موفقیت سعید احمدزاده در سومین حراج تهران و فروش یک تابلو از او به قیمت ٣٤ میلیون تومان فرصتی فراهم آورد تا گفتگویی با ابن هنرمند جوان انجام دهیم ؛ احمدزاده در سال 1386 برنده ی هفتمین بینال ملی نقاشی معاصر ایران و متعاقب آن بورس مطالعاتی کشور فرانسه شد . نقاشی هاى او ، پیشتر از این در سال های 1390 و 1391 در حراج کریستیز و در سال 1392 در حراج تهران به نمایش در آمده بود . او که دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته ی نقاشى ست ، علاوه بر کار حرفه ای نقاشی در دانشگاه های مختلف تدریس می کند و از سال 1379 تا کنون به برگزارى چهار نمایشگاه انفرادی و بیش از 40 نمایشگاه گروهی در ایران ، امارات و فرانسه ، همت گمارده است . در چند سال اخیر ، سطح کیفی آثار حراج تهران در رسانه ها و شبکه های اجتماعی بسیار مورد نقد قرار گرفته است. ارزیابی شما از این جریان چیست ؟
اهمیت نقد در کارشناسانه بودن آنست . حال اینکه ، یک بررسی کلی از نظرات مختلف ، شما را متقاعد می کند که در بیشتر موارد ، به دلایل غیر فنی ، تنها با سلایق متفاوت مواجهید تا نقد کارشناسانه . تصور من اینست که هنوز با توجه به ظرفیت محدود فضای نقادانه ، نقد سازمان یافته ای در باره ی این موضوع انجام نشده است .
منطق انتخاب آثار برای حراج تهران با عنوان " هنر مدرن و معاصر " مبتنی بر کدام نگرش است ؟
ببینید ، در تمام جهان و در حراج هایی که با عنوان مدرن یا معاصر عرضه می شوند ، با آثار و هنرمندان مهمی روبرو هستیم که تامین کننده ی بخشی از ذائقه ی بازارند و به واسطه ی فعالیت های هنری مستمر اعم از برگزاری نمایشگاه های متعدد آثارشان مورد اقبال قرار گرفته و به نوعی بازار با تمایل بیشتری بر روند تولیدات آنها تمرکز یافته است . بنابراین ، هنرمندان حاضر در حراج به تعبیری؛ برآیند چند نسل از هنرمندان مدرن و معاصر هستند . نسل هایی که به اندازه ی کافی رشد کرده اند و نسل تازه ای که روند رشد در پروسه ی خلق آثارشان به چشم آمده است .
پس می توان گفت ؛ دلیل موفقیت حراج تهران در فروش تمامی آثار در دوره های قبل ، به دلیل تمایل بازار به آثار پیش روست ؟
خب اگر به واژه ی موفقیت نگاهی نسبی داشته باشیم و آن را برآیند عوامل مختلف و متفاوت بدانیم ، بعید می دانم به طور ضمنی بتوانیم بگویم تنها تمایل بازار باعث فروش این آثار می شود . من در جای دیگر هم به این موضوع اشاره داشته ام که ؛ هیچ اثری تنها بر مبنای تمایل بازار، خودش فروخته نمی شود و در واقع فاصله ی عظیمی بین اینکه کسی به اثری علاقه داشته باشد ؛ تا آن را بخرد وجود دارد . این فاصله همان فروش است . اما اینکه چه فرآیند ی در این فاصله رخ می دهد ، اصل موضوع خواهد بود . واقعیت اینست که مسئله ی فروش ، بازاریابی و ایجاد تمایل به خرید یک اثر در خریدار ، کاری بسیار فنی و تخصصی و نیازمند سالها تجربه و توانایست . این توانایی به احتمال فراوان در مجموعه ی حراج گذاران تهران هم وجود دارد .
حراج تهران را در سه سال گذشته در زمینه معرفی هنرمندان جوان چگونه دیده اید ؟
در هیچ کجای دنیا و در هیچ یک از حراج ها ، معرفی یا کشف هنرمندان مستعد یا خلاق جز وظایف حراج نبوده و نیست . این وظیفه پیشتر بر عهده ی گالری ها ، جشنواره ها و یا سالانه های هنریست . گرچه بسیار دیده شده که گالری ها یا سالانه ها از این وظیفه سر باز زدنه اند . اتفاقی که برای خود من هم رخ داد . سال 1386 در هفتمین بینال ملی نقاشی معاصر ایران ، در عین نا باوری منتخب و برنده ی بورس مطالعاتی کشور فرانسه شدم . تا پایان مراسم اهدای جوایز همه چیز خوب پیشرفت . جالب این بود که تعداد زیادی پیشنهاد برای برگزاری نمایشگاه در امارات و ثبت قرار داد با گالری ها داشتم . تا دو روز بعد از مراسم همچنان تلفن ها و مصاحبه ها ادامه داشت . اما هیچ گاه متوجه نشدم که چرا هیچ یک از پیشنهادات از طرف برگزار کنندگان بینال و گالری ها پیگیری نشد و همه چیز به مرور به دست فراموشی سپرده شد ! به همین دلیل در همان سال ها بود که در مصاحبه ای گفتم ؛ هدف برگزار کنندگان بینال صرفا انجام تکلیف بود ، به قرار تاریخ و زمانی معین .
واقعگرایانه که بنگریم ، حراج ها توجه ویژه ی به ساخت برند دارند ، از استعداد های تازه ای که پیشتر کشف و نمود پیدا کرده اند . برندها ، زمینه ی ایجاد رقابت را فراهم می کنند و اعتبار ، ظرفیت و اهمیت حراج را بالا می برند و همینطور سلایق مختلف را تامین می کنند .
در حراج امسال ( خرداد 1393 ) ، در مقایسه با سال های گذشته ، در روند صعود قیمت پایه در آثار برخی هنرمندان پیشکسوت ، نظیر " سهراب سپهری " با نوعی شگفتی روبرو ایم . مبنای این صعود قیمت چه می تواند باشد ؟
در اینجا سه نکته ی پر اهمیت وجود دارد . نخست موفقیت های اخیر در فروش آثار سپهری در حراج تهران و پیشتر در حراج کریستیز و دوم کمیاب بودن بسیاری از آثار سپهری و سایر پیشکسوت های هنر مدرن و معاصر. این محدودیت به نحویست که به راحتی نمی توان اثری از سپهری یافت که مجموعه دار ، انگیزه ی لازم برای فروش و ارائه ی آن را در حراج داشته باشد . اما سومی ، ورود موج تازه ای از خریداران و علاقه مندان به گردآوری آثار هنریست که منجر به رقابت برای به دست آوردن چنین آثاری شده است . مجموع این عوامل می تواند به نوعی مبنای صعود قیمت این آثار را توجیه کند .
آیا حراج تهران می تواند حائز ویژگی خاصی باشد که آن را از امتیاز یا برتری در قیاس با حراج هایی نظیر آن در دنیا برخوردار کند ؟ گذشته از اینکه بر نو پا بودن آن هم باید تاکید داشت.
در ایران یک نوع اصرار نا خواسته بر افزودن ظرفیت های مفهومی در آثار هنری به وجود آمده که محصول تحولات اجتماعی ، به خصوص در دو دهه ی گذشته است . ظهور این ویژگی به خصوص در آثار نقاشی خط که ذاتا از کمبود محتوا رنج می بردند ، بسیار مشهود است . امروز ویژگی های فرمی ، رنگ و ترکیب همگام با ویژگی های محتوایی و بعضا فلسفی وارد آثار هنری می شود . در واقع این نگرش پیش از آنکه وام دار پیشینه های ادبی و هنری در ایران باشد ، نتیجه ی یک بازبینی در رفتار های اجتماعی و احتیاج به همسویی با هنر جهانیست . این رفتار تا آنجا پیش رفته که امروز با مفهومی ترین وضعیت ممکن در هنر معاصر ایران روبرو هستیم . این ویژگی به نوعی در آثار حراج تهران هم دیده می شود و وسعتش چنان زیاد است که به حق می توان آن را ویژگی منحصر به فرد حراج تهران دانست .
بپردازیم به نقاشی خودتان - آنچه که در آثار شما دیده می شود ، یک روند گرایش به محتوا و مفهوم در راستا ی توجه جدی به اسلوب تکنیکی و واقعنمایانه است . آیا این نگرش همگام با آنچه مد روز نامیده می شود ، پیش رفته یا حرکتی مستقل بوده است ؟
در دنیای معاصر ، استقلال در ایده و اجرا معنایی ندارد . ظرفیت های هنر پست مدرن یا هنر معاصر ، هیچگاه مانند هنر مدرن اصرار و تاکید بر استقلال اثر هنری ندارند . باید بپذیریم شیوه های اقتباسی و التقاطی صورتی از هنر معاصر ند و هر هنرمند به گونه ای فضای اقتباسی اش را شکل می دهد که در بهترین حالت ممکن ، چیزی افزون بر دیگران در آن لحاظ کرده باشد . به همین دلیل معتقدم ، اگر به واژه ی" بر اساس مد روز " با نگاه عوامانه بنگریم ، به معنای دقیقی دست نخواهیم یافت و اصولا با مسله ی قابل اعتنایی سرو کار نخواهیم داشت. مگر آنکه آن را ظرفیتی با انرژی درونی بالا فرض کنیم و به این ترتیب در یک بازه ی زمانی، مورد بازبینی موشکافانه تری قرار دهیم ؛ تا هنجارها یا عدم تطابق آن با گرایش های هنری دوران معاصر بررسی شود . تا آنجا که من اطلاع دارم ، در مورد بازخورد چنین برداشت هایی هرگز بازبینی کارشناسانه ای از سوی منتقدین و کارشناسان به انجام نرسیده است . دلیلش هم بر اساس تجربیات تاریخ هنر روشن است . پس باید اذعان داشت ؛ آنچه که در پروسه ی تولید قرار گرفته و ماندگاری اش بر اساس کمیت ها و پارامتر های هنری تعیین شده و تمام آنچه که برای آینده باقی می ماند ، مهم تر است. و هنری که به این شکل رشد و تبلور یافته ، می تواند محصول با کیفیت تر و شکل غنا یافته تر از هنر دوران گذشته را معرفی کند . در اینجا مایلم ، مسئله و گرایش به مد روز را به موج هایی تشبیه کنم ، که در صورت وجود طوفان ظرفیت حجمی و قدرت بیشتری از خود نشان می دهند . امواج بلندتر و حجیم تر ، همان امواجی هستند که قدرت و تاثیر بیشتری دارند و موج های کوچکتر و ضعیف تر را در خود می بلعند . هنرمندان تاثیر گذار هم بدون اغراق ، همان امواج بلندند . و اما درباره ی خودم ؛ گذشته ی من روشن است . علاقه به هنر آکادمیک و شیوه های بیان دقیق در فرم و رنگ و شناخت بیشتر این مبانی در کنار نقد اجتماعی و مقولات مربوط به آن با فلسفه ی خاص دوران معاصر ، از همیشه های دور جز علاقه مندی ها و در برنامه ی کار من بوده و خواهد بود . گرچه همیشه و به طور مستمر تحولات هنر معاصر در جهان را مورد مطالعه قرار می دهم و به ندرت تحولات هنری و آثار هنرمندان معاصر ، به خصوص هنرمندان آسیایی از دید من دور مانده است .
چهره ی زنان به طور مداوم در آثار چند سال اخیر شما حضور دارند . علاوه بر آن در بسیاری دیگر از آثارتان با نوعی بیانیه نوشتاری مواجهیم که در برخی موارد آشکارا به بیان یک ویژگی اجتماعی اشاره دارند . این صراحت و اصرار از کجا نشات گرفته ؟ با تمام اینها آثار شما را در کدام حیطه ی سبکی یا روش نقاشانه می توان بررسی کرد؟
از سال ها پیش ایده ی پرداختن به دنیای زنان ، رفتارها و باز خورد های اجتماعی نسبت به حضورشان در جامعه و تناقضات موجود در نگاه به آنها در برنامه ی کارم بوده است . پرداختن به این موضوع ، ظرفیت ها و زوایای پنهان زیادی از زندگی زنان برایم آشکار کرد . این اتفاق ، در ابتدا ضرورت مطالعه ی مقولات فمنیستی را پیش کشید . اما به مرور به فضایی واقعی تر از تحولات اجتماعی پرداختم که در آن هر چیز ساده و ممکن از جنبه های حضور در اجتماع یا رفتار های بسیار پیچیده از جمله ، مد گرایی و تناقضات فرهنگی را شامل می شد ، موضو عاتی که به مراتب برایم جذاب تر بود .اینکه چرا موضوع زنان برایم اینطور جذاب بوده و با تمرکز تمام به آن پرداخته ام ، همیشه یکی از موارد سوال درباره ی آثارم بوده و سخت ترین سوالی که همیشه سعی کرده ام پاسخ های متفاوتی برای آن داشته باشم . برای من آن جنبه از رفتار زنان که پنهان از دیده ی مردان بوده و آن لحظه ها از دنیای شخصی برخی زنان که سعی در کنار آمدن با تناقضات رفتاریشان در مواجه با جامعه و دیگران دارند را جذاب یافتم . چیزی که به تعبیر هنری میلر ؛ بر " لحظه ی قبل ازبودن و لحضه ی قبل از شدن " اشاره داشت . گرچه این تعبیری فلسفی بود ، اما نقطه ی شروع و انگیزه ی برای یافتن بود . اما جالب اینجاست ، هرچه که پیش رفتم ، کم تر و کم تر یافتم .از ماحصل آنچه که در سال های اخیر و به خصوص در 2 سال گذشته در آثارم نمود پیدا کرده ، شاید بتوان آثارم را در حیطه ی یک نوع " پاپ رئالیسم " قرار داد. رئالیسمی که از قضاوت امتناع و در عین حال با جدیت بر یک جریان در حال تغییر با شیب تند ، از رفتار زنان معاصر اشاره و تاکید می کند . بیانیه ها و بعضا اشاره های نشانه وار و گرافیکی نیز در راستای تشدید و یا تکمیل بار معنایی آثارم به کار گرفته شده اند . به این معنا که با حضور نشانه ها مخاطب را درگیر مفهوم و ماجرایی تازه که لزوما می تواند تنها در ذهن او ساخته شود ، می کنم . حال اینکه دست کم در نیم یا بیشتر موارد از جملات عامیانه و کلمات پر کاربرد در فرهنگ عامه و معاصر هم بهره برده ام.
قطعیت و شخصیتی در ساخت و ترکیب آثار شما وجود دارد که در مقایسه با آثار دیگر نقاشان فیگوراتیو ، نوعی تمایز فرمی و ساختاری ایجاد می کند . دلیل کاربرد و تطابق یافتن دو ویژگی مفهوم و ساختار فرمی در آثار شما چیست ؟
آثار من بیان کننده ی قدرت ناشی از تحولات درونی ، پیشرفت و تسلطى ست که در ریزترین و دست نیافتنی ترین ویژه گی های زنانه رخنه کرده . نه آرمانیست و نه دور از واقعیت . در واقع خود زن است . زنی که در خانه ، خیابان و در محل کارش آنطور که به نظر می رسد ، تصویر شده است ؛ تطابق پیدا کردن مفهوم و فرم ، در واقع سبک و سیاقى ست که درک و بازنمود واقعیت زن را برای من و مخاطب آثارم آسان می کند . گرایشى ست که آرمانی بودن را از نقاشی هایم ذایل می کند . زیرا برای من خود زن و شخصیت معاصرش و حضورش در اجتماع مهم است نه آنچه که با شعار می خواهد برآن تسلط یابد .
به نظر می آید با تفاسیری که درباره ی آثار شما وجود دارد ، اکنون تبدیل به هنرمندی با سبک و سیاق شخصی شده اید . شما پیشتر دو بار در حراج کریستیز و یک بار درحراج تهران حضور داشته اید . چه تصوری از آینده در ذهن دارید و این اتفاق ها چه تاثیری بر روند تولید آثار نقاشی شما خواهد داشت ؟
خب این اتفاق ها ، انگیزه ام را افزایش داده است . اما تنها تصوری که همیشه از آینده در ذهن داشته ام ، خلاصه می شود در تمایل بسیار زیاد برای موفقیت . بر روند خود انتقادی تاکید بیشتری خواهم داشت ، زیرا در همین سال ها متوجه شدم ، موفقیت برایم نسبیتی بیشتر از گذشته پیدا کرده و همچنان ضعف ها و کمبود هایی دارم که برای جبرانشان تلاش خواهم کرد .
انتهای پیام/ گفتوگو از : ترگل به مهر