سرویس مد و لباس هنرآنلاین، پیام ایرایی، عکاس و گرافیست جوانی است که همه او را با چهرههای بازیگران و عکاسی از آنها میشناسند. او که از سال 85 تا امروز در این عرصه فعالیت داشته، معتقد است که جای یک اتحادیه برای هنرمندان عرصه عکاسی مد و مانکنهای این بخش خالی است. ایرایی که کار خود را با تدریس نقاشی در هنرستان هنر و ادبیات صدا و سیما آغاز کرده است، از فضای حاضر شکایت دارد و خواستار گشایش نگاه هنری مسئولان نسبت به مقوله عکاسی مُد است. آنچه میخوانید گپ و گفت این هنرمند با خبرگزاری هنر ایران است.
به نظر شما عکس در مقوله مد چه نقشی دارد و اساسا چنین عکسی چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
من به دنبال نشان دادن مد در عکسهایم نیستم اما در بطن ماجرا چنین اتفاقی رخ میدهد. آنچه عکسهای من را معروف کرد، رنگ و ترکیببندیهای موجود در آن است؛ زیرا این بخشها حس خوشایندی را به مخاطب منتقل میکند. در واقع عکاسی من هنری نیست بلکه منتقلکننده یک حس خوب و فضای زیباست که یک شیک بودن خاصی را جلوه میدهد.
این شیک بودن که به آن اشاره کردید، چیست؟
در واقع هر فردی که در مقابل دوربین من قرار میگیرد، راحت است و هیچ تصویر کاذبی از خود ارائه نمیدهد. یعنی قرار نیست نقش بازی کند بلکه کاراکتر خود را بروز میدهد. ضمن اینکه من با ترکیببندیهای خاص سعی میکنم فضا را شاد جلوه دهم. زیرا به شخصه از غم بدم میآید و از آن فرار میکنم. من خوب میدانم که چطور میتوان یک عکس غمگین انداخت اما معتقدم که شادی نهفته در عکس من باعث محبوبیت و جلوه بیشتر کار میشود زیرا مردم ما اینقدر هوشمند هستند که به دنبال انرژی مثبت و نگاه شاد باشند.
به نظر شما چقدر عکاسی از ستارههای سینما و به طور کلی عکاسی در چنین ژانری میتواند روی جامعه موثر باشد و منجر به الگوبرداری مردم در سطح عمومی جامعه شود؟
بازیگران ما الگوهای خوبی هستند لذا مردم از آنها الگوبرداری میکنند. من با اغلب بازیگران کار کردم و معتقدم که مردم با این افراد همزادپنداری میکنند. اغلب مردم به اشتباه فکر میکنند که صرفا ظاهر بازیگران سبب موفقیت آنها شده به همین خاطر بارها شنیدهام که میگویند من شبیه گلزار یا بهرام رادان هستم اما من میگویم ما این افراد را داریم شما خودت باش و یک نگاه تازه و شخصیت جدید را به تصویر بکش. اغلب این افراد به سمت مدل بودن تمایل دارند یعنی فکر میکنند به صرف پوشیدن لباس یک بازیگر معروف میتوانند مانند او شوند در حالی که انرژی فرد در مقابل دوربین از همه این عناوین مهمتر است یعنی صرف زیبایی ظاهری نمیتوان عکس خاص و زیبایی خلق کرد. من دوست دارم حال و هوای خوبی را در عکسهایم به نمایش بگذارم زیرا جو جامعه ما تقریبا افسرده شده و گسترش معضلات اجتماعی مشهود است. من سعی دارم زیبایی را همراه با شادمانی و سلامت همراه کنم. یعنی بازیگری که قرار است امروز با من عکس بیاندازد با یک تغذیه، لباس و انرژی خوب میآید و این باعث میشود که عکس حس خوبی را به مخاطب القا کند.
