سرویس مد و لباس هنرآنلاین : بیتوجهی به ارائه محصولاتی متنوع و خلاقانه از یک سو، و نگاه بیتفاوت مردم جامعه به موضوع لباس از سویی دیگر، عواملی بود که باعث شد در سالهایی طولانی لباس اجتماع ما فقط وسیلهای برای پوشاندن بدن باشد و هیچ جنبه زیباییشناسانهای در آن وجود نداشته باشد. اما در چند سال گذشته حرکتهای مختلفی در زمینه طراحی لباس آغاز شده است که همه آنها توسط افرادی شکل گرفته که به لباس با نگاهی دیگر مینگرند. "آنا ثانی" یکی از کسانی است که برای لباس و پوشش جامعه اهمیت زیادی قائل شده و با دیدگاهی زیباییشناسانه و ایدههایی خلاقانه به یکی از معروفترین و پرکارترین افراد فعال در این عرصه تبدیل شده است. او علاوه بر طراحی لباس اجتماع، لباسهای زیادی برای بازیگران مختلف طراحی کرده که یک نمونه از آنها را در اختتامیه جشنواره فیلم فجر بر تن مریلا زارعی دیدیم. او همچنین فعالیتهایی در زمینه دستیاری طراح صحنه و لباس در کارهای مختلفی مانند سریال تلویزیونی "یک مشت پر عقاب"، فیلمهای سینمایی "کلاغ پر"، "پنالتی" و "پروانه شو" و تئاترهایی مانند "همچو کوچه بیانتها" داشته است.
از شروع کار خود بگویید.
من در مقطع دبیرستان ابتدا گرافیک خواندم و بعد به طراحی دوخت و لباس تغییر رشته دادم. آن زمان این رشته طرفداران زیادی نداشت و کسانی که در آن تحصیل میکردند با مخالفت خانواده وارد این رشته میشدند. در خانواده ما هم فقط پدرم راضی به این کار بود. بعد از دبیرستان در دانشکده شریعتی طراحی لباس خواندم ولی چون فوقدیپلم راضیام نمیکرد وارد دانشگاه سوره شدم و در رشته نمایش عروسکی تحصیل کردم. من با نیت طراحی صحنه و لباس وارد دانشگاه شدم ولی متاسفانه آن سال دانشگاه سوره در این رشته پذیرش نداشت بنابراین تنها رشتهای که با مواد و متریال سروکار داشت نمایش عروسکی بود و من چون اصولا کار با مواد را دوست دارم وارد این رشته شدم. برای من هم کار صحنه جذاب است و هم لباس ولی لباس همیشه برایم اولویت دارد.
فعالیت حرفهای خود را چگونه شروع کردید؟
در فاصله فوق دیپلم تا پایان دوره کارشناسی جذب تلویزیون و سینما شدم و کار خود را از تئاتر و بعد گروه کودک شبکه یک شروع کردم. بعد از آن وارد سریالها و سینما شدم و کار طراحی صحنه و لباس انجام دادم که تجربیات بسیاری از آنها کسب کردم. اما میتوانم بگویم بزرگترین تجربه من که مانند یک دانشگاه از آن آموختم، پروژه "مختارنامه" بود که من 5 سال به عنوان صحنهآرا آنجا مشغول به کار بودم. این دوره کاری من در رسانههای مختلف از 18 سالگی که از تئاتر شروع کردم تا به آخر حدود 14 سال کشید. همدورههای من خیلی سریع وارد طراحی لباس شدند چون بعد از 7-8 سال دستیاری به آنها اجازه داده میشد که از کارهای کوچک فعالیت خود را شروع کنند. ولی علاقه من به شاگردی در محیط خیلی زیاد بود و با وجود اینکه از سال هشتم فعالیتم، پیشنهاد طراحی داشتم آنها را نپذیرفتم. تا اینکه تصمیم گرفتم اگر قرار است طراح باشم به صورت شخصی این کار را بکنم، پس وارد فضای بیرون از محیط سینما شدم.
