سرویس تجسمی هنرآنلاین: داریوش قره‌زاد در نقاشی‌هایش که عنوان‌هایی چون "دیوارنگاره‌ها"، "ونوس‌های ایرانی" و "هویت" دارند، عمدتا روی مسائل شهری متمرکز شده و کارهایش حال و هوایی شهری دارند. آثار این هنرمند در حراجی‌های معتبری چون کریستی و ساتبی هم به فروش رسیده، ضمن اینکه پیش از این هم در چند نمایشگاه گروهی در لندن و نیویورک شرکت داشته است. موزه چلسی نیویورک هم این روزها میزبان نمایشگاهی با مضمون پرتره نگاری است که به ارائه آثار 7 هنرمند ایرانی اختصاص دارد و در میان آن‌ها نام قره‌زاد نیز دیده می‌شود. همین بهانه‌ای شد تا میزبان گفت‌وگویی با این هنرمند باشیم.

در ابتدای گفت‌وگو کمی درباره نمایشگاه اخیر که آثاری از شما نیز در آن به نمایش درآمده است صحبت کنید.

آنچه می‌توانم بگویم این است که این نمایشگاه به پرتره نگاری اختصاص دارد و نگاه هنرمندان داخل و خارج از ایران به نقاشی پرتره و هنر فیگوراتیو و تاثیرگذاری آن در فضای معاصر می‌پردازد. آقای نادر مسعود برگزار کننده این نمایشگاه بودند که از من نیز سه اثر برای حضور در این نمایشگاه انتخاب کردند. این آثار متعلق به دوره "دیوارنگاره‌ها" و همچنین دوره "ونوس‌های ایرانی" من تعلق دارند و هیچکدام نیز در ایران به نمایش در نیامده اند. این نمایشگاه ۱۷ ژوئیه آغاز شده است و قرار است یک ماه ادامه داشته باشد.

شما سابقه‌ حضور در حراج‌های خارج از ایران را هم دارید. کدام مجموعه‌ها در این رویدادها ارائه شده است؟

حقیقت این است که بسیاری از مواقع من شخصا از برگزاری نمایشگاه آثارم یا حضور آن‌ها در حراجی‌ها با خبر نمی‌شوم. به عنوان مثال روز گذشته وقتی در اینترنت سرچ می‌‎کردم متوجه شدم دو نمایشگاه از کارهای من برگزار شده است. یکی از آن‌ها نمایش اثری از مجموعه "هویت" در آکشن ایام-گالری دوبی در سال ۲۰۱۳ است و دیگری نیز نمایش اثری از مجموعه ونوس‌های ایرانی در همین گالری و حدود سه ماه قبل است که من از هیچیک از آن‌ها خبری نداشتم.

پس به جز گالری ایام در باقی نمایشگاه‌های خارج از کشور بیشترمجموعه دیوارنگاره‌ها و ونوس‌های ایرانی به نمایش درآمده‌اند.

بله، فقط مدیر گالری ایام چند کار از مجموعه "هویت" را خریداری کرده بود و به نمایش گذاشت اما من اصلا خبر نداشتم که ایشان از دو مجموعه دیگر نیز آثاری را خریداری کرده و در آکشن‌های خود به نمایش گذاشته است.

آثار شما بیشتر حول موضوعات اجتماعی می‌چرخد و مسائل روزمره زندگی شهری را به نمایش می‌گذارد. از ابتدا کارهای شما به همین شکل بوده است؟

همه دوره‌هایی که کار کرده‌ام، نگاه‌ به دختران یا زنان ایرانی در مقابل بافتی به نام دیوار بوده است. اما درباره اینکه این بافت دیوار چه نقشی در کارهای من بازی می‌‎کند باید بگویم که دیوار بیشتر نقشی سنتی دارد و به گذشته مدرنیسم نگاه می‌‎کند؛ یعنی به این شکل نیست که من فیگور یک زن شهری را انتخاب کنم و آن را کنار دیواری قرار دهم. تلاش من این بوده است که در کنار سویه مدرن وجه سنتی این گروه را نیز به نمایش دربیاورم و بگویم با اینکه ما در محیط مدرن زندگی می‌‎کنیم اما هنوز به وجوه سنتی خود متصلیم و در واقع نوعی وابستگی به سنت‌ها نیز به نمایش گذاشته می‌شود.

