سرویس تلویزیون هنرآنلاین: برنامههای گفتوگو محور همواره این آسیب را پذیرا هستند که روندی کند و یکنواخت پیدا کنند و خروجی این روند همواره مخاطبگریزی بوده است. از این روست که تلویزیون مدتهاست میداند که در برنامهسازی تلویزیونی بهخصوص برنامههای تحلیلی گفتوگو محور نیاز به اتخاذ تمهیداتی تازه است. بر همین اساس است که این روزها در شبکه چهار سیما برنامهای روی آنتن میرود که نظر مخاطبان حوزه اندیشه دینی را به خود جلب کرده است. در این برنامه هم با دکوری متفاوت نسبت به اغلب برنامههایی از این دست شاهدیم هم چیدمان میهمانان تفاوت عمدهای با برنامههای مشابه دارد. در برنامه "رهیافت" از مجری و کارشناس متکلم وحده تمرکزدایی شده و گفتوگوها به عنوان روندی در جریان و چالشی پی گرفته میشود. دانشجویان و جوانانی که روبهروی کارشناس برنامه مینشینند نبض برنامه را به دست دارند و گفتوگوها و مباحثی را در رابطه با موضوعاتی پیرامون آرای حضرت رسول اکرم (ص) پیش میکشند.
سعید بشیری، پیش از تهیهکنندگی و کارگردانی "رهیافت" تجربه کارگردانی و تهیه برنامه موفق دیگری را هم در کارنامه دارد؛ "دو قدم مانده به صبح" هنوز هم از بهترین محصولات تلویزیون در ساخت برنامههای ترکیبی فرهنگی و هنری محسوب میشود که مدتها مخاطبان فرهنگدوست را تا پاسی از شب جلوی قاب کوچک نگه میداشت. با بشیری درباره "رهیافت" و چند و چون ساخت آن گفتوگو کردهایم.
چه شد چنین برنامهای ساختید؟
خب این برنامه هم شامل همان برنامههایی است که گاهی به ما تهیهکنندگان از طرف سازمان پیشنهاد میشود. از طرف دیگر بالاخره من با این که تهیهکننده رسمی شبکه چهار نیستم، اما بخش عمده تقدیر کاریام با شبکه چهار گره خورده و دیگران من را به عنوان تهیهکننده شبکه چهار میشناسند که این نکته باعث خوشحالی من است.
برنامه در کجا ضبط و تهیه شد؟ چند روز طول کشید؟
با توجه به ترافیک ساخت برنامههای مناسبتی در ایام نزدیک به آغاز ماه مبارک رمضان و کمبود استودیو در سازمان، رهیافت در استودیویی بیرون از سازمان و در حدود پانزده روز کاری ضبط شد. البته بعضی روزها با ساعات کار طولانی موفق به ضبط شدیم.
برای شبهای قدر و ایام عزاداری نیز برنامه ویژهای تدارک دیده بودید؟
بله. برای این شبهای عزیز هم موضوعهای برنامه پیامبر و مرگاندیشی و پیامبر، معرفت و پیامبر و معنویت و پیامبر بود و البته آیتمهای مناسب و تغییراتی در دکور و نور برنامه هم داشتیم.
برخی موضوعات برنامه مانند "پیامبر و خشم و خشونت"، " پیامبر و زن"، "پیامبر و دنیای جدید"، "پیامبر و اسلام سیاسی"، "پیامبر و انسان امروز" موضوعات بحثبرانگیزی حول محور حضرت رسول هستند که همواره موجب بدفهمیها و درگیریها و ممیزیهایی شده است. چگونه توانستید این بحثها را مدیریت کنید؟
واقعیت این است که مدیران شبکه و ما هم این حساسیتها را داشتیم. اما در فضای رسانهای اکنون، و جوسازی یک سویه علیه اسلام در رسانهها غربی طرح این موضوعات و ساخت چنین برنامهای برای رسانه ملی یک ضرورت و وظیفه است. اما به خاطر همین حساسیتهاست که شما به درستی به آن اشاره کردید. غیر از جلسات اولیه که در گروه داشتیم قبل از شروع ضبط هر برنامه هم با حضور کارشناسان، محققان، مجری و خانم آقایی (مدیر گروه معارف و اندیشه دینی) و دکتر صلواتی کارشناس مذهبی برنامه، جلساتی برگزار میشد و راجع به موضوع آغازین گفتوگو و حد و حدود آن حرف زده میشد. اما در بسیاری موارد به علت رویکرد برنامه که طرح شبهات و پرسشهای محققان بود در حین مباحثه و ضبط حرفها، پرسشها و حتی موضوع اصلی برنامه به سمت و سویی دیگر میرفت که طبیعتا این خاصیت گفتوگوهای معرفتی است. البته در مواردی بسیار خوب از آب در آمده است، اما واقعیت این است و شما هم میدانید سازمان با ساخت اینگونه برنامه تا حد زیادی ملزم به ریسکپذیری است، چون غیر از اهمیت و ضرورت ساخت، این برنامه در موارد تأیید همگان است. هرچند بیان این شبهات و بعضی پرسشها در رسانه ملی اعتراض یا نقد بعضی نهادها یا اشخاص را به دنبال دارد که به نظرم همه آنها هم باید سعهصدر داشته باشند و ضرورت طرح این پرسشها را برای نسل جوان درک کنند. از سویی باید این مسئولیتپذیری در ما باشد تا مجموعه سازمان از منِ تهیهکننده تا مدیران شبکهها با نظارت و هدایت اجازه ندهیم بخشهای غیرلازم یا موضوعاتی که نمیتوان در یک برنامه یک ساعته به آن پرداخت در این برنامهها طرح شود.
حال به ما بگویید شبکه چهار سیما به عنوان شبکه فرهیختگان تا چه اندازه امکان ایجاد فضایی برای بحثهای آزاد را دارد؟
به نظرم شبکه چهار سیما طی یکی و دو سال اخیر در زمینه ساخت برنامههای گفتوگو محور خیلی موفق بوده است. نمونه خوب آن برنامه زاویه است که هفتگی از شبکه چهار سیما پخش میشود. همچنین باید بگویم در دنیای پیچیده و در عین سهل و ممتنع امروز که انواع مدیومهای ارتباطی در هر لحظه در اختیار شماست رسانه ملی میتواند و بایست که نقش فعالتری در زمینه بحثهای آزاد ایفا کند، چون مردم در فضای مجازی (به خوب و بدش کاری ندارم هرچه بخواهند میگویند و میبینند و میشنوند. اما این واقعیت هم باید در نظر گرفت که آستانه تحمل جامعه ما برای شنیدن نظرات مخالف یا متفاوت زیاد نیست که رسانه ملی بتواند در الگوسازی در این زمینه موفق عمل کند. ما باید بتوانیم یاد بگیریم نظرات دیگران را بشنویم و پاسخ دهیم یعنی آنچه برنامههای اینچنینی تلاش میکنند در رسانه ملی نشان دهند. ضمنا مخاطبان و نهادهای زیربط با این موضوعات میبایست در بحثهای کارشناسی با سازمان و بهویژه شبکه چهار تعامل بیشتری داشته باشند، نه اینکه رسانه ملی را تحت فشار قرار دهند.
برنامههایی مانند "ماه عسل" و "ضیافت" یا دیگر برنامههای رمضان، ارتباط سریعتر و نزدیکتری با مخاطبانشان داشته و شاید به نوعی زود بازده نسبت به واکنش گرفتن از بینندگان برنامه هستند؟ "رهیافت" طیف مخاطبانش را چگونه شناسایی میکند؟ آیا همه فرهیختگان علاقهمند به مباحث فلسفی و دینی میتوانند مخاطب این برنامه محسوب شوند؟
هر برنامه برای قشر یا نوع خاصی از مخاطبان ساخته میشود، با استناد به این گفته نوع مخاطبشناسی و رویکرد هر برنامه نیز میتواند متفاوت از برنامههای دیگر باشد. به همین دلیل است که اکنون جهان رسانهها، سرشار از انواع شبکههای تخصصی متفاوت و متنوع است؛ از شبکههای مذهبی گرفته تا بازار، ورزش، مد و ... . البته این مطلب بخشی ماجراست. برنامه "رهیافت" نیز برای آن بخش از مخاطبان ساخته شده که مضامین معرفتی و دینی برایشان در اولویت قرار دارد که البته من به عنوان تهیهکننده یا طراح باید سعی کنم با جذابیت بخشیدن در شکل و فرم این نوع از برنامهها، دایره مخاطبان آن را گستردهتر کنم. اما نکته اینجاست که هدفگذاری بعضی از برنامهها تحت تاثیر قرار دادن بخش عاطفی و حسی مخاطب است. یعنی با تحریک احساسات یا تحت تاثیر قرار دادن عاطفه مخاطب و ایجاد حس بغض و گریه، حرفشان را بزنند که این هم نوعی از برنامهسازیست که البته این برنامهها با ایجاد حس همدلی، مخاطب را در موقعیتهای عاطفی قرار داده و او را برای اقدام به کار نیک و خیر تهییج میکند و یا واکنش زودبازده مخاطبان را سبب میشود که البته "ماه عسل" هم از نمونههای موفق در اینباره است و پخش آن در این ایام و در لحظات معنوی قبل از نماز به ظاهر اتفاق خوبی است. اما برنامههایی مانند "رهیافت" با اندیشهورزی، تعقل، پژوهش، مفاهیم بنیادین، آسیبشناسی و تحلیل سر و کاردارند. خیلی جالب است که بگویم طی این سالها که در شبکه چهار برنامههای فرهنگی ساختهام دو جمله را مکرر از مخاطبان سیما شنیدهام : من اصلا شبکه چهار نگاه نمیکنم، من فقط شبکه چهار نگاه میکنم! میخواهم بگویم به نظر میرسد ساخت برنامههایی مانند رهیافت، زاویه یا اردیبهشت در شبکه چهار شاید نشانه درست مخاطبشناسی ویژه این شبکه باشد. این برنامه ها حتما طرفداران خاص خود را دارند. به ویژه وقتی این برنامه با موضوعی چون منش و سیره نبوی ساخته شود. امیدارم ما توانسته باشیم حداقل بخش کوچکی از وظیفه خود را درباره این موضوع مهم و متعالی انجام داده باشیم.
انتهای پیام/
زهرا طهماسبی