برخی فکر میکنند که عکاسی مد به نوعی تجملگرایی یا حتی ترویج فساد را به همراه دارد، نظر شما چیست؟
به نظر من این ایده اصلا درست نیست. در هیچکدام از عکسهای من بازیگران از لباسی با برند خارجی استفاده نکردهاند بلکه بالعکس برندهای ایرانی را ترویج میکنند. یعنی نمیتوانیم بگوییم که این افراد به صرف مرفه بودن لباسهای بسیار گران قیمت میپوشند که ترویج تجملگرایی باشد. مردان و زنان ما در عین سادگی شیک و زیبا هستند. من خودم از بهرام رادان عکس انداختم، لباس او یک تیشرت ساده است که یک طراح ایرانی ارائه کرده بود. متاسفانه ما عادت داریم زیبایی را با اتهاماتی نظیر غربگرایی همراه کنیم.
هنرمندانی که تجربه کار با شما را داشتهاند، معتقدند که بودن جلوی دوربین شما حس خوبی دارد، آیا کاراکتر شخصیتی شما نیز در القاء این حس موثر بوده؟ اگر بله چقدر؟
صد در صد. من اگر غمگین هم باشم وقتی دوربین به دست میگیرم، انسان خوشحالی میشوم. در حقیقت این حس هنگام عکاسی به مدل و بازیگر منتقل میشود. ضمن اینکه وقتی کسی جلوی دوربین من قرار میگیرد امنیت ذهنی کامل دارد و میداند که باید حال خوبی به موازات من داشته باشد. این حس امنیت، راحتی را به همرا دارد که فکر میکنم بزرگترین حس زندگی خودم است.
همیشه شما یک عکاس هستید و کنترل شرایط را در دست دارید، حس خود شما وقتی سوژه عکاسی میشوید چگونه است؟
من هیچوقت در کار عکاس دخالت نمیکنم زیرا من کارم را از جلوی دوربین شروع کردم. یعنی روزهای نه چندان دور، من مدل بودم لذا همیشه به کاپیتانی عکاس احترام میگذارم.
چطور شد وارد رشته عکاسی چهره و مد شدید؟
کاملا اتفاقی وارد این عرصه شدم. در واقع سعی کردم ثابت کنم میتوانم، موفق باشم و ظرف مدت کوتاهی نیز توانستم آن را به دست بیاورم و در رشته خودم موفق عمل کنم. یعنی طی چهار ماه توانستم از چهارصد بازیگر عکس بیاندازم.
این موفقیت مرهون رابطه دوستانه با هنرمندان بود یا هنر عکاسی؟
در ابتدای امر خانم زیبا بروفه به من کمک زیادی کرد اما کم کم خود کارها معرف من شد و سایر عکسها را به دنبال داشت.
با توجه به اینکه روزگاری مدل بودید، این عرصه را خوب میشناسید، فکر میکنید راه افتادن این بخش چه کمکی به شما و بخش عکاسی میکند؟
امیدوارم روند مدلینگ جا بیافتد زیرا این عرصه باعث ایجاد اعتماد به نفس و درآمدزایی برای این صنعت میشود. همانطور که میدانید مدل شدن شرایط مختلفی دارد که یکی از آنها سلامت جسم و روان است لذا این امر انگیزه مناسبی برای حفظ سلامت این گروه شغلی است. یک مدل باید سالم زندگی کند زیرا موفقیت او تنها به ظاهر مربوط نیست و به کاراکتر شخصیتی فرد نیز باز میگردد. من خودم دیدهام که بسیاری از مردم به این سمت تمایل دارند اما متاسفانه ما سندیکایی نداریم که بتواند افراد مستعد را بپذیرد.
این تفکر درست است که مدلها افراد مغروری هستند؟
تا حدودی این تفکر درست است زیرا در ابتدای امر وقتی یک فرد میبیند که خوش قیافه، خوش تیپ، تحصیل کرده و سالم است این حس را به دست میآورد. ضمن اینکه غرور همیشه بد نیست و در برخی از موارد باعث پیشرفت فرد نیز میشود.
بهترین عکسی که داشتید از چه کسی بوده؟
من به حدی همه عکسهای خودم را دوست دارم که نمیتوانم کار خاصی را جدا کنم. افرادی را که عکاسی میکنم به شدت دوست دارم و به آنها به نوعی وابسته هستم و واقعا امکان تمایز ندارم. ضمن اینکه وقتی عکاسی میکنم به حدی عکس را سخت انتخاب میکنم که نمیتوانم یک اثر را جدا کنم.
چطور برای خودتان لباس انتخاب میکنید و فکر میکنید یک لباس خوب چه گزینههایی دارد؟
من فکر میکنم نخستین ویژگی این است که از لباس خوشم بیاید. یعنی در صورتی که من لباس را دوست داشته باشم دیگران هم آن را میپسندند. لباس باید بتواند ایرادهای اندامی فرد را بپوشاند. البته من فکر میکنم که لباس پوشیدن را خوب بلدم و میدانم در چه فضایی چگونه باید لباس بپوشم زیرا لباس روی واکنش اطرافیان موثر است.
یعنی معتقدید که لباس روی فضای اطراف و افکار مخاطبان تاثیر دارد؟
بله بسیار زیاد. یک مجلس را در نظر بگیرید که افراد متعددی وارد آن میشوند. ممکن است فردی کاملا برندپوش باشد اما اصلا زیبا به نظر نیاید بالعکس کسی با یک لباس معمولی نظر همه را جلب میکند. این مساله تحت تاثیر عوامل مختلفی است. به نظر یک لباس اگر فرد را خوشحال کند و او بخندد زیبایی به همراه دارد. هر کسی میداند چه لباسی به او بیشتر میآید. من مدرن هستم و این روند را دوست دارم به همین خاطر میگویم که قطعا با لباسهای سنتی مضحکه میشوم.
به نظر شما آیا ما این قابلیت را داریم که از سنتهای خودمان استفاده کنیم؟
بله. هر ملیتی میتواند یک اتفاق در حوزه مد و لباس داشته باشد یعنی مد میتواند به نوعی بومی باشد. بازیگران ما الگوهای مناسبی هستند لذا وقتی یک هنرپیشه لباسی را میپوشد آن را تبلیغ میکند و ناخوداگاه مردم به آن برند اعتماد میکنند. مثلا پوشش نیکی کریمی در یک فستیوال میتواند به فاصله کوتاهی در جامعه تقلید شود. من خودم بارها دیدهام که سادگی خانم هدیه تهرانی در بین دختران ایرانی تقلید شده است. یعنی میتوان از این پتانسیل استفاده بالایی برد که صد در صد موفق است ضمن اینکه جلوی مدلهای عجیب را در جامعه میگیرد.
نظر شما درباره رنگ چیست؟ آیا رنگ با سادگی تناقض دارد؟
تعریف رنگها متفاوت است. متاسفانه در کشور ما سفید و مشکی به عنوان سادگی تعریف میشود و رنگهای روشن زننده تعبیر میشوند. یعنی رنگی مانند نارنجی جلف به نظر میرسد در حالی که این رنگها حال هر فردی را خوب میکند و جامعه را شادتر نشان میدهد. بارها دیدهام افراد نسبت به رنگهای روشن در عکسهای من واکنشهای مثبتی داشتهاند.
رنگ مورد علاقه پیام ایرایی چیست؟
من همه رنگهای روشن نظیر: زرد، سبز، قرمز و نارنجی را دوست دارم و در عکسهایم از آنها استفاده میکنم. معمولا مدلها نیز اینگونه رفتار میکنند. شاید باور نکنید افراد با این رنگها چقدر زیباتر میشوند و به نوعی تغییر میکنند. من معتقدم که غم زشتی به دنبال دارد و چهره افراد را دفورمه نشان میدهد اما رنگها شادی به همراه دارد که زیبایی را در خود نهفته دارد.
