سرویس موسیقی هنرآنلاین: آلبوم "پرندههای شهر من" با کمانچهنوازی حمیدرضا آفریده روایتی است دیگرگون از هنر نوازندگی ایرانی که با روی کار آمدن نسلی دیگر به تدریج سمت و سوی خود را پیدا خواهد کرد. به بهانه انتشار این آلبوم با او گفتوگویی کردیم که میخوانید. فکر میکنید در شرایط فعلی تکنوازی چقدر میتواند نیازهای شنوندگان موسیقی ایرانی را بر طرف کند؟ به نظر اینکه ما بتوانیم نیازهای شنودگان موسیقی ایرانی را بر طرف کنیم و تاثیر هنر تکنوازی و بداههنوازی را در بین اقشار مختلف و همین طور سنین مختلف از نوجوانان تا سنین بالاتر را فراهم کنیم، کاری بس مشکل است و باید با برنامهریزی بسیار دقیق صورت بگیرد. در حال حاضر به دلیل نوع نگاه مخاطب و همین طور نوع سلیقه شنیداری مخاطبان عام ما که به نظرم مهمترین بخش در رساندن بیان و هدفمان در خلق آثاری این چنین است، جذب کردن و آموزش دادن مخاطب عام اهمیت دارد و اینکه فقط به سمت رضایتمند کردن مخاطب خاص باشیم کار اشتباهی است. امروزه بیشتر مخاطبان ما به دنبال شنیدن و بیان دغدغههای زندگی روزمره خودشان هستند؛ از وضعیت بد اقتصادی تا معمولیترین شرایط اجتماعی و این امر باعث شده آثار و فعالیتهایی که در حال شکلگیری هستند بسیار سادهگرایانه و تکراری باشند که باعث میشود مخاطب عام با این شرایط پرورش بد پیدا کند. برای همین شنونده ما علاقهای به شنیدن تکنوازی و هنر بداههنوازی ندارد. سیاستها و شرایط بد فرهنگی که ما امروز با آن دست و پنجه گرم میکنیم دست به دست میدهند تا شنونده ما شناخت بسیار کمی از این نوع موسیقی داشته باشد و در نتیجه آثاری از این قبیل بسیار کم ساخته میشوند و به کلی این مبحث و این موضوع به نابودی کشیده خواهد شد. هنر تکنوازی و به کل موسیقی بدون کلام ذاتا بدون خواننده و بدون ادبیات شکل گرفت و بعدها به عنوان مکمل آواز وارد موسیقی شده است. اینکه با ساخت این قبیل آثار و همین طور ساخت موسیقیهای بدون کلام چه در ژانر موسیقی ایرانی و چه غربی، چقدر موفق هستیم، نیازمند آموزش دادن مردم عام و دادن خوراک فرهنگی خوب و موسیقیهای این چنین به قشر عام است. این امر زمانی به وقوع خواهد رسید که مراکزی مثل تلویزیون، فرهنگسراها، ارگانها و مراکز فرهنگی از این امر حمایت و فرهنگسازی کنند. متاسفانه امسال شاهد جلوگیری سرسختانه اشخاصی در فرهنگسراها و این مراکز بودیم که حتی آخرین نور سوسوکنان چراغهای رشد فرهنگی مردم در زمینه آموزش موسیقی که در فرهنگسراها در حال شکل گیری بود خاموش شد و با نظرها و سلایق شخصی و غیرکارشناسی دستور بسته شدن این مراکز مهم را دادند که همین امر ضربه بزرگی هم به هنرمندان و هم به قشر عام میزند. در شیوهٔ نوازندگیتان به کدام یک از اساتید نظر دارید؟ در مدتی که نواختن این ساز را شروع کردم و آموزش دیدم، ذهنم با شیوهها و تکنیکهای مختلف پرورش پیدا کرد. اولین قدم در هنرستان موسیقی سوره بود که در آنجا نزد استاد شهرام صارمی شروع به فراگیری و شناخت هر چه بهتر این ساز کردم و با زدن ردیف و شیوههای و لحنهای مختلف این مقوله آشنا شدم. بعد در دوران هنرستان مدتی نزد آقای احسان ذبیحیفر رفتم. با ورود به دانشگاه عالی موسیقی افتخار آشنایی یا استاد هادی منتظری را داشتم. ایشان چه در زمینه اخلاق و چه در زمینه ساز و شناخت ردیف موسیقی ایرانی بسیار به من آموختند. بعد نزد استاد اردشیر کامکار رفتم و با تکنیکها و فضای فکری ایشان آشنا شدم. استاد کامکار با نگرشی که به این ساز دارند، چه در زمینه رپرتوار و چه صدادهی کمانچه و همین طور آموزش بسیار زحمتهای زیاد و خدمات فراوانی در جهت پیشرفت این ساز انجام دادند و واقعا به من بسیار آموختند. اما این آموزشها برای رسیدن به هدفی که در سر داشتم کافی نبود. به مرحلهای رسیدم که احساس کردم باید به سمت و سویی بروم که بیشتر به نگرش خودم به این ساز و حتی نوع موسیقی و بیانی که در سر دارم نزدیک باشد. هرچه در سر داشتم در آثار و نوازندگی استاد کیهان کلهر دیدم و این امر جرقهای در پیشرفت و پیدا کردن راهی برای ورود من به عرصه موسیقی حرفهای بود. از خصوصیات این نوع سبک نوازندگی و آهنگسازی، بیان و درک بالا از تکنوازی و ارائهٔ آثار بدون کلام بود که حتی پا فراتر از مرزهای موسیقی ایران گذاشته شده بود. شاید به جرات بتوان گفت یکی از اشخاصی که باعث شناخت بسیاری از مخاطبان غیرایرانی از ساز کمانچه و موسیقی ایران شد، استاد کلهر و شیوه آهنگسازی و نوازندگی ایشان است و همین امر بسیار به اهداف و هدف من نزدیک بود. همیشه به فکر آن بودم که بتوانم با سازم با تمام قومیتها و ملیتها صحبت کنم. در این زمینه بدون واسطه ،بدون مرز و بهترین نمونه استاد کیهان کلهر است. و شاید در کنار اینها استفاده از نابترین آثار و پرداختن به موسیقیهای مقامی و محلی که در آثار استاد کلهر به خوبی دیده میشود، بر این اتفاق نقش مهمی داشت. امروز این گذر ذهنی و تجربیات من همگی در آلبوم "پرندههای شهر من" به خوبی قابل مشاهده است. البته به این موضوع هم باید دقت کرد که این آلبوم حاصل تمام آموزههای این چند سال فعالیتم بوده و همین طور رسیدن به موسیقی و سبکی از تفکرات شخصی خودم که در تولید این آلبوم به آنها رسیدم. همینطور بدون مرز بودن موسیقی و استفاده از تمامی امکانات و مصالحی که در موسیقی ایران بسیار دیده میشود.
