنیا طبق پروتکل‌ها و قوانین جهانی به چند شرط اثری اورژینال و اصل به حساب می‌آید. یکی اینکه کلیشۀ اثر چاپی حتماً باید به دست خود هنرمند ساخته شده باشد و هنرمند نمی‌تواند دستور دهد که کسی دیگر آن را بسازد. دوم اینکه اثر چاپی هنرمند حتماً باید با مداد امضاء شده باشد و این امضاء در سمت راست اثر باشد همانگونه که تیراژ و تعداد تکثیر اثر هم باید در سمت چپ آن نوشته شده باشد. سوم هم اینکه هنرمند در خلق اثر چاپی‌اش نمی‌تواند از وسایل صنعتی استفاده کند و فقط باید به صورت دستی این اثر را خلق کرده باشد و چهارم هم آنکه بعد از گرفته شدن تیراژ آثار چاپی که تعداد محدودی است، کلیشۀ آن باید از بین برود و از آن هم چاپ گرفته شود تا مدرکی باشد بر اینکه بیشتر از فلان تعداد از این اثر وجود ندارد. من مطابق این قوانین جهانی و براساس وجود چنین ویژگی‌هایی در آثارچاپی گنجینه، آن‌ها را برای ارائه در نمایشگاه انتخاب و این مجموعه را برگزار کردم.

گنجینه‌ای که سالهاست اثری نخریده!

در دیدار از این نمایشگاه آنچه باعث شگفتی می‌شد وجود آثاری بود که پیش از این آن‌ها را فقط در کتاب‌های مربوط به هنرهای تجسمی یا در فیلم‌های مستند هنری دیده بودیم و حتی تصور هم نمی‌کردیم که نسخه‌ای از این آثار را در گنجینۀ یکی از موزه‌‌های پایتخت داشته باشیم. برگزاری این نمایشگاه فرصت کم‌نظیری را در اختیار هنرجویان، هنرمندان و علاقه‌مندان به هنر قرار می‌دهد تا به دیدن این آثار رفته و با شیوه و تکنیک، ترکیب‌بندی، طراحی و نوع قلم‌گذاری و حس و حال آثار این هنرمندان از فاصله‌ای نزدیک‌تر آشنا شوند و در کنار درک و دریافت بهتر تجربیات این هنرمندان، از شور و شعف و حظ بصری ناشی از دیدن آثار این هنرمندان نامدار جهانی از نزدیک نیز بهره‌مند شوند. حتی نامحتمل نیست که هنرجویان و هنرمندان جوان کشورمان با دیدن آثار این نمایشگاه در مهلت سه ماهۀ آن تأثیر بپذیرند و این تأثیر را در آثار آتی آنان مشاهده کنیم.

وکیلی با تأکید به اینکه تیراژ نشر آثار چاپی گنجینۀ موزه پائین است و تیراژ بالای ۱۰۰ اثر را نمی‌توان در میان آثاراین نمایشگاه پیدا کرد، به ارزش آثار این گنجینه را اشاره می‌کند و می‌گوید: باید تأسف خورد که گنجینه‌ای با این عظمت و ارزش فقط تا سال ۱۹۷۸ گردآوری شده و متأسفانه پس از این سال هیچ اثر دیگری به قصد اضافه شدن به گنجینه خریداری نشده، البته به جز سه دسته آثاری که همین اواخر به آن اهداء شده است واین یعنی اینکه بیش از ۳۵ سال برای موزه‌ای که زمانی معتبر‌ترین موزه آسیایی بود، اثری خریداری نشده است. در حال حاضر کل بودجۀ مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد ۳ میلیارد تومان است و این میزان بودجه یعنی اینکه در واقع پولی برای خرید آثار جدید برای گنجینه وجود ندارد.

ورک شاپ‌ها

در طول برگزاری این نمایشگاه ۶ کارگاه آموزشی طی ۶ هفته با حضور اساتید چاپ در روزهای چهارشنبه در موزه هنرهای معاصر برگزار می‌شود. در این کارگاه‌ها تاکنون مسعود غفاری و مهدی درویشی، مهرداد خطایی، احمد وکیلی، بهناز هوشمند و مهدی گودینی و پروین هانی طبائی به خلق اثر پرداخته‌اند و رضا بانگیز نیز چهارشنبۀ همین هفته (۱۵ مرداد) آخرین ورک شاپ این نمایشگاه را برگزار می‌کند.

وکیلی دربارۀ برگزاری این کارگاه‌های آموزشی توضیح می‌دهد: ما برای معرفی شیوه‌های مختلف چاپ‌های دستی به علاقه مندان، کارگاه‌های عملی را برگزار کردیم و از اساتیدی که سال‌ها در کار چاپ دستی فعالیت دارند برای حضور در این کارگاه‌ها دعوت کردیم. من این کارگاه‌ها را برای ۶ هنرمند طراحی کرده بودم و دو نفر از هنرمندان هم خود تقاضای برپایی کارگاه آموزشی را کردند که با آن‌ها هم موافقت شد.

انفعال بخش پژوهش

وکیلی با بیان اینکه فعالیت‌های پژوهشی یک موزه نقش بسیار مهمی در فرهنگ یک مملکت ایفا می‌کند، می‌گوید: اعتبار یک موزه به دقت در پژوهش‌های آن و به استناد مستندات آن موزه بستگی دارد. پایین آمدن سطح بعضی از موزه‌ها به دلیل پژوهش‌های بی‌دقت و نادرستشان است. متأسفانه روز افتتاح این نمایشگاه من به دلیل غلط بودن عناوین بعضی آثار آن‌ها را با دست خودم عوض کردم و بعداً دادم تا تصحیح‌اش کنند. حتی بروشور نمایشگاه در چاپ اشکالاتی داشت و تاکنون چند بارتصحیح شده است. این در حالی است که مقالات بروشور نمایشگاه و تمامی مطالب درج شده در پوسترهای پرتره هنرمندان در رَمپ آغازین موزه توسط دانشجویانم گردآوری و تهیه شده است؛ کاری که باید بخش پژوهشی موزه به نحو احسن انجام می‌داد اما سفارش من به دانشجویانم بود. آنان هم در کمال دقت این کار را به سرانجام رساندند و جا دارد اشاره شود که همۀ مطالب پوسترهای رمپ موزه فقط توسط یک دختر دانشجوی ۲۵ ساله تهیه شده است.

وکیلی، دلیل اهمال کاری بخش پژوهش موزه هنرهای معاصرتهران در ارائه اطلاعات و مطالب درست را در کارمند صرف بودن عوامل این بخش و فقدان میدان رقابت در این عرصه می‌داند و معتقد است که باید این مسئولیت را برای انجام بهتر آن به بخش خصوصی سپرد، بخشی که گروه‌های بسیاری در آن به رقابت می‌پردازند.

ویژگی‌های اختصاصی

احمد وکیلی دربارۀ اهمیت آثار چاپ دستی در میان دیگر آثار هنرهای تجسمی اینگونه توضیح می‌دهد: یک هنرمند چاپگر با ساختن کلیشه، می‌تواند اثرش را به تعداد زیادی نشر دهد. مجموعه "بوفون" پیکاسو دراین نمایشگاه که مجموعۀ بی‌نظیری از ۳۰ اثر چاپی پیکاسو از انواع حیوانات و حشرات در طبیعت است، فقط به تعداد ۵۰ بار توسط این هنرمند انتشار یافته است و ۴۹ چاپ دیگر این مجموعه در موزه‌های دیگر دنیا حفظ شده‌اند واینگونه زیبایی‌شناسی خاص ِ آثار اورژینال چاپی قادر است درسطح دنیا گسترش پیدا می‌کند. اهمیت دیگر آثار چاپی در این است که قیمت آثار چاپ دستی هنرمندان به ویژه هنرمندان شاخص جهانی، بسیار کمتر از دیگر آثار هنری این هنرمندان نظیر نقاشی و مجسمه است و در نتیجه امکان خرید آن برای تعداد بیشتری از موزه‌ها و مجموعه‌داران و حتی عامۀ مردم فراهم می‌شود. این آثار چاپی هرچه از تیراژ بالاتری برخوردار باشند قیمتشان پائین‌تر می‌آید و امکان خرید آن‌ها برای موزه‌ها و علاقه مندان بالا‌تر می‌رود.