رنگهای موجود در عکسهای مد و چهره چقدر روی فضای ذهنی جامعه موثر است؟
رنگ به افراد جسارت و قدرت میدهد. به طبیعت نگاه کنید چقدر سر زنده و زیباست. این رنگها هستند که چنین حسی ایجاد میکنند. من با رنگهای تیره مخالفم و به دنبال خوشحالی هستم. مخالف غم هستم البته من هم مشکلات زیادی دارم و قشر بی درد جامعه نیستم اما معتقدم باید برای تغییر این فضا حرکت کنیم. شاید رنگهای تیره فرد را لاغرتر نشان دهد اما روحیه شخص را تیره میکند. بسیاری از مردم فکر میکنند که کسانی چون من بسیار مرفه هستند و به خاطر همین از رنگهای روشن استفاده میکنند در حالی که اینگونه نیست. متاسفانه جامعه ما غم را بیشتر میپسندد در حالی که یک هنرمند وظیفه دارد حال جامعه را بهبود ببخشد و حال خوبی به مردم بدهد. متاسفانه الان افراد زیادی تحت عنوان روشنفکری این فضای غم را القاء میکنند. افرادی هم هستند که در ظاهر شاد هستند و اطرافیان را نیز شاد میکنند اما در باطن مملو از غم و غصه هستند.
آیا در چنین فضایی نیاز به نقد نداریم؟ یعنی آیا لازم نیست که هنر طراحی لباس و پوشش را نیز به صورت حرفهای نقد کنیم تا فضا بهبود یابد؟
یکی از دلایلی که ما نقد نداریم این است که افراد نقدپذیری نیستیم. یعنی همه فکر میکنند در مسائل مختلفی متخصص هستند.
آیا خود شما در امر پوشش نقد پذیر هستید؟
خیلی کم. در مورد عکسها نظرات مخالف را میپذیرم زیرا سلیقهای است اما در مورد لباس پوشیدن خودم کمتر نقد پذیرم. ضمن اینکه به نظر من باید در پوشش چارچوبهای عرف را رعایت کنیم. البته نقد ما منطقی نیست و بیشتر مغرضانه صورت میگیرد.
قصد ندارید نمایشگاه تازهای از آثار عکاسی شده خود برپا کنید؟
سه سال پیش پس از مدتها دوندگی به سختی مجوز گرفتم اما به حدی طی کردن این روند برای من سخت بود که دیگر تمایلی به این امر ندارم. زیرا جامعه مرا بسیار ناعادلانه قضاوت کردند که جز دلشکستگی چیزی برای من باقی نماند. ده سال است که کتاب من یعنی "عکس هنرمندان ایران" در وزارت ارشاد مانده و به آن مجوز نمیدهند در حالی که تمام شئونات اسلامی در آن رعایت شده است.
چرا کمتر عکاس و هنرمندی وارد حوزه عکاسی مد میشود؟
به خاطر اینکه ما کمپانی و برندی نداریم که بخواهد از این عرصه استفاده کند. یعنی برندهای ایرانی نیز از مدلهای خارجی استفاده میکنند. به خاطر اینکه ما هنوز سندیکا و اتحادیهای برای این امر نداریم. من خودم روی این مساله کار کردم اما اینقدر جایی نداریم که کارها را نشان دهیم که افسرده میشویم. یعنی شاید این استعداد ایرانیان از نظر چهره و هنر باور کردنی نباشند اما در این بخش درآمد زایی نداریم.
نظر شما در مورد برندهای ایرانی و کار طراحان داخلی چیست؟
طراحان ایرانی واقعا بینظیر هستند و به واقع زحمت میکشند. من از این امر لذت میبرم که ایرانیان در کشورهای دیگر نیز آثارشان مورد توجه قرار میگیرد. بازیگران ما در عرصههای بینالمللی از طرحهای ایرانی استفاده میکنند اما متاسفانه هنوز این فضا باز نشده که طراحان ما دیده شوند. امیدوارم که فضایی باز شود تا جوانها بتوانند کار کنند. ما استعدادهای خوبی داریم اما وقتی جایی برای بروز نیست چه میتوان کرد؟ بهاره اربابی جزء طراحانی است که به شخصه بسیار قبول دارم.
با آموزش مدلینگ موافق هستید؟
بله اما باید بدانیم چه کسی قرار است آموزش بدهد، باید کسی در صدر آموزش بنشیند که خودش در بدو امر یک پوشش زیبا عرضه کند. یعنی زیبایی طراحی را در ابتدا با او ببینیم. باید در بدو امر اعتمادسازی صورت بپذیرد. من معتقدم که صنعت مدلینگ میتواند زیرمجموعه هنر بازیگری شود اما برای رشد باید بخش مد و لباس باید به بخش خصوصی سپرده شود.
چطور اطلاعات و هنر خود را به روز میکنید؟
من همیشه روشهای منحصر به خودم را دارم. یعنی برای ادامه کار همیشه به حال مردم و شرایط روحی آنها فکر میکنم. یعنی سعی میکنم که فضای تازهای برای احساس بهتر جامعه خلق کنم و در این راه استانداردهای خودم را دارم.
از تجربه نخستین عکاسی برایمان بگویید؟ کار در بدو امر آن هم با بازیگران سخت نبود؟
نخستین تجربه من زیبا بروفه و افسر اسدی بودند که به من کمک کردند. در شروع کار وسایل لازم را برای عکاسی نداشتم و از پردهخانه استفاده کردم. این قسمت سخت نبود اما برای عکاسی کسانی مانند نیکی کریمی من شوکه بودم و باورم نمیشد که چنین اتفاقی رخ داده است. یک چنین اتفاقی برای من باورنکردنی و لذتبخش بود. پانتهآ بهرام را در نخستین بار نتوانستم عکاسی کنم و از ترس و استرس خیس عرق بودم اما ایشان بینظیر هستند. همیشه دستم برای عکاسی از محمدرضا گلزار میلرزد و هنوز هم بعد از 5 سال کار چنین حسی دارم. برخی از افراد به حدی انرژی قوی دارند که عکاسی را سخت میکنند یعنی افرادی مانند گلزار یا بهرام رادان میدانند چه میکنند.
چندین بار تاکید کردید که برخی افراد مدل واقعی هستند. این مدل واقعی یعنی چه؟
برخی از بازیگران ما مقابل دوربین عکاسی کاری نمیتوانند بکنند البته تئاتریها بینظیر هستند زیرا بازی میکنند. برخی از بازیگران مقابل دوربین بسیار حرفهای عمل میکنند اما برخی از بازیگران نمیتوانند ژست بگیرند. کسانی مانند: نیکی کریمی و لیلا حاتمی اینچنین هستند اما برخی از آنها میتوانند چنین کاری را با ظرافت انجام دهند. الناز شاکر دوست، مهتاب کرامتی و ... میتوانند چنین ظرافتهایی را به تصویر بکشند یعنی مدلهای تمام عیاری هستند.
دغدغه این روزهای پیام ایرایی چیست؟
در حال حاضر بی انگیزهترین فرد هستم زیرا جای پروازی ندارم. زیرا نمیتوانم کارهایم را نمایش بدهم و کتاب چاپ کنم، پس جای دیگری برای رشد باقی نمانده است. بدون اجازه عکس من در نشریات و سایتها چاپ میشود. یعنی اصلا قانون مالکیت معنوی وجود ندارد و من جایی برای پیگیری ندارم.
انتهای پیام/61
گفت و گو سمیه باقری