سرویس مد و لباس هنرآنلاین، طراحی لباس و صحنه از جمله هنرهایی است که قطعا در یک فضای کوچک و با دست خالی امکانپذیر نیست. مژگان عیوضی، طراح لباس تئاتر است که بیش از یک دهه در این عرصه به فعالیت حرفهای پرداخته. او که بسته شدن کارگاه طراحی لباس و صحنه تالار وحدت را آغاز مشکلات این بخش میداند، اقدام به تاسیس یک کارگاه خصوصی همراه یکی از دوستانش کرده است.
از در که وارد میشویم انبوه ابزارهای مختلف به ما میفهماند که وجود چنین فضایی قطعا برای طراحان لباس الزامی است. عیوضی با همان چهره خندان و رفتار صمیمانهاش از جسارتش برای آغاز به کار در این عرصه میگوید. جسارتی که پشت تمام طنز و خندهها دنیایی از استرس و نگرانی او را به ترسیم میکشد. دنیایی که جسارت، اعتماد به نفس و باور او از قدرت طراحیش را برای حضور موفقیت آمیز در این عرصه به رخ میکشد. آنچه میخوانید گپ و گفت دوستانه این هنرمند با خبرنگار مد ولباس هنرآنلاین است.
نخستین تجربه شما از دنیای حرفهای طراحی لباس چه بود؟ اصلا چطور شد که وارد این عرصه شدید و توانستید و جایگاه مشخصی به دست آورید؟
نخستین کار حرفهای من با دکتر علی رفیعی بود که البته با سختی و اصرار زیاد توانستم به آن بپیوندم. از آنجایی که هنوز دانشجو بودم با اصرار و تلاش زیاد به گروه نمایش "رومئو و ژولیت" وارد شدم. این نخستین بار بود که محمدرضا فروتن به عنوان بازیگر سینما وارد تئاتر میشد و تقریبا کار مطرحی در حال شکل گرفتن بود. در این اثر قرار شد من دستیاری کنم. یعنی کارهایی نظیر کپی و پیدا کردن پارچه را دنبال کنم. اما یک روز به دکتر گفتم که کاری به من بدهید تا انجام بدهم، این روند برای من خوشایند نیست. ایشان پرسیدند چه کاری بلدید. من هم گفتم همه کاری بلدم!
واقعا بلد بودید؟
نه، یک دانشجوی ترم سه که به زور چند واحد نیمه تخصصی پاس کرده، چطور همه چیز را بلد است. دکتر رفیعی گفت طراحی لباس و صحنه را خودم انجام میدهم اما من گفتم کاری که خودتان انجام نمیدهید، به من بسپارید. ایشان از من خواستند ماسک کمدی دلارته بسازم. تا آن زمان من حتی نمیدانستم این ماسک چی هست. البته سختی زیادی برای این ماسکها کشیدم.
با این شرایط چه کردید؟
از آنجایی که دانشجو بودم پیش استادم خانم مهین میهن رفتم و گفتم میخواهم ماسک کمدی دلارته بسازم. ایشان خندیدند و این حرف را شوخی فرض کردند. وقتی من اصرار کردم، گفتند نمیشود. این کار قالب چوبی میخواهد. باید چرم را خیس کنید و چکش بزنید. من گفتم باید این کار را بکنم و برای آن تنها دو روز وقت دارم. استاد میهن تعجب کرد. از ایشان خواستم که حداقل برای من توضیح بدهند. با سختی زیاد یک کتاب از ایشان قرض کردم که یک سری توضیح درباره این ماسکها داشت. به خوابگاه برگشتم و به طرحها نگاه کردم و دیدم ساخت این نوع ماسک از توان من خارج است. تصمیم گرفتم به جای کوبیدن چرم و ماسک ساختن آن راه حل تازهای پیدا کنم . از آنجایی که درآمدی نداشتم نتوانستم چرم اصل خریداری کنم لذا بدل چرم را خریداری کردم اجزائ مختلف صورت را جدا جدا ساختم و روی یک نیم ماسک ساده کلاژ کردم. نمونه را بردم تا به دکتر رفیعی نشان بدهم. به دکتر گفتم که من خیلی فکر کردم و تصمیم گرفتم بر اساس فضای کار شما نوع ماسک را تغییر بدهم. ایشان لبخند زدند و از من خواستند که نمونه را نشان بدهم. ایشان از آن نوع ماسک 12 عدد سفارش دادند. اینگونه من نخستین کار حرفهای خود را انجام دادم. یعنی خلاقیت در نتیجه نبود امکانات شکل گرفت.