این دیوار‌ها می‌‎توانند پس زمینه‎ای از شخصیت‎‌ها باشند؟

نه، این‌ها پس زمینه‌ای برای تمام اشخاصی است که من در کار‌هایم نشان داده‌ام نه اینکه هر پس زمینه به شخص خاصی تعلق داشته باشد. به عنوان مثال ما المان‌های شهری را نیز روی این دیوار‌ها می‌بینیم که این‌ها تنها بیان کننده حضور در فضای مدرن شهری با دلبستگی به گذشته سنتی هستند. البته این نگاه متعلق به دو مجموعه دیوارنگاره‌ها و ونوس‌های ایرانی است و در مجموعه "هویت"، نوع نگاه به دیوار کاملا عوض شده است و از المان‌های شهری نشانه‌ای وجود ندارد. در کارهای آخر من فیگورهای زن ایرانی را به عنوان سمبلی دیدم که مانند خط‌نقاشی با مخاطب خاور میانه‌ای برخورد می‌کند. در خط‌نقاشی نگاه مخاطب بیشتر به نوعی فضای اسلامی می‌‎رود، من به جای خط از دخترانی استفاده کرده‌ام که نماد مدرنیته شهری ایرانی هستند و با مادران خود بسیار متفاوت هستند. به همین دلیل من آن‌ها را با‌‌ همان ترکیب‌بندی‎های متعلق به خط‌نقاشی روی بوم آورده‌ام. البته من تنها کسی نیستم که از این شیوه استفاده کرده‎ام این روز‌ها بسیاری از دوستان نقاش با فاصله گرفتن از فضای سنتی نقاشی ایرانی و استفاده از این نوع نگاه مشغول خلق آثار خود هستند.

اینکه زنان ایرانی در هیاتی مدرن در آثار شما ظاهر می‌‎شوند، نوعی نگاه انتقادی است یا شما تنها قصد دارید یک وضعیت را به نمایش بگذارید؟

در هیچ دوره‌ای از کارهای من، شما با نقد مستقیم به شخص یا موضوع خاصی مواجه نیستید. نگاه من بیشتر اجتماعی است، البته شاید بتوان نوعی نقد اجتماعی در آن دید اما من هیچگاه نخواسته‌ام فضای کار‌هایم به سمت شعاری شدن پیش برود چون دوست داشته‌ام که این آثار برای دوره خاصی استفاده نشده و تاریخ مصرف نداشته باشد. خواست من این بوده که در کارهایم کسانی که در دوره مدرنیته با وجه سنتی خود درگیر هستند را به نمایش بگذارند.

اما تمرکز شما روی فیگورهای زنانه است، این نگاه علت خاصی دارد؟

در پاسخ به این سوال باید بگویم که من نوعی نگاه شخصی به زنان دارم و شاید اگر در هر جای دیگری از جهان هم زندگی می‌کردم باز هم ترجیح می‌دادم زنان را موضوع نقاشی‌هایم قرار دهم.

کارهای شما را از نظر ساختار اجرایی به پاپ‎آرت نزدیک می‌‎دانند. کمی در باره شیوه‎های اجرایی خود صحبت کنید و اینکه چطور به این شکل از اجرا رسیده‌اید.

درست است، کارهای من در دایره پاپ آرت قرار می‌‏گیرند، به ویژه در مجموعه سوم یعنی "هویت" که افراد به شکل گروه‎گروه دیده می‌شوند و به شکل گرافیتی نیز کار شده‌اند. شیوه‎ پاپ‎آرت با مخاطب خیلی راحت‌تر ارتباط برقرار می‌کند. این شیوه با وجود آنکه در آمریکا از دهه ۶۰ سابقه دارد اما برای مردم ما بسیار تازه است و در ۷-۸ سال گذشته مطرح شده است.