با این ویژگی‌ها است که آثار چاپ‌ دستی نقش بسیار مهمی را در سطح اجتماعی پیدا می‌کنند و به راحتی نگاه زیبایی‌شناختی و فضای شخصی هنرمندان را در اختیار مجموعه‌دار‌ها و حتی عموم مردم قرار می‌دهند. از این‌رو است که می‌توان چاپ دستی را دموکراتیک‌ترین هنر‌ها در میان هنرهای تجسمی نامید و معنای واقعی گسترش هنر در سطح جامعه با خلق این آثار کاملاً نمود می‌یابد.

وکیلی ادامه می‌دهد: آثار چاپ‌دستی حتی در برگزاری تورهای نمایشگاهی دردیگر کشور‌ها نیزمقرون به صرفه‌تر از برپایی نمایشگاه دیگرآثار تجسمی مانند نقاشی و مجسمه در کشورهای خارجی است چون آثار چاپی در جابجائی‌ها کمترین جاگیری را دارد و به همین دلیل کمترین هزینه را بردوش می‌گذارد و فقط کافی است آثار چاپ شده روی کاغذ را در چند پوشه بسته‌بندی کنیم و به کشورهای مورد نظر بفرستیم و در آن کشور‌ها کار قاب‌بندی آن‌ها را برای نمایشگاه انجام دهیم.

مشتاق دیدن این آثار بودم

چنانکه اشاره شد، رضا بانگیز هنرمندی است که آخرین کارگاه آموزشی (ورک شاپ) مربوط به این نمایشگاه را چهارشنبه ۱۵ مرداد در ساعت‌های ۱۰ تا ۱۲ و ۱۴ تا ۱۶ برگزار می‌کند. این هنرمند که در مراسم افتتاح نمایشگاه، آثار چاپ دستی هنرمندان خارجی گنجینه را دیده است، استقبال جوانان وعلاقه مندان را در روز افتتاح شگفتی آور می‌داند و می‌گوید: جمعیت علاقه مندان در این روز به حدی بود که حتی عده‌ای بیرون از موزه هنرهای معاصر در انتظار گشایش نمایشگاه و ورود به موزه بودند و این نشاندهندۀ آن است که جوانان به شدت خواهان برگزاری اینگونه نمایشگاه‌ها هستند.

بانگیز با بیان اینکه این نمایشگاه جای انتقاد ندارد، ادامه می‌دهد: برگزاری چنین نمایشگاهی که این تعداد آثار را روی دیوار ببرد کار خیلی مشکلی است و به نظر من نمایشگاه موفقی از کار در آمده. باید چنین نمایشگاه‌هایی برگزار شود هرچند برگزاری نمایشگاه‌هایی از این دست هزینه بر است اما به نوبۀ خود از موزۀ هنرهای معاصر سپاسگزارم که نمایشگاهی از آثار چاپ دستی گنجینه برگزار کرده است و خود من با اینکه آثارم را به شیوۀ چاپ دستی خلق می‌کنم بسیاری از آثار این نمایشگاه را ندیده بودم و خیلی خوشحال هستم که چنین آثار ارزشمندی را در گنجینۀ موزه داریم و بسیار مشتاق بودم آن‌ها را از نزدیک ببینم و این فرصت با برگزاری نمایشگاه ایجاد شد.

سبزی فروش فرانسوی هنرمندان کشورش را می‌شناسد

این هنرمند چاپگر از بی‌خبری عامۀ مردم از اهمیت برپایی این نمایشگاه انتقاد می‌کند و می‌گوید: رسانه‌ها باید با اطلاع رسانی و تبلیغات گسترده مردم را به دیدار از این مجموعه تشویق بکنند و مدارس و آموزشگاه‌ها باید برنامه ریزی کنند ودانش آموزان را برای دیدن این آثار به موزۀ هنرهای معاصر بیاورند تا چشم مردم عادی جامعه به دیدن نمایشگاه‌های هنری عادت کند. در حال حاضر یک سبزی فروش فرانسوی هنرمندان کشورش را می‌شناسد و زیبایی کار هنرمندانش را تشخیص می‌دهد اما مردم ایران تنها هنرمندی را که می‌شناسند هنرمند آمریکایی باب رایس مرحوم است و تصور بسیاری از مردم از نقاشی در حد "شکل مرا بکش" است. مطمئناً اگر تلویزیون در کنار پخش برنامۀ نقاشی باب رایس، برنامه‌های جذاب و دیدنی دربارۀ هنرمندان معاصر و قدیمی ایرانی را هم نشان می‌داد اکنون دچار وضعیت کنونی نبودیم و مردم علاوه بر آشنا شدن با هنر معاصر و کهن ایران، به ارزش و اهمیت برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی هم پی می‌بردند. البته شاید در شرایط کنونی اقتصادی ایران و اوضاع معیشتی مردم چندان هم نباید از آن‌ها انتظار داشت که قادر باشند به هنر بپردازند.

ورک شاپ "بانگیز"

بانگیز در پایان سخنانش به ورک شاپی که می‌خواهد همزمان با این نمایشگاه در موزۀ هنرهای معاصربرگزار کند، اشاره می‌کند و می‌گوید: من تصمیم دارم در این ورک شاپ از هنرجویان آشنا به چاپ دستی دعوت کنم تا اگر ابزار حکاکی دارند با خود به این کارگاه بیاورند و همراه من در این ورک شاپ کار کنند.

او دربارۀ شیوۀ کار خود در چاپ توضیح می‌دهد و می‌گوید: شیوۀ کار من حکاکی روی لاستیک است. قبلاً این نوع حکاکی روی لینو انجام می‌شد اما چون الان لینو پیدا نمی‌شود این کار را روی لاستیک معمولی با عرض ۱ متر و طول دلخواه انجام می‌دهم. کار سختی است و هزینۀ بالایی دارد وبه همین خاطر خیلی‌ها که در این کار بودند نتوانستند ادامه دهند و دست از کار کشیدند اما من ماندم و به دلیل علاقه‌مندی، تا الان با این شیوه کار می‌کنم.

درک بهتر تکنیک‌ها با دیدن اصل آثار

حسین محجوبی از نقاشان معاصر و پیشکسوت کشورمان هم دربارۀ برگزاری این نمایشگاه می‌گوید: هرچه از این نوع اتفاقات در این مملکت بیفتد بهتر است و مردم با آثار هنرهای تجسمی به ویژه از نوع خارجی آن بیشتر آشنا می‌شوند و با این آشنایی در واقع نسبت به رویدادهای هنرمعاصر جهان بیشترآگاهی پیدا می‌کنند. دیدن نمایشگاه‌های آثار تجسمی سواد بصری مردم را بالا می‌برد و به درک هنری آن‌ها اضافه می‌کند.

محجوبی هم با اشاره به اینکه از وجود بسیاری از نسخه‌های چاپ دستی هنرمندان جهان در گنجینۀ موزه هنرهای معاصر تهران بی‌خبر بود، می‌افزاید: بسیاری از آثاری که در این نمایشگاه ارائه شده در دیگر موزه‌های جهان نمی‌توان دید و از طرفی بسیاری از این نسخه‌ها در دیگر موزه‌های بزرگ جهان هم به تماشا گذاشته شده است و از این دو لحاظ آثار این نمایشگاه بسیار ارزشمند هستند و بر این اساس می‌توان به غنای گنجینۀ موزه هنرهای معاصر بیشتر می‌توان پی برد.

محجوبی می‌گوید: کسانی که نمی‌توانند برای دیدن آثار موزه‌های جهان به دیگر کشور‌ها سفر کنند برگزاری این نمایشگاه فرصتی قابل توجه است و با توجه به بزرگی فضای موزۀ هنرهای معاصر تهران، برای اینکه آثار با دقت بیشتری از سوی علاقه مندان و هنرجویان مورد بررسی قرار گیرد بهتر است طی دو یا سه روز از بخش‌های مختلف این نمایشگاه دیدار صورت بگیرد.

این نقاش مولف و پیشکسوت، دیده شدن آثار این نمایشگاه توسط جوانان را بسیار مؤثر می‌داند و می‌گوید: ما در کشورمان جوانان بسیار مستعدی داریم که فقط با دیدن، تکنیک‌های تازه را یاد می‌گیرند و آن‌ها را بکار می‌برند. هرچند جوانان امروز از طریق وسایل ارتباط جمعی و اینترنت با آثارهنری جهان آشنا می‌شوند اما مشاهدۀ از نزدیک آثار و کنکاش در جزئیات این آثار درک بهتری از شیوه‌ها و تکنیک‌های هنرمندان جهانی به آن‌ها می‌دهد و سبب می‌شود تکنیک‌های خودشان را در چاپ دستی مطابق شیوه‌های جهانی اعمال کنند و پیش ببرند.

اتفاق مثبت

مهرداد خطایی هنرمند دیگری است که در این نمایشگاه برگزاری یکی از ورک شاپ‌های چاپ دستی را به عهده داشت. او به یاد می‌آورد که قسمتی از آثار چاپی گنجینه را پیش از این در نمایشگاهی با عنوان چاپ دستی طی دورۀ مدیریت حبیب الله صادقی (رئیس مرکز هنرهای تجسمی وقت) در موزه هنرهای معاصر دیده است و می‌گوید: این نمایشگاه قرار بود اولین بی‌ینال چاپ دستی در ایران باشد که با استعفای آقای صادقی از سمت‌اش ادامه پیدا نکرد. اما در آن وقت ۸۰ درصد آثار چاپی گنجینه روی دیوار نرفته بود که با برگزاری نمایشگاه کنونی این اتفاق افتاد. به همین خاطر باید گفت که برگزاری این نمایشگاه اتفاقی مثبت و خیلی خوب است.

خطائی خاطرنشان می‌کند: تخصص من در شاخۀ چاپ دستی است و به همین دلیل بیشتر موزه‌های دنیا را در بخش‌هایی که مربوط به چاپ دستی است دیده‌ام اما بخشی از این آثار را در هیچیک از این موزه‌ها ندیده‌ام.

اثر واقعی هنرمند در ورک شاپ خلق نمی‌شود

او با بیان اینکه شخصاً اعتقادی به برگزاری ورک شاپ ندارد، ادامه می‌دهد: ورک شاپ فقط یک اتفاق نمایشی در آفرینش اثر است چون وقتی یک هنرمند در حوزۀ تجسمی اثری را خلق می‌کند، خلق اثر به صورت شخصی و در خلوت هنرمند اتفاق می‌افتد اما زمانی که جنبۀ ورک شاپ می‌یابد جنبۀ یک نمایش را به خود می‌گیرد که در آن هنرمند مجموعۀ تجربیاتش را به عموم ارائه می‌کند. بنابراین ورک شاپ‌ها فقط وجهۀ آموزشی دارند و خلق اثر هنرمند در خلوت خود که ابتدا در آتلیه‌اش تفکر می‌کند و بعد به ساختن اثرش می‌پردازد، خراب می‌کند و دوباره می‌سازد در یک ورک شاپ که باید خلق اثر در زمان محدود چندساعته اتفاق بیفتد، تعریف نمی‌شود. ورک شاپ‌ها نظم خاصی دارند که برخوردهای خاص هنرمند در آن نمی‌تواند رخ دهد اما به لحاظ آموزشی بسیار می‌تواند کارساز باشد.

خطائی، سپس به اظهارنظر دربارۀ ورک شاپ‌های این نمایشگاه می‌پردازد و می‌گوید: در تاریخ ورک شاپ‌هایی که در ایران برگزار شده تاکنون ورک شاپ چاپ برگزار نشده بود و از این منظر باید زود‌تر از این‌ها برپا می‌شد. چون خیلی از حاضرین در ورک شاپ اصلاً مفهوم چاپ را نمی‌دانستند و در این ورک شاپ‌ها با آن آشنایی پیدا کردند. بیشتر آن‌ها فکر می‌کردند چاپ دستی توسط دستگاهی صنعتی و دیجیتالی و در تعداد و تیراژ بالا و طی زمانی در حدود ۵ دقیقه خلق می‌شود و اصلاً نمی‌دانستند که در این میان کلیشه‌ای وجود دارد و چاپگر باید مستقیماً روی صفحه‌ای فلزی کار کند و یک اثر چاپی پس از طی مراحلی، تازه شکل می‌گیرد. شیوۀ خاص چاپ دستی من در این ورک شاپ حدود ۲ ساعت طول کشید و مراحل آن برای آشنایی شرکت کنندگان تشریح و توضیح داده شد. به طور کلی برگزاری این ورک شاپ‌ها برای جا انداختن تعریف چاپ دستی به مخاطب خیلی خوب بود.

اطلاع رسانی با تأخیر

اما این هنرمند چاپگر از اطلاع رسانی موزه برای برگزاری ورک شاپ‌ها گله دارد و می‌گوید: خیلی‌ها بعد از پایان ورک شاپ‌ها از طریق شبکه‌های اجتماعی و اخبار از برگزاری آن‌ها مطلع می‌شدند و شاکی بودند که اگر زود‌تر آگاهی می‌یافتند در آن‌ها شرکت می‌کردند. اطلاع رسانی ورک شاپ‌ها خیلی دیر و معمولاً یک روز قبل از برپایی آن‌ها انجام می‌شد.

چاپ دستی می‌تواند یک فرهنگ باشد

خطایی در ادامه، با تأکید به اینکه در ایران نیز باید چاپ دستی به عنوان یک رشتۀ مستقل و در جایگاه یک فرهنگ تعریف شود، توضیح می‌دهد: درشهرهای مختلف اروپا چاپ دستی به عنوان یک فرهنگ جا افتاده است. من چند وقت پیش که در مادرید بودم در یک رستوران، روی دیوار اثری نظرم را جلب کرد و وقتی جلو‌تر رفتم متوجه شدم که چاپ دستی اورژینال است البته این اثر در حد خیلی حرفه‌ای نبود اما کاری اصل بود و صاحب رستوران این تیراژ را خریداری کرده و آن را به دیوار زده بود و این به آن خاطر است که توجه به چاپ دستی و هنرهای تجسمی به صورت یک فرهنگ تعریف شده و جا افتاده است.

خطایی بیان می‌کند: حدود ۶۰۰ سال است که چاپ دستی روند خود را به شیوۀ دستی طی می‌کند و به جرأت می‌توان گفت که ۹۹ درصد هنرمندان دنیا در طول گذران تاریخ هنر چاپ دستی را تجربه کرده‌اند، حال بعضی از آن‌ها مثل می‌رو و پیکاسو چاپ دستی را به صورت حرفه‌ای دنبال کرده‌اند و بعضی دیگر فقط گریزی به دنیای این هنر زده‌اند و تجربۀ کوتاهی در این زمینه داشته‌اند اما غالب به یقین هنرمندان هنرهای تجسمی تجربۀ چاپ دستی را داشته‌اند.

این هنرمند تجسمی ادامه می‌دهد: چاپ دستی هنرمند را خلاق‌تر می‌کند چون "اتفاق" برآن حاکم است؛ اتفاقی که هنرمند نمی‌تواند پیش بینی‌ای از آن داشته باشد و هنرمندی که واقعاً هوشیار باشد از دل این اتفاقات پیش بینی نشده به نتایجی می‌رسد که به هیچ عنوان آن‌ها را در رنگ روغن، آکریلیک، مداد و ذغال تجربه نکرده است.