بالاخره یاد گرفتید ماسک کمدی دلارته بسازید؟
بله. مدت زیادی روی ماسک سازی کار کردم چون بعد از این کار نمونههای دیگری نیز شروع شد. یک سری ماسک هم برای حسین کیانی در کار "رژیسورها نمیمیرند" انجام دادم. البته بعد هم ماسک لاتکسی ساختم. اما ترجیح دادم کار ماسک و گریم را کمتر کنم. نمایشگاه ماسک هم گذاشتم. حتی کارهای امروزم در کارگاه و آکسسوارها نیز به خلاقیتها همان دوران مربوط است.
چطور از ماسک سازی خارج شدید و به طراحی لباس و صحنه پیوستید؟
سر کار دیگری، علی عابدی از من خواستند ماسک بسازم. من گفتم که ماسک را با طراحی لباس و صحنه انجام میدهم و خودم را حرفهای معرفی کردم. واقعیت این است که من زیاد کار دانشجویی انجام ندادم زیرا خیلی دوست داشتم سریع وارد کار حرفهای شوم. بعد در این کار طراحی لباس در کنار ساخت ماسکها به من سپرده شد.
آیا از نخستین طراحی لباس شما راضی بودند؟
بله. تا امروز همه کارگردانهایی که با من کار کردهاند، راضی بودند و با آنها یک کار انجام ندادهام. خدا را شکر اینگونه نبوده که در کار دچار مشکل شوم. بعد از اثر علی عابدی کار روی روال افتاد و شروع به کار تحت عنوان طراح لباس و صحنه کردم البته بعد از مدتی از طراحی صحنه فاصله گرفتم و لباس را جدیتر و متمرکز ادامه دادم.
به عنوان یک طراح برای یک نمایش چطور ایده یابی میکنید و خلق لباس بر چه اساسی شکل میگیرد؟
این مساله به کاری که انجام میدهم، مربوط است. اینکه کار تاریخ داشته باشد یا نه؟ در وهله نخست مهم است. من معتقدم همه طراحان یک سبک و استایل خاص دارند. یعنی اگر من یک کار را قبلا از یک طراح دیده باشم، میتوانم تشخیص بدهم که کار اثر چه کسی است. این اتفاق نیز تحت تاثیر عوامل زیادی است.
این سبکی که از آن صحبت میکنید تحت تاثیر چه عوامل و مسائلی شکل میگیرد؟ یعنی رد پای چه عواملی در آن دیده میشود؟
مثلا من کُرد کرمانشاه هستم به همین خاطر ناخودآگاه به طرحهای کشیده علاقه دارم زیرا تصاویر اینچنینی زیادی در ذهن دارم. برخی مواقع فکر میکنم انگار این جریان دوباره آمده و من باز هم این ویژگیها را به صورت پررنگ در کارهایم دارم. لباسهای من زیاد کوتاه نیستند و اغلب به شکل بلند و کشیده هستند. در واقع طراحی لباس هر فردی به روحیات او و جامعه مربوط است. به شخصه اینطور نیستم که صرفا به جامعه نگاه کنم. من معتقدم یک طراح لباس باید پیشرو عمل کند. البته افراد تحت تاثیر اتفاقات و شرایط جامعه قرار میگیرند اما یک طراح باید یک گام جلوتر باشد.