رابطه شما با گرافیتی بسیار جالب است. در مجموعه سوم هم از گرافیتی استفاده کرده‎اید؟

در مجموعه "هویت" کمتر از گرافیتی استفاده شده است اما اگر جایی لازم باشد باز هم دوست دارم از آن استفاده کنم. به نظرم گرافیتی است که می‌‎تواند نکات ریز و کوچک بسیاری را بازگو کند. از طرفی کار گرافیتی ایجاد نوعی تنش و بیان شعار است درحالیکه من سعی کرده‎ام از گرافیتی‎های هنری استفاده کنم که بیشتر به صورت یک تاش آبستره یا جمله به هم ریخته دیده می‎شود. در واقع نخواستم از گرافیتی به شکلی استفاده کنم که از آن بتوان گفتمان سیاسی انتقادی را استخراج کرد.

ورود شما به حال و هوای فضای شهری و انتقال این فضا به کارهای شما از کجا آغاز شد؟

من از‌‌ همان ابتدا فضای شهر را بسیار دوست داشتم و در شهر قدم بزنم. عاشق سفر و دیدن جاهای جدید بودم. این خون‎گرمی که نسبت به فضای شهری و اجتماعی احساس می‌‎کردم باعث شد‌‌ همان شهر را موضوع کار‌هایم قرار دهم زیرا این شهر بود که احساس می‌‎کردم درک درستی از آن دارم. البته از این فضا نیز آنچه همیشه دوست داشتم درباره آن کار کنم زنان شهری بودند.

به نظر می‌رسد شما دریافت‌های خاصی از فضای شهری دارید، دریافت‎های که یک گردشگر عادی فضای شهر ندارد. شما چطور به این دریافت دست پیدا کرده‎اید؟

این اصلا جنبه خودستایی ندارد اما شکلی که من به شهر در آثارم نگاه می‌‏کنم ویژه خود من است و یا توجه به جستجویی که در هنرمندان ایرانی کردم متوجه شدم که من اولین کسی بودم که به این شکل به شهر نگاه کردم. شاید نگاه من رئالیستی یا حتی هایپر رئالیستی به نظر آید اما من سعی کردم از دیوار کانسپتی در کار‌هایم بسازم، به آن به عنوان یک تم نگاه نکردم و دیوار برای من حکم سنت را دارد. می‌‏توان گفت اگر دیوار را از کارهای من بگیرید شاخصه اصلی کارهای مرا برداشته‌اید و وقتی دیوار وجود دارد می‌‎فهمید قره‌زاد هم در این تابلو هست چون سعی کرده از آن استفاده کانسپتی کنم نه تماتیک. وقتی شما از یک عنصر به عنوان تم استفاده می‌‎کنید پس از یک دوره کار کردن ان را کنار خواهید گذاشت اما من سعی کردم در مورد آن مطالعه فرهنگی کنم. بار‌ها درباره کارهای من نوشته شده است که دیوار‌ها محل بروز انواع عقاید هستند اما من از بافت خود دیوار استفاده کردم و روی آن تم‌هایی را ارائه کردم در حالیکه دیوار حضوری ثابت دارد.

شما برخلاف بعضی هنرمندانی که به فضای شهری توجه داشته‌اند کلیت اثر را کارگردانی کرده و چیدمان متفاوتی را از فضای شهری ارائه می‌‎دهید. کمی در این باره نیز توضیح دهید.

یکی از چیزهایی که من به آن اعتقاد دارم این است که فضای کارهای من به شکل کامل رئالیستی نیست. این موضوع به علت آن است که این چیدمان و استفاده از المان‌ها در کارها همه ذهنی هستند. در دوره قبلی همه این‌ها به صورت تک استفاده می‌شد. در دوره دیوارنگاری‌ها من چند کار پانوراما کار کردم اما همه المان‎‌ها در آن تک هستند. در واقع من هیچگاه نخواستم که المان‌های شهری را عین به عین استفاده کنم من فقط خواسته‌ام از آن‌ها بیان تازه‌ای بگیرم و آن‌ها را در مقابل دیوارهایی که خودم به عنوان یک آبستره می‌‎سازم قرار دهم. به همین دلیل است که می‌‎گویم می‌‎توانم خودم را از کسانی که فضای شهر را به شکل رئالیستی کار می‌‎کنند تفکیک کنم. در دوره‌های مختلف کاری من این نگاه وجود دارد و چیزی که همیشه از آن دفاع کرده‌ام این است که هیچگاه در کار‌هایم نگاه رئالیستی نداشته‌ام.