خطایی معتقد است که در ایران همیشه و در همۀ زمینه‌ها مسألۀ تداوم دچار اشکال است و در این باره توضیح می‌دهد: اگر برنامه‌ای که در زمان مدیریت آقای حبیب الله صادقی برای برگزاری بی‌ینال چاپ دستی طرح ریزی شده بود توسط مدیران بعد از او پی گرفته می‌شد، مطمئناً امروز چاپ دستی به صورت زیبا‌تر و شایسته‌تر و درست‌تر خلق و ارائه می‌شد و دربین مردم هم جا افتاده بود. اکنون نیز چه خوب است این نمایشگاه چند ماه بعد یا مثلاً ۲ سال بعد مجدداً با برنامه ریزی جدید‌تر و با عنوانی تازه‌تر و با برنامه‌های جنبی متفاوت تکرار شود، حتی مسئولان موزه می‌توانند آثار دیگری را از آرشیو کشورهای دیگر به صورت امانی بگیرند و در کنار آثارگنجینۀ موزۀ خودمان نمایشگاهی دیگر راه بیندازند. در این صورت است که نمایشگاه آثار خارجی چاپ دستی گنجینه تأثیرات خود را سلسله وار روی نسل‌های بعدتری که تازه می‌خواهند با هنرهای تجسمی و چاپ دستی آشنا شوند و یا آشنا خواهند شد، خواهد گذاشت.

در پایان...

در پایان می‌خواهم به مسأله وانتقاد خودم به عنوان یک خبرنگار؟!... نه!... به عنوان یک "دیدار کنندۀ نمایشگاه" اشاره‌ای دوباره داشته باشم. می‌گویم "اشاره‌ای دوباره" چون پیش از این هم در رسانه‌ای دیگر و طی نمایشگاه‌های دیگرموزۀ هنرهای معاصر این انتقاد را مطرح کرده‌ام، حتی آن را مستقیماً با مسئولان موزه به شکل‌های مختلف در میان گذاشته‌ام اما یا به آن پاسخگو نبودند و یا اینکه پاسخی همیشگی را داده‌اند: "بودجه نداریم"!

ماجرا از این قرار است که موزۀ هنرهای معاصر که طبق اشارۀ آقای احمد وکیلی زمانی معتبر‌ترین موزۀ آسیایی بود و گنجینه‌ای غنی و مایۀ مباهات از آثار بزرگ‌ترین هنرمندان جهان دارد، چند سالی است که گالری‌هایش از سیستم تهویه و سرمایشی درست و سالمی برخوردار نیست و همین اشکال به ظاهر ناچیز اما در واقع بزرگ و اثرگذار، سبب شده بود دیدار از آثار ۸ گالری عریض و طویل موزۀ هنرهای معاصر در ذل گرمای بسیار طاقت فرسای تابستان امسال، کاری مشقت بار و با کمترین میزان تمرکز باشد و تمرکزمان بیشتر از اینکه به آثار ارزشمند گنجینه باشد، به این بود که چگونه در طول "دیدن" خود را خنک کنیم تا از گرمازدگی گرم‌ترین تابستان تهران - آن هم در سایۀ زیر سقف گالری‌های موزه - در امان بمانیم.

البته این آه و حسرت بخاطر سرنوشت اینچنین غمبار موزه هنرهای معاصر فقط مختص روزهای گرم تابستان این بنای چشم نواز نیست و در روزهای فصول سرد و‌گاه پرباران هم به نوعی دیگر داغ دلمان تازه می‌شود آن هم وقتی است که می‌بینیم ازدرزهای پنجره‌های نورگیر فوقانی و نزدیک سقف گالری‌های موزه با هر بارش باران، شیارآب، قطره به قطره به داخل جاری می‌شود و ما نیز دل نگران آثار بر دیوار و بیشتر از آن دل نگران آثار ارزشمند و در پستو ماندۀ گنجینه می‌شویم.

انتهای پیام/

مریم نظری