شما چند بار اشاره کردید که به عنوان یک طراح باید پیشرو باشید، آیا عرصه تئاتر ما در طراحی لباس پیشرو است؟
ما در حوزه لباس یک معضل بزرگ و اساسی داریم که تنها مختص تئاتر نیست. در سینما و تلویزیون هم همینطور است.آن هم عدم توجه کافی مالی و حرفهای به این مقوله است. در حالی که طراح صحنه و لباس اولین آجر هنری یک اثر است تا محلی باشد برای ارائه هنر بازیگر، فیلمبردار و ... است. خودم احساس میکنم به این خاطر کار من دیده میشود که من آن را جدی میگیرم و برای آن اصرار میکنم. یعنی گاهی برای یک طرح میجنگم تا دیگران را مجاب کنم که این بخش لازم است و با این روند باعث بهتر شدن تئاتر میشود.
شخص شما بعد از خواندن یک نمایشنامه و دیدن تمرین بازیگران بر اساس چه نکاتی شروع به طراحی لباس میکنید؟ منظورم آن ذهنیتی است که استارت شما برای شروع طراحی است.
من در بدو امر قبل از دیدن تمرین و حرف زدن درباره آن، ابتدا نمایشنامه را میخوانم و به فکرهای خودم قبل از هر چیزی اجازه جولان میدهم. زیرا معتقدم این بخش ایدههای نابتری به من میدهد. یعنی بدون اینکه کسی با من درباره کار صحبت کند بر اساس نمایشنامه با فکرهای اولیه ایدههای بهتری پیدا میکنم. در این مرحله بر اساس تخیل حرکت میکنم . در مرحله بعد اینکه نمایش در کدام سالن است یا چه کسی در آن بازی میکند، مطرح میشود. بعد مواردی نظیر اینکه بازیگر چند ساله است؟ آناتومی بدنش چگونه است؟ مورد توجه قرار میگیرد. زیرا گاهی یک طرح به بازیگر خاصی کمک نمیکند. مثلا یک طرح شلوغ روی یک بازیگر تاثیر منفی دارد یعنی به بازی و حس او کمک نمیکند در این حالت نباید صرفا به زیبا بودن طرح فکر کرد.
لباس یکی از عوامل موثر برای نشان دادن شخصیت بازیگر و فضای نمایش است، به نظر شما آیا لباس میتواند به عنوان یک عامل مستقل عمل کند یعنی روند داستان، بازی و ... را مشخص کند و یا تغییر دهد یا اینکه صرفا یک مکمل است؟
هر دو این حالتها در لباس وجود دارد. میتوانم بگویم که لباس همه چیز را شکل میدهد. من شکل مستقل و هم آزاد را در نمایشها تجربه کردهام و معتقدم لباس دقیقا میتواند روند تئاتر را تغییر دهد. مثلا در یک کار تئاتری که کارگردانی آن را امیر دژاکام داشت این اتفاق رخ داد. بازیگر این کار امیر کربلایی بود. این بازیگر چهره خاص و بانمکی داشت و نقش نیز کمیک بود. کار به گونهای بود که یک فرد بدون تاریخ در سفری شبیه به زمان درباره شرایط و ضوابط حکم صادر میکند. من گفتم میخواهم یک قوز برای او طراحی کنم، دنباله لباس را بلند بگیرم، رنگ را صورتی انتخاب کنم و برایش زلف بگذارم. این روند ساختار بازی او را تغییر داد به نحوی که تیپ و مدل بازی دستخوش این لباس شد. البته لباس هم میتواند مکمل برای بازسازی شخصیت باشد اما گاهی یک فرد در خدمت لباس است. مخصوصا در کار گروههای فرم این اتفاق رخ میدهد. مثلا یک لباس خاصی طراحی میشود تا شکلهای مختلف آن، تصویرهای تازهای بسازد انگار لباس در این مواقع لباس قالب میشود. یعنی کاربردهای مختلف لباس فرم و شکل را میسازد.
ادامه دارد....
سمیه باقری