به گزارش سرویس مد و لباس هنرآنلاین/ این گفتگو درباره بالا رفتن یا پایین آمدن قیمت طلا نیست؛ اما حرفهایى در آن رد و بدل شده است که طلایىست و در صورت تحقق مىتواند تحولاتى مثبت براى طراحان مد و لباس و همینطور جواهرات پدید آورد؛ چه کسىست که نداند طلا و جواهر یکی از شاخصههاى بارز مد و لباس امروز دنیاست؛ محمد کشتیآرای، رئیس اتحادیه کشوری طلا و جواهر به این نکته اذعان دارد و باور به این نکته را راهگشاى رونقیابى و ارتقا صنعت مد در ایران مىخواند و آن را براى جامعه جوان و تنوع خواه ایران ضرورى مىداند. کشتىآراى دو ساعتى میهمان هنرآنلاین بود در حالى که رسانهها دقیقهاى شماره موبایلش را رها نمىکردند تا تحلیل او را از قیمت طلا در هفته پیشرو بدانند؛ کشتىآراى اما سرد و گرم چشیدهتر از موج قیمتهاى گذراست، میگوید رسانهها گرفتار آشفتگى قیمت نشوند، این التهابها فرو مىنشیند؛ با او که بیش از 50 سال است طلا و جواهر طراحى مىکند، در رشتههاى گوهرشناسی، کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی تحصیلات آکادمیک دارد؛ ، صاحب تالیفهاى متعددى در زمینه جواهرات و سنگهاى قیمتىست ... و همچنان در کف بازار تهران، نبض این کالاى بىمانند را تنظیم مىکند، حرفهایى خواندنى زدیم که تقدیمتان مىشود.
شما بیش از 50 سال است که در صنعت طلا و جواهر ایران حضور دارید. با این حساب روند تغییرات این عرصه را از دیروز تا امروز چگونه ارزیابی میکنید؟
در گذشته یعنی زمانی که ما شروع به کار کردیم، طراحی جواهرات از نظر رنگ و مدل محدود بود. مدل طلا و جواهرات آن زمان بیشتر از 20 مورد نبود. گوشوارهها طراحی ملیله داشت و زنجیرها مدل اراکی و یزدی بودند. غالبا تمام مادرهای ما سکههایی را داشتند که به 20 دلاری معروف بود و دور آن یک قاب ملیله کار شده بود آنها از این سکهها به عنوان گردنبند استفاده میکردند. جواهرات نیز محدود به چند مدل خاص میشد که طراحی اصلی آنها از روسیه وارد ایران شد و به همین نام نیