به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ دانشجویان معماری دانشکده معماری سوره معتقدند که آمدن دکتر حسن اوصانلو به این مجموعه علمی، وضعیت آموزش معماری را در این دانشکده متحول کرده. اوصانلو که دانش آموخته معماری ایتالیاست در طول نزدیک به هشت سال، آموزش معماری را در این دانشکده به یک موضوع مهم و جمعی بدل کرده تا جایی که خود عموما پا به پای شاگردانش در تمام مراحل کار معمار شدن آن‌ها حضور دارد؛ از کنفرانس‌ها و جلسات دفاع بچه‌ها گرفته تا نشست‌های مهم با میهمانان خارجی. او در این گفت‌وگوی بی‌پرده از ضعف آموزش معماری در ایران گله کرده اما به معرفی شیوه آموزشی خودش نیز پرداخته. شیوه‌ای که از دل ادبیات می‌آید و این چنین، رمان‌ها و داستان‌های مهم ادبیات فارسی نقش پررنگی در معماری ایفا می‌کنند:

اولین سوالی که همیشه در خصوص آموزش در حوزه معماری مطرح بوده این است که آیا اصولا معماری را که رشته‌ای مرکب از هنر و فن است می‌توان آموزش داد؟

اگر به تاریخچه آموزش هر مقوله‌ای در محیط‌های دانشگاهی نگاه کنیم پاسخ سوال شما به سادگی مشخص می‌شود. بله هر علمی و هر هنری قابل آموزش هستند و به همین دلیل اگر شاخه‌ای از علوم ترکیب این دو بخش باشند باز هم می‌شود آن را آموزش داد. اما به طور کلی بحث آموزش در هر علمی، یک رویکرد پایه‌ای است و حرف اول را می‌زند و بنابراین اهمیت به سزایی دارد. آموزش را می‌توان از دو جنبه واکاوی کرد؛ مقوله اول که در واقع نوعی فعالیت نرم‌افزاری است به ما مربوط می‌شود که در جایگاه اساتید دانشگاه قرار داریم و قسمت دیگر سخت‌افزاری است که به امکانات آموزشی وابسته است مانند کتابخانه‌ها، سایت، ویدئو پروژکتور و... . به نظر من مشکل اصلی ما در آموزش معماری به هر دو جنبه یاد شده در بالا ارتباط دارد و از طرفی باید این واقعیت را بپذیریم که آموزش معماری در ایران غریب است، چرا که معماری مدرن نه تنها محصول این سوی مرزها نیست بلکه سوغاتی است که بدون درنگ، تامل و کار کارشناسی به سنت معماری ما نفوذ کرده و کماکان به زندگی خود ادامه می‌دهد. در تایید این نگاه، اگر به علوم دیگر چون پزشکی، کشاورزی و ... بنگریم در می‌یابیم که تمام این علوم برای ادامه زیست‌شان در ایران، ناچار از بومی شدن بوده‌اند اما این مطلب در مورد معماری و مخصوصا معماری مدرن هنوز صورت نپذیرفته است.

چطور می‌شود یک دانش وارداتی را بومی کرد؟ آن هم دانشی که سرمنشا آن پیش از این ایرانی و داخلی بوده یا لااقل می‌شود گفت که کشور واردکننده چندان با آن ناآشنا نیست.

بحث مهمی که در آموزش معماری مطرح شده، یافتن راهکارهایی برای بومی‌سازی این رشته است. در واقع ما خود را مدیون هندسه معماری سنتی می‌دانیم اما تکرار بدون تعمق و کارشناسی آن را نمی‌پذیریم.

