سرویس مد و لباس هنرآنلاین: ملکجهان خزاعی از کسانی است که سالهای طولانی در ایران فعالیت کرده و نسل مهمی از طراحان صحنه و لباس به عنوان شاگردان او بودهاند. او معتقد است شهرک سینمایی نمونه بارزی از حیف و میل اداری است که هنوز نتوانسته به آرشیو درست و منظمی تبدیل شود به همین خاطر امروز اثری از لباسهای گرانقیمت فیلمهای گذشته نیست. خزاعی از بینظمی آرشیوهای موجود در شهرک سینمایی و سایر بخشها شکایت دارد و میگوید بودن یک آرشیو کامل و درست میتواند به کاهش هزینهها و همچنین ایجاد یک منبع کامل برای بررسی هنر ایران کمک کند. ادامه گفتوگوی هنرآنلاین با ملک جهانخزاعی را درباره طراحی لباس هتلها و مراکز توریستی و توجه به این بخش، میخوانید.
بازیگران و چهرههای بینالمللی نماینده ایران هستند
نظر شما در مورد بازیگران و نمایندگانی که به خارج از ایران میروند چیست؟ آیا طراحان میتوانند از این افراد به عنوان الگو استفاده کنند؟
بله. کسانی که به جشنوارههای خارجی میروند مانند لیلا حاتمی و غیره نماینده این کشور هستند که وقتی به آنجا میرسند بیانگر فرهنگ ما هستند. من اولین بار که روی فرش قرمز برلین رفتم یک کت ترمه داشتم. آنها که برای صحبت با من آمده بودند صرفا به لباس نگاه میکردند. این لباس حالت محلی نداشت و تغییراتی را بر اساس دوران جدید روی آن اعمال کرده بودم اما این کار برای آنها واقعا جالب بود به نحوی که عکس بزرگ و تمام قد من هنوز توی برلین هست. نه به این خاطر که من استثنایی هستم بلکه نوع حجاب و لباس من برای آنها و هماهنگی با رنگ پارچه و غیره برای آنها جذاب بود.
فکر میکنید چرا هنوز نتوانستهایم در بخش طراحی لباس و صحنه تئاتر یا سینما به هویت مستقل برسیم؟
در تئاتر و سینما یک شخصیت مانند دکتر یا دانشجو نوشته شده است. یک طراح در صورت عدم تحقیق طراح نمیتواند لباس را به درستی اجرا کند. زیرا دکتر که یک یونیفرم نیست لذا نیازمند تحقیق هستیم. باید ببینید که خصوصیات رفتاری او چیست. در مرحله بعد یک بازیگر معرفی میشود. او یک سری خصوصیات دارد یا باید به او کمک کنید که این خصوصیات را اجرا کند مثلا برای یک فرد فراموشکار باید ملزومات زیادی به او بدهید تا هر بار بتواند چیزی را جا بگذارد. متاسفانه تئاتر ما بیشتر خارجی است اما فیلم ما ایرانی است. در ژاپن اتللو و هملت نیز هویت ژاپنی دارد نه انگلیسی. یعنی در این کشور با برداشت خود کار را به نمایش میگذارد اما ما کمتر این کار را میکنیم اما انشاالله در آینده این اتفاق رخ دهد. متاسفانه این تغییرات را هر کسی در کار خود انجام نداده است. افرادی مانند علی حاتمی برای دیالوگهای خود زبان خود را داشت اما امروزه کمتر کسی به این سمت رفته است. در بخش تصویری نیز باید فیزیک بازیگران را در نظر بگیریم و در کنار امکانات به این فکر کنیم که چه میتوان کرد. آرام آرام میتوان به سمت کارهای خاص رفت همانطور که اگردرباره خانه سبز حرف بزنیم برخی آن را به یاد دارند. چرا؟ زیرا این برنامه یک تلنگری به افراد زده که امروز به یاد مانده است. اما وقتی امکان اجرای کارهای خوب نیست هویت مستقل امکانپذیر نیست.
یعنی وقتی یک تهیهکننده و کارگردان امکان طراحی لباس و صحنه را میدهد، صرفا به دنبال رفع تکلیف است؟
نه در مورد همه. متاسفانه وقتی یک کار خوب انجام میشود برای کارهای بعدی تهیهکننده و کارگردان زحمات را نمیبینند و صرفا به فکر هزینهها هستند به همین خاطر تاناکورا را ترجیح میدهند. یعنی فکر نمیکنند که با یک طراحی موفق چه کمکی به او شده است. ارزشها اینگونه از بین میرود. کار شازده احتجاب در زمان خود یک کار استثنایی بود زیرا برای نخستین بار کار تاریخی بود که به آن زمان وفادار بود. فرمان آرا این امکان را داشت که وسایل صحنه را از نوع اصل بیاورد و کار صحنه و لباس عالی از آب درآمد اما این نوع کارها همیشه نمیشود. من با کارگردانی کار کردم و بابت کار جایزه در جشنواره گرفتم اما اسم من را از تیتراژ حذف کردند؟ در بخش بینالملل فجر یک بار به طراح جایزه داده شد و من انتخاب شدم اما وقتی این فیلم را برای سخنرانی که در فرانسه داشتم ارائه کردم به من گفتند اسم شما توی تیتراژ نیست. اینقدر ناراحت شدم که حتی شکایت هم نکردم. مشکل اینجاست که برای انجام کار خوب اصرار میکنید و میجنگید اما ظاهرا برای تهیهکننده اینها هزینه اضافی است. چرا باید بیینده ما به سراغ سریال ترک برود؟
آیا نبود جذابیتهای بصری مانند صحنه و لباس میتواند دلیل روی آوردن مردم به ماهواره و سریالهای ترک باشد؟
جذابیتهای بصری صحنه و لباس در این نوع سریالها دلیل عمده مخاطبپسندی است. ما در ایران این همه خرج میکنیم اما بیننده نداریم. تلویزیون یک ویترین عامتر از سینما است. این بخش تنها برای تبلیغ حرفی نیست بلکه تبلیغ بصری هم نیاز دارد. وقتی روسری کودری خریداری میشود یعنی این تبلیغ انجام شده است. این مساله فکر و یک گروه متخصص میخواهد. هر طراحی یک سلیقه شخصی هم دارد لذا با کمک متخصصان و این سلیقه میتوان کارهای موثری انجام داد. هتل بزرگی مانند فردوسی با ساختمان قدیمی دوره قاجار ساخته میشود اما دکوراسیون و پوشش کارکنان اصلا مناسب امروز نیست. یک خارجی به دنبال فضایی متفاوت است که فرهنگ ایران پشت آن باشد اما در هتلهای ما این اتفاقی رخ نمیدهد. اینجاها باید دولت دلسوز باشد زیرا افراد کاملا شخصی میتوانند عمل کنند و گستره فعالیت آنها کوچک است. دفتر فردی مانند وزیر ارشاد باید بیانگر فرهنگ ما باشد زیرا معرفی ما از این طریقها امکانپذیر است اما مشکل اینجاست که کسی از من طراح صحنه و لباس برای چنین اتفاقاتی دعوت نمیکند.
به رنگ آبی حساسیت دارم
به نظر شما بین زیبایی یا راحتی یک لباس کدام اولویت دارد؟
هر دو به یک اندازه همراه سلیقه اشخاص مهم است. یعنی نباید برای بازیگر رنگی بگذاریم که ناراحتش میکند و فکر میکند که چهرهاش بد میشود. یعنی در روند صحبت او را راضی نگاه میداریم تا در طول بازی به لباسش فکر نکند.
شما به چه رنگی حساسیت دارید؟
من به آبی حساسیت دارم و وقتی میپوشم فکر میکنم روی صورتم ریفله داده است. پس برای بازیگری که اینچنین فکر میکند رنگها را تلطیف میکنم. مهمترین چیز شخصیت پردازی است. یعنی اگر قرار است فردی برای مثلا یک مصاحبه مهم برود و به دنبال ارائه بهترین خود در این مصاحبه است. من به عنوان یک طراح به او کمک میکنم تا از همه نظر بهترین باشد اما وقتی قرار است بازیگر نقش یک فرد مریض را بازی کند روند متفاوت است. من به تازگی سر فیلمی بودم که داستان دختر دچار بیماری را به تصویر میکشد. حالا چه کارهایی برای القای نقش میتوان کرد. گریمور او را رنگپریده میکند من طراح لباس نمیتوانم که درشت اندامی این خانم را کم کنم اما جوری لباس طراحی میکنم که به تن او وزن داشته باشد و احساس لقی در آن بکند. رنگهایی میگذارم تا افسردگی را تشریح کند. سعی میکنم در این روند روزی که حال او بدتر میشود به شخصیت او کمک کنم اما مشکل اینجاست که بازیگر در عین نقش بیمار دوست دارد که زیبا هم باشد؟ در حالی که فرد باید قبول کند که با رنگپریدگی هم میتواند زیبایی خاص یک بیمار به سوی مرگ را القا کند. زیرا مخاطب به این مساله فکر میکند و این امر به همراه شدن او با بازیگر میشود. عدم توجه به موقعیت یکی از عواملی است که باعث از دست رفتن مخاطب میشود. همه عوامل در یک فیلم مهم است مانند یک بازی که اگر یک قطعه سرنگون شود در نهایت تهیهکننده سرنگون میشود.
بسته شدن کارگاه تالار وحدت و بنیاد رودکی چه تاثیری روی کار طراحی ایران و شما داشته است؟
قبلا تالار وحدت یک محل دولتی بود و به همه از بازیگر تا طراح و .. حقوق میداد و با یک اجرا درصدی از گیشه را کم میکرد و بقیه را به نسبت اهمیت قسمت میکرد الان این بخش برداشته شده است. یعنی باید تالار را اجاره کنی در نتیجه ممکن است دکوراتور نخواهد با آن کارگاه کار کند و طراح گروه خودش را داشته باشد. در نتیجه دیدند که این کارگاه به صرفه نیست. زمانی که من طراح تئاتر بودم کارگاه مال وزارتخانه بود و همه حقوق دولتی و بازنشستگی داشتند. من فکر میکنم سیستم به هم خورده است و این بسیار بد است. وقتی تئاتر شهر کارگاه داشت یکی از بهترین دکورسازیها آنجا بود و مشکل حمل و نقل وجود نداشت لذا یک سری موارد نگهداری میشد تا هر بار ساخته نشود که بسیار به نفع پروژه از نظر بودجه و زمان بود. الان دکور جای دیگر ساخته میشود. یعنی هزینه حمل و نقل و شکستگی دارد و مدام هر چیزی باید از نو ساخته شود. اما این اشتباه بزرگی است که هر بار بخواهیم از نو هر چیزی را بسازیم. بزرگترین نمونه حیف و میل و خراب شدن شهرک سینمایی است.
آرشیو لباس شهرک سینمایی آشفته است
در شهرک سینمایی چه چیزی حیف و میل میشود؟
لاله زار در شهرک سینمایی در آن زمان توسط یک طراح ایتالیایی و با پول کلانی ساخته شد و کارهای زیادی از تاریخی تا امروز در آنجا انجام شده است. آنجا الان باید یک شهر مانند استودیوهای فرانسه و چینو چیتا باشد اما انبار لباس و اکسسوار آنجا هیچ چیز نیست. من حساب کردم تا امروز یک میلیون لباس طراحی کردم اما یک دانه را لازم داشتم نتوانستم پیدا کنم. من نمیدانم با این لباسها و آکسسوار چه میکنند؟ در سریال " کلاه پهلوی" طراحی بخش فرانسه با من بود. سه روز مانده به فیلمبرداری من باید برای یک مهمانی که در نخستین سکانس بود لباس تهیه میکردم لذا به سفارت فرانسه رفتم و از آرشیو آنها استفاده کردم. این آرشیو در تمام کشورها وجود دارد. اما ما هر بار مجبور به ساخت هستیم، مشکلات زیادی داریم زیرا آرشیو مناسب نداریم یعنی همانطور که به خانههایمان میگوییم کلنگی و آنها را نابود میکنیم در مورد لباس هم همینطور است.