در آلبوم "پرندههای شهر من" به همه فرهنگهای موسیقایی ایرانی پرداختهاید. فکر نمیکنید اگر روی یک موضوع تمرکز میکردید موجب میشد شنوندههای شما قدرت تحلیل بهتری از هنر و شیوهٔ نوازندگی شما داشته باشند؟ این جواب میتواند خیلی شخصی و قابل بحث باشد. امروز که من و شما صحبت میکنیم در ایران خیلیها با سلیقهها و اهداف مختلف و درگیر و دار زندگی روزمره هستند. همیشه برایم سئوال این بود که چطور میتوانم هم مخاطب عام و هم مخاطب خاص را با تفکرات شخصی و بیانم از موسیقی ایرانی جذب آثارم کنم. گذاشتن همه این گزینهها کنار هم کاری بسیار دشوار بود، اما برای اینکه همیشه آماده تجربه هستم و در تجربههای که تا به امروز انجام دادم درسهای زیادی گرفتم، شروع به ساخت و تحقیق و رسیدن به چیدمانی مناسب برای این هدف بودم. یکی از این کارها رفتن به خراسان و همنشینی با یکی از آخرین نسلهای راویان موسیقی خراسان استاد غلامعلی پورعطایی بود. در این همنشینیها ساز زدیم که از آن در یکی از قطعات آلبومم به نام "شوق رهایی" استفاده کردم. فرم این قطعه حالتی از موسیقیهای عامیانه با برداشتی از فضای ملودیک و فرمال آن است. موسیقی کردی، ردیف موسیقی ایرانی، موسیقی پلی فونیک، ارکسترال، موسیقی خراسان و همین طور نگرشی به نوعی از چهارمضرابها همه و همه برای این بود که طیف زیادی از مخاطبان بتوانند با این آلبوم ارتباط برقرار کنند. اینکه حتی اگر یک مخاطب عام تنها با یک ترک من ارتباط برقرار کند، من را به هدفم میرساند. در روند تولید آلبوم با چه مناسباتی روبرو بودید؟ واقعا کار بسیار دشواری است. به نظرم تمام موزیسینها عاشقانه در حال کار کردن هستند و اینکه اثری خلق شود از مشکلات مالی گرفته و بعد به مرحله صحبت با نوازندگان، استودیو و در آخر به انتشار توسط شرکتی برسد، پروسهٔ بسیار پیچیده و دشواری است. اینکه برای ضبط اثر بسیار باید نکتهبین و حساس باشیم. از نوازندگان خوب این کار بهنام معصومی، درشن آنند، مصباح قمصری که نقش بسیار مهمی رو در ضبط و ارائه هر چه بهتر این اثر داشتند تشکر کنم. آیا انتشار چنین آثاری که رویکرد هنری دارند، صرفه اقتصادی برای هنرمند و تهیهکننده دارد؟ اصلا ندارد. نه من و همه همکاران من به دنبال برگشت مالی در این حال و احوال نیستیم و عاشقانه در حال ارائه این آثار هستیم. متاسفانه خیلی از دوستان و همکارانم بودهاند که شاید بعد از یک یا دو آلبوم از این فضا دست کشیده و به موسیقیهای سفارشی و غیر هنری رو آوردهاند که همین جا مرگ هنرمند و هنر اوست. وقتی حمایتی از ما نمیشود و خبری از ارگانها و مراکزی که باید حامی هنر و هنرمند باشند، نیست، هنرمند کاری جز دست کشیدن و ارائه کارهای سفارشی ندارد. هنرمند هم شهروندی است که باید زندگی کند اما نمیکند و تمام حق و حقوقی را که باید برای اداره زندگی شخصی خود داشته باشد، ندارد. اگر هیچگونه حمایتی نداشته باشیم، بدون شک کمکم کنار میرویم و این مرگ هنر و هنرمند است.
انتهای پیام/