با آنکه فضای کارهای شما یک فضای شهری است اما ترکیب و چیدمان گویا، گوشه چشمی به چیدمان عناصر در مینیاتور داشته‎اید...

حقیقت این است که من سوادی در مورد مینیاتور ندارم اما شاید وجود چنین مسئله‌ای در آثارم به غریزه بصری من به عنوان یک ایرانی بازگردد که به شکل ناخودآگاه در همه ما وجود دارد و در کار‌هایمان هم ممکن است بروز پیدا کند. اما شاید بتوان گفت از این منظر که بعضی عناصر بدون رعایت نسبت پرسپکتیو به دیوار یا فضایی که وجود دارد در تابلو قرار گرفته است مشابهت هایی با مینیاتورها پیدا کرده باشد. به همین دلیل است که می‌‎گویم نگاه رئالیستی به آثار من کار اشتباهی است. من تلاش کرده‌ام از این عناصر به شکلی استفاده کنم که بیننده فکر نکند جای آن‌ها اشتباه است اما در عین حال بداند که این عنصر نباید اینجا باشد اما وجود آن در این موقعیت نیز جالب است.

شما از سه دوره برای تقسیم‌بندی و ارائه آثار خود نام بردید. کمی درباره شکل‌گیری هر دوره و گذر از یک دوره کاری به دوره بعد صحبت کنید.

در این سه دوره فضا‌ها یکی هستند اما شاید بتوان گفت در حدود ۸ سالی که کار کرده‎ام کمی تجربه من در استفاده از المان‌ها و بافت دیوار‌ها بیشتر شده است و آثار جدید پخته‌تر شده است. هرچه هم جلو‌تر می‌‎رویم استفاده از آن‌ها برای من آسان‎‌تر شد و سریع‌تر می‌توانم عناصر و بافت‌ها را برای یک کار انتخاب کنم. حضور زنان شهری هم در همه دوره‌های من وجود دارد در واقع هیچ چیز عوض نشده و المان‎‌ها هم نگاه سمبولیک خودشان را از جمله در کارهای جدیدم دارند.

پس با وجود آنکه کارهای شما به چند دوره تقسیم می‌‎شود اما این آثار یک محور کلی دارند و نمی‌‎توان هر دوره را نسبت به دیگری تفکیک کرد.

بله، حتی بسیاری از کسانی که کارهای مرا خریداری کرده‎اند با وجود آنکه مثلا در کارهای دوره دیوارنگاری من ممکن است فیگور زنی هم وجود نداشته باشد، اما با دیدن کاری از دوره "هویت" می‌فهمند که که این کار متعلق به قره‌زاد است زیرا نوع بافت و چیدمان به بیننده می‌‎گوید این اثر متعلق به‌‌ همان هنرمند است هرچند اکنون در موقعیت جدید به لحاظ کاری قرار دارد.

دوره جدید کارهای شما "هویت" نام دارد کمی درباره آن توضیح دهید.

این دوره در واقع ""هویت" ملی" نام دارد اما همه جا با عنوان "هویت" از آن یاد می‌شود. نگاه من در این دوره بیشتر سمبولیک است چون از زنان ایرانی به عنوان نوعی خط استفاده شده است. گویا شما یک صفحه بافت دارید که قرار است روی آن خط نقاشی کار شود. در واقع ترکیب و فرم از خط‌نقاشی گرفته شده است به عنوان مثال در یکی از کارهای این مجموعه فیگور‌ها در سه ردیف منظم چیده شده‌اند و خوب خط هم به همین‌ شکل است یا مثلا در کار دیگری مثلا ۳۰ دختر در گوشه‌ایی از تابلو متمرکز شده‌اند و دختر دیگری در گوشه دیگر تابلو تک ایستاده است. این‌‌ همان ترکیبی است که حروف در نقاشی‌خط ممکن است پیدا کنند. البته معلوم نیست آن اجتماع و این دختر تک افتاده به چه علت شکل گرفته‎اند چوت تلاش من این بوده که عناصر موجود در این مجموعه بیشتر سمبولیک باشند. من عنوان هویت را به این دلیل انتخاب کردم زیرا این مجموعه زنان جوان تهرانی را در حالت‌های مختلف نشان می‌‎دهد. من در این سال‌ها شاید نزدیک به ۱۰هزار عکس گرفتم. من وقتی این همه تنوع در دختران را کنار هم قرار می‌‎دهم متوجه می‌‎شوم این یک منبع بسیار خوب بصری است. نکته دیگر اینکه چون آثار این مجموعه به پاپ آرت نزدیک شده است؛ تکرار نیز بسیار در آن‌ها دیده می‌شود و هنگامی که شما آن‌ها را می‌‎بینید مثلا از یک مجموعه ۱۲ تایی تقریبا ۸ اثر بسیار به هم شبیه هستند و این شاید آثار اندی وارهول یا آقای زنده‎رودی را در ذهن تداعی کند. این‎‌ها همه بهانه‎ای است برای تاکید بر یک مفهوم سمبولیک. البته این تکرار یکی از نکات مثبت کار پاپ‌آرت است زیرا یک مفهوم را آن قدر برای مخاطب تکرار می‌‎کند تا در ذهن او ملکه شود.