یعنی فکر میکنید، آشفتگی از شهرک سینمایی و آرشیو آنجاست؟
نمیدانم. اما سوال من این است که چرا یک کمیته برای نظارت به شهرک سینمایی نداریم؟ تالار وحدت نیز در ابتدا آرشیو لباسهای اپرا و باله و لباسهای گران قیمتی داشت اما به حدی آشفتگی بود که آستین لباس گم میشد و پیدا نمیشد یعنی هیچ چیز طبقهبندی نداشت و پیدا نمیشد. این همه کلاه که دوخته شد کجاست؟ یک سری مسائل دلسوزی میخواهد. قبلا حوزه هنری، صدا و سیما و وزارت ارشاد و تالار وحدت یک انبار داشت که میتوانستیم لباس را تهیه کنیم اما امروز چنین چیزی نیست. علی حاتمی یک سری از لباسها و آکسسوار ها را آن زمان ده میلیون به شهرک فروخت اما حالا این موارد کجاست؟
چه ژانر کاری را بیشتر دوست دارید؟
کارهای تاریخی از نظر طراحها آسانتر است زیرا مجبور به انتخاب از کارهای بازیگر نیستیم و تاریخ هم داریم. تاریخی مانند قاجار معاصر است و عکسهای زیادی از آن وجود دارد اما قبل از آن کمی سختتر است و به کمک تحقیقات پیدا میشود. کار معاصر سختتر است زیرا صحنههایی هست که خندهدار میشود. لذا باید نویسنده و کارگردان این مسائل را رعایت کنند. در کار معاصر همین چرخیدن در لباس بازیگران و تاناکورا و ... بسیار سخت است در نتیجه برای کار خوب، آثار تاریخی آسانتر است اما باز هم بستگی به تهیهکننده و کارگردان دارد. یعنی اگر تهیهکننده فرد با فرهنگی باشد، میداند که برای کار معاصر سختیهای زیادی هست اما راههایی وجود دارد. مثلا میتوان اتومبیل را از کمپانیها برای یک تبلیغ بصری گرفت لذا لباس هم میتواند از این قاعده پیروی کند اما مهمتر از همه چیز همین احساس نیاز کارگردان و تهیهکننده است. یعنی سینما و تئاتر برای او صرفا درآمدزایی نباشد مشکل کمرنگ میشود. در حالیکه قراردادهای عوامل سینما و تلویزیون به حدی سختگیرانه است که انگار همه حقوق برای تهیهکننده است اما به راحتی پرداخت و تسویه حساب سخت است.
و سخن آخر؟
من فکر میکنم یکی از بزرگترین چیزهایی که در ایران لازم داریم هماهنگی است. گذاشتن نشستهایی با حضور افراد لازم است. کار در دنیا باید به مسابقه گذاشته شود یعنی برای طراحی نیز این رقابت را اجرا کنیم. وقتی یک محل تاریخی تبدیل به هتل میشود نباید از رفقاء و فامیل استفاده شود بلکه با مسابقه میتوان بهترین طرح را به دست آورد. هتل عباسی اصفهان مسابقه داشت که مهندس ابراهیمیان در آن برنده شدند و کار به او واگذار شد لذا نیازمند این فضای رقابتی هستیم.
انتهای پیام/
سمیه باقری