اما به نظر می‌رسد که این گفتمان کمی تکراری شده؛ همه از بومی‌سازی حرف می‌زنند اما در عمل شاهد تکرار هستیم، فکر نمی‌کنید مشکل جای دیگری بوده یا ما توانایی‌مان برای حل آن کم باشد؟

به نظر می‌رسد که ما با یک پتانسیل جدید و قابل توجه مواجهیم و آن دانشجویان هستند که در برهه‌های مختلف توانایی‌های خود را به اثبات رسانده‌اند. سرمایه بزرگ ما دانشجویان هستند که در دوره دانشجوی خود ما، فقدان این میزان انگیزه به شدت احساس می‌شد. باید یادآوری کنم که در نمایشگاه‌هایی که دانشجویان برگزار می‌کنند شرکت کرده‌ام و بارها و بارها با اندیشه‌ها و تفکرات نو و تازه برخورد کرده‌ام؛ این مسئله در دوران ما نبود پس تا اینجا برد با ماست مشکل اما جای دیگری بروز پیدا می‌کند که من اسمش را می‌گذارم نبود یک مدیریت صحیح و یکپارچه که باعث هرز رفتن این استعدادهای خدادادی می‌شود.

اتفاقا به نظر می‌رسد دانشگاه‌ها تنها جایی باشند که این روزها دغدغه بومی‌سازی معماری را دارند یا لااقل سعی می‌کنند در حوزه آموزش معماری به سمت نوعی "اینجایی بودن" پیش بروند. دانشکده معماری سوره هم که شما ریاست آن را بر عهده دارید در این زمینه فعالیت‌های زیادی کرده، پیش از آمدن شما به این دانشگاه هم وضع به همین منوال بود؟

تا زمانی که من به پشت این میز آمدم، هیچ اتفاق خاصی در زمینه بومی‌سازی آموزش معماری و به طبع آن، خود معماری انجام نشده بود اما در حال حاضر ما برنامه‌هایی داریم که شاید بتوانیم با آن گام‌هایی هرچند کوچک برای رسیدن به معماری بومی برداریم. در طول این چند سال، سعی کردیم تا با برگزاری کنفرانس‌ها، جلسات و میزگردهای علمی متفاوت در افزایش میل دانشجویان، استید و اولیای امر معماری به پژوهش گام برداریم. از طرفی به همکاری با گروه‌های دیگر در برگزاری این برنامه‌های علمی رغبت نشان داده‌ایم. اما یکی از اهداف مهم ما این بود که به دانشکده بُعدی جهانی بدهیم، چرا که باید به اقیانوس فکر کرد تا بتوان به اندازه یک رود جاری شد! حالا به نظرم این اتفاق افتاده و در بسیاری از کشورها، دانشکده معماری سوره را می‌شناسند و این یک افتخار است.

جدای از این نوع نگاه به نظر خودتان عجیب نیست که با این حجم بالای پشتوانه فرهنگی و هنری در زمینه معماری، آموزش این رشته در ایران باید تا این اندازه فقیر باشد؟

باید به این سوال طور دیگری پاسخ داد. اول این که من معتقدم که معماری در ایران بد تدریس می‌شود، درخواست دارم که این صفت را در پیاده کردن مصاحبه مدنظر قرار دهید. بهترین متد برای آموزش معماری، آموزش معماری از دید ادبیات است. ما در شروع کار باید دانشجو را با ادبیات معماری آشنا کنیم و بعد از او توقع یک ایده خوب و بارور در زمینه کانسپتش داشته باشد. این روشی است که من با تمام قوا سعی در گسترش آن در فضای آموزش معماری ایران دارم .البته این مهمترین برنامه من در جهت بومی سازی آموزش معماری است اما در همین مسیر هم با مشکلات زیادی مواجه هستیم چرا که از یک طرف، "آموزش معماری از دید ادبیات" برای اساتید دانشگاهی ما نامانوس است و این درحالی است که این روش در اکثر کشورهای صاحب نظر در حوزه معماری روشی شناخته شده و معتبر است. از طرف دیگر، مشکل اصلی ما عدم انطباق این ایده نو با ادبیات حال حاضر ماست.

یعنی به نظر شما ادبیات ما قادر به پاسخ‌گویی به معماری نیست یا بر عکس؟

بگذارید مطلب را این طور باز کنم که اگر قرار باشد برای معماری یک بنا به ادبیات فارسی مراجعه کنیم با چه طیفی از کتاب‌ها مواجهیم؟ از یک طرف، کتاب‌های کلاسیک ما هستند که برخاسته از فرهنگ غنی روزگاران دور ما بوده و در جای خود، مثلا در معماری ابنیه کهن، کاملا به دردخور هستند. اما در سوی دیگر، ادبیات نو و مدرن ما است که -جز در مواردی- ملقمه‌ای از تقلید و اقتباس ناروا از ادبیات جهان است، آیا با این نوع از کتاب‌ها می توان به یک معماری والا رسید؟ پاسخ من منفی است و در نتیجه به نظر من تا زمانی که ادبیات مدرن ما در این سیکل بسته اقتباس و تقلید کورکورانه اسیر باشد، معماری ما هیچ گاه به سمت یک معماری مدرن بومی نخواهد رفت!

می‌توانید در این زمینه به ارائه نمونه هم بپردازید، یا این که داریم در مورد یک مسئله صرفا آزمایشگاهی صحبت می‌کنیم؟

اگر بخواهم مثال بزنم قطعا مطالب زیادی هست که حتی بررسی آن‌ها جالب به نظر می‌رسد اما در حد یک نمونه کوچک شاید اشاره به نقش سنتیِ معماری بد نباشد. اگر بخواهیم به نقش سنتی معماری بر اساس یک اثر ابدی بپردازیم آیا کتابی بهتر از هزار و یک شب در دسترس ماست؟! یا مثلا داش آکل صادق هدایت که اتفاقا در تمام لحظه‌هایش، ما با بافت معماری قدیم سر و کار داریم مثل حمام، بازارچه و... . این روش می‌تواند هم توسعه دهنده ادبیات مدرن ایران و هم بسترساز معماری مدرن و شاید حتی معاصر ما باشد. بنابراین فکر می‌کنم برای موفقیت باید در بومی کردن ادبیات مدرن ایران سعی و جهاد کرد و آن وقت می‌توان امیدوار بود که معماری مدرن ما هم بومی شود.

فرض کنیم که ما معماری تربیت کرده‌ایم که از ادبیات الهام می‌گیرد تا خط بکشد و می‌تواند به کانسپتی مدرن اما بومی برسد، فایده این کار چیست؟ سوالم فایده محور بود به این خاطر که وقتی معمار جوان ما نتواند وارد بازار شود و ایده‌های خود را عملی کند،چطور می‌تواند به این نوع آموزش امیدوار باشد؟ اصلا بهتر نیست که در دانشگاه‌هایمان معماری بازاری را به دانشجویان بیاموزیم تا آن‌ها را در رسیدن به بازار کار کمک کرده باشیم؟

یک نکته مهم در این بحث، نوع تاثیرپذیری میان بازار و دانشگاه است. بگذارید نگوییم بازار و بگوییم صنعت، این طور بهتر است. در تاثیرپذیری بین این دو قطب مهم کار آفرینی در جامعه حرف‌های زیادی زده شده است. اعتقاد من این است که دلیل ناکارآمدی اکثر متدهای مطروحه در این زمینه، نقش غالب صنعت در برابر دانشگاه بوده. نوع نگرش ما باید به شکلی باشد که در دانشگاه به فرهنگ‌سازی بپردازیم و آنگاه از تریبون آن برای تاثیرگذاری بر صنعت استفاده کنیم. باید بپذیریم که رسالت معماری در فرهنگ‌سازی است و زمانی که این رسالت از بعد آموزشی نگریسته شود با تعهد برای ایجاد یک معماری خوب ممزوج می‌شود. متاسفانه در ایران امروز ما شاهد تاثیر بازار و صنعت بر معماری هستیم و خوب نتیجه‌اش هم واضح است؛ ما باید در جامعه بی‌روحی زندگی کنیم که با معیارهای والای انسانی فرسنگ‌ها تفاوت دارد.

انتهای پیام/