حضور شما در حراجی‎‌ها و آکشن‌ها از چه سالی آغاز شد؟

از سال ۲۰۰۸ بود که آثار من در حراجی‎‌ها شرکت داده شد. تا اکنون که در سال ۲۰۱۴ هستیم در بیشتر حراجی‌ها بوده‎ام. در حراج تهران، گالری ایام، بونامز شرکت داشته‌ام.

حضور در حراج‌ها به ویژه از نظر مارکت چه تاثیری برای شما داشته است؟

حراج به نظر من بیشتر محلی برای تبلیغ است و مسئله مالی آن شاید خیلی ربطی به هنرمند نداشته باشد. حضور یک اثر در حراج ها نشان می‌‎دهد که هنرمند هنوز زنده است، کار می‌‎کند و کار‌هایش هنوز نظر مخاطب، گالری و کیوریتور را جلب می‌‎کند. مارکت به نظر من تعیین کننده بسیاری از مسائل تاریخ هنر بوده و اگر نبود خیلی از اتفاقات تاریخ هنر به این پررنگی دیده نمی‌‎شد. مارکت بود که باعث شد مخاطبان به سمت هنر بروند و در آن سرمایه‌گذاری کنند. از طرفی مارکت به هنرمند امکان بیشتر کار کردن را می‌‎دهد زیرا اگر کسی کار‌هایش را نفروشد و خانه‌اش از کارهای فروش نرفته پر شده باشد تمایلی به کار کردن نخواهد داشت.

در سال‌های فعالیت‎تان خیلی نمایشگاه نداشته‎اید؟

شاید یک دلیلش این باشد که هنوز به دستاوردی که می‌‏خواهم نرسیده‎ام. از طرفی یک کار برای من حدود یک ماه زمان می‌‏برد و کار‌ها هنوز تمام نشده فروش می‌‎روند و جمع نمی‌‏شوند که بخواهم نمایشگاه بگذارم. به همین دلیل ترجیح داده‎ام کار‌ها جمع شود و خود صاحبان کار آن‌ها را به صورت یک نمایشگاه به نمایش بگذارند. به طور کلی فکر می‌‎کنم از این به بعد هر دو یا سه سال یک بار نمایشگاه بگذارم و مانند گذشته زیاد سراغ برگزاری نمایشگاه نروم.

دوستی معتقد بود که آکشن‎‌ها کم کم به سمت این می روند که جایگزینی برای نمایشگاه‌های انفرادی شوند.

امیدوارم این اتفاق نیفتد زیرا در آکشن شما تنها یک اثر دارید و فضایی برای شناخت و بررسی دیگر آثارتان وجود نخواهد داشت. از طرفی این ضعف گالری‌دار‌ها هم هست زیرا تنها به بخش اقتصادی کار توجه می‌کنند. گالری‌داران ایران نه توانایی دارند نه به لحاظ مالی می‌‎توانند هنرمند را به یک بینال یا گالری درجه یک در مثلا نیویورک معرفی کند و تنها یک نگاه اقتصادی به موضوع دارند.

انتهای پیام/