علاوه بر اینکه تحصیلات این کار را داشتم خیاطی و مهارتهای آن هم در تحصیلات من گنجانده شده بود برای همین بحث فنی و تکنیکی آن را هم میشناختم. من دانستن خیاطی را خیلی لازم میدانم و اصلا نمیپذیرم که کسی طراح لباس باشد ولی تکنیک بلد نباشد. یعنی صرف خوش لباس بودن را دلیلی بر طراح لباس شدن نمیدانم. این کار مثل این میماند که شما بگویید من معمار داخلی هستم ولی نمیدانم این ستون حمال هست یا نه و اگر جابه جا شود چه اتفاقی میافتد. لباس هم همینطور است و هر بدنی ساختار و شخصیت خودش را دارد و کسی که خیاطی بلد است این قواعد را میداند و هنگام طراحی لباس متوجه میشود که این طرح قابل اجرا هست یا نه.
شما طراحی لباس را با تئاتر، سینما و تلویزیون شروع کردید. چه تفاوتهایی بین این کار و طراحی لباس برای اجتماع میبینید؟
تفاوتهایی دارند ولی جالب است که خیلی خوب مکمل یکدیگر هستند. یک خوبی سینما و تلویزیون این بود که به ما یاد داد بر اساس شخصیتپردازی طراحی کنیم. یعنی مرا در یک قالب خاص قرار داد، چون در سینما باید یک دوره تاریخی را نشان دهی که شخصیتهایی در آن وجود دارد و بازتابی از این شخصیت باید دیده شود. همچنین در سینما و تلویزیون محدودیتهایی وجود دارد که باید رعایت شود برای همین وقتی خواستم لباسی طراحی کنم که در خیابان پوشیده شود دست من خیلی باز شد. طبیعتا در خیابان حساسیت به اندازه محیط یک رسانه نیست و این برای طراح لباس یک مزیت است.
ولی در کار رسانه قرار گرفتن در یک قالب خاص باعث شد که الان وقتی مشتری میآید اول از نظر روانشناسی او را بررسی کنم. مثلا وقتی رئیس یک شرکت معماری و دکوراسیون داخلی برای سفارش لباس میآید من به این فکر میکنم که تاثیرگذاری روانی این آدم بر مشتریها باید چگونه باشد و این باعث میشود رسیدن به طراحی لباس او برای من راحتتر شود. هیچ وقت به مشتری نمیگویم این لباس زیبا است پس آن را بپوش، چون این را پیشنهاد بسیار غلطی میدانم. به علاوه یک متخصص مد (stylist) در کنار من کار میکند و کار او این است که تشخیص دهد چه نوع اندامی و در چه موقعیتی چه نوع پوششی را نیاز دارد. توجه به این موارد آنقدر که در این حرفه مفهوم دارد در طراحی لباس مفهوم ندارد ولی این حرفه در ایران ناشناخته است و باید تخصصهای مختلف کمکم از کنار یک رشته شروع به کار کنند. مثلا مدیر یک شرکت به عنوان مشتری پیش ما میآید و این فرد به دلیل تمرکز بر یک جهت خاص برای بقیه بخشها وقت نمیگذارد. پس همکار من سپیده مرتضوی کمد این شخص را خالی کرده و برای 26 روزی که او در طول ماه سر کار میرود 26 دست لباس میچیند تا برای هر روز یک دست لباس مشخص و آماده داشته باشد و به ترتیب آنها را بپوشد و ماه بعد دوباره از اول پوشیدن آنها را شروع کند. این آدم بدون آنکه وقتی صرف کند کار را به یک متخصص سپرده تا به او بگوید چگونه لباس بپوشد. طراح لباس و استایلیست در ایران هنوز به هم چسبیدهاند، یا بهتر بگویم این دو رشته را یکی تعریف میکنند ولی من سعی دارم در کارم آنها را تفکیک کنم.
طراح لباس چگونه از جامعه تاثیر میپذیرد؟
طراحی لباس برداشت جامعهشناسی از محیط و حال جامعه است. به عنوان مثال در حال حاضر تمام دنیا درگیر جام جهانی است و حال خاصی به وجود آمده که همه درگیر آن هستند. اگر دقت کنید در ماههای اخیر کتانیهایی با رنگهای تند فسفری و نارنجی و... مد شده است. این شرایط ناشی از تاثیر روانی اتفاقی به نام جام جهانی است. هربار در جهان اتفاقی مانند خشکسالی، فقر اقتصادی یا یک شادی میافتد که روی طراح لباس مثل هر هنرمند دیگری تاثیر میگذارد. چه اتفاقی برای یک عکاس میافتد که عکسهای او شروع میکند به تلخ شدن و رنگهایش تیره میشود؟ بخشی از این اتفاق بعد شخصیتی خود هنرمند است و بخشی از آن تحت تاثیر اتفاقاتی است که در جامعه او میافتد. طراحی لباس هم از این قاعده مستثنی نیست. این همان چیزی است که در طراحی لباس ایران هنوز اتفاق نیفتاده و برای همین در آن روح نیست. طراحی لباس در ایران قرار دادن دو پارچه قشنگ در کنار هم است. هرچند وجود طراحی در همین حد هم خوب است ولی روند کار درست نیست و ما با آنچه درست است فاصله داریم. با اینحال بسیار خوشحالم که این کار را شروع کردهایم.
به نظر شما طراحی لباس ایران در چه شرایطی است؟
از 5-6 سال پیش موجی به عنوان طراحی لباس راه افتاده است که موج بسیار خوبی است ومن جزء کسانی هستم که از آن استقبال میکنم. ولی ایرادهای فاحشی هم به آن وارد است که کاملا طبیعی است چون در شروع هر کاری آدم از غلط شروع میکند و کمکم جلو رفته و کار را ویرایش میکند تا به آن مرحلهای که باید برسد. ولی آن مرحله چیست؟ طراحی لباس گذاشتن دو پارچه جذاب در کنار هم نیست. طراحی لباس بروز احساسات یک آدم در قالب پوشاک است. یک بخش از این بروز احساسات در لباسهای هنری دیده میشود که اصلا برای پوشیدن طراحی نمیشود و فقط نمایش یک حس است. من یک آلبوم دارم به نام "تولد یک حس" که اصلا برای پوشیدن طراحی نشده و حس من از یک نوستالژی و ماجراست که حالا در پوشاک تبلور پیدا میکند.
در ایران تنها چیزی که نیاز داشتیم و خیلی هم به جا بود، نیاز به پوششی بود که با فرهنگ جامعه، محیط، بایدها و نبایدها و قواعد جور در بیاید. یکی از این قواعد جدی ما مانتو یا لباسهایی است که با مانتو همراه میشود و شما میتوانید آنها را در خیابان بپوشید بدون آنکه ساختار آن مغایرتی با شرایط موجود داشته باشد. متاسفانه در سالهای گذشته کشورهایی مثل ترکیه یا برندهای درجه ده اروپایی تعیین کننده بازار مد ایران بودند و مردم چارهای نداشتند جز اینکه به سمت آنها بروند چون چیز دیگری وجود نداشت. چیزی که در بازار ایران عرضه میشد از نظر کیفی و شکلی استاندارد ارضای ذهن یک جوان را نداشت. هرکسی حق دارد زیبا بپوشد و زیباپوشی خصیصه آدمی است اما اینجا توجهی به این خصیصه نمیشد. یک طراح ترک یا اروپایی طبیعتا نمیتواند برای ایران قلم بزند چون او چیزی به نام روسری را به عنوان یک پوشش دائمی نمیشناسد. او چیزی به اسم حجاب در یک زن ایرانی نمیشناسد. به علاوه تعداد دیگری از ساختارهایشان هم ایراد داشت و آن لباس بر اساس اندام و فیزیولوژی ایرانی طراحی نشده بود.
هر کشوری استاندارد خودش را دارد و طراحی لباس یک کار علمی است. در کشورهای مختلف وقتی یک کت واک برگزار میشود بیننده فقط زرق و برق و موزیک و... را میبینند ولی اتفاقی که آنجا میافتد این است که عدهای متخصص روی صندلیها نشستهاند که تشخیص میدهند هر لباس برای کدام کشور ارسال شود و بازار فروش آن کجا هست. به دلیل اینکه هر نوع لباس با ساختار اندامی یک کشور خاص در ارتباط است. به عنوان مثال مجله ووگ آلمان با ژاپن فرق دارد. ووگ ژاپن سراسر دامنهای کوتاه است ولی ووگ آلمان شخصیت دیگری دارد. همینطور آلمان با ایتالیا با اینکه کشورهای همجوار هستند ولی استاندارهای متفاوتی دارند، چون استخوانبندی یک زن آلمانی با یک زن ژاپنی یا ایرانی فرق دارد. بنابراین اینکه فکر کنیم یک طراح از جای دیگر دنیا میتواند روزی برای مردم ایران طراحی کند غلط است. مگر اینکه طوری تمرکز کند که اول ویژگیهای اندامی و فرهنگی مردم را بشناسد. منظور این نیست که این طراحیها مورد مصرف ندارد، بلکه انتخاب ما در آن محدودتر است چون باید براساس شرایطمان از بین آنها گزینش کنیم و این ایجاد محدودیت بیشتری میکند.
این ویژگی اندامی در کشور ما چگونه است؟
نکاتی را به عنوان کلیت به شما میگویم. خانمهای ایرانی بالاتنههای بلند و پاهای کوتاه دارند و شانههای آنها افتاده است. پوشیدن شلوارهای فاق کوتاهی که مد یک فصل بازار بود، در ایران مثل یک سم پوششی بود چون بالاتنهها را بلندتر میکرد. من اینجا برای مراجعهکنندگان اسکیس میزنم تا ببینند چه بلایی بر سر پوشش خود میآورند. تا مشتری مجاب شود که پوشیدن لگین برای سایز پای او غلط است. لباسی که میبینید برای یک مدل با قد 170 و سایز 34 طراحی شده تاثیر بصری بسیار متفاوتی با همان لباس بر تن یک خانم در سایز 40 با قد 160دارد و همانقدر که آنجا میتواند زیبا باشد اینجا میتواند بسیار زشت باشد. همانطور که ما گاه مناظری میبینیم که به نظرمان نازیبا است و این هیچ ربطی به مخالفت با آزادپوشی ندارد. من درباره زیباپوشی صحبت میکنم و پوشش را از منظر استاندارد آن میبینم. اینجا کاری به قواعد و قوانین جامعه ندارم، زیباپوشی یک مطلب دیگر است و رعایت قاعده زیباشناسی یکی از عوامل خوش پوشی است.
شما برای طراحی لباس از چه چیزهایی الهام میگیرید؟
طراحی لباس یک حس است. حسی که از جامعه و محیط اطراف طراح به دست میآید. مثلا من در مجموعه "مخملهای سبز و زرشکی" از خاطراتی الهام گرفتم که از لحافهای خانه مادربزرگ در ذهن من مانده بود و به من احساس امنیت میداد. پس در مقطعی که حال بهتری داشتم و احساس امنیت میکردم آن سبز و زرشکیهای خانه مادربزرگم که در آنها لم داده بودم، به الگویی برای کار من تبدیل شد. اما کسانی که برای دیدن کارها میآیند این جزییات را نمیدانند و دلیل این ندانستن آن است که هیچکدام از مجلات تخصصی ما حال طراح را در مجموعه بررسی نمیکند. در صورتیکه در همه جای دنیا در هر نمایش لباس یک متن میبینید که تعدادی منتقد حال طراح را بررسی کرده و کارها را نقد کردند. ولی ما هنوز به اینجا نرسیدیم و یک دلیل سردرگمی ما همین است. به هر حال مشتریها وقتی آن لباسهای مخمل را میپوشیدند میگفتند که در آن احساس امنیت میکنند. به نظر من مردم حسها را پیدا میکنند و اگر خوب میانبر زده باشی و حست را خوب متبلور کرده باشی مردم متوجه آن میشوند.
ادامه دارد...
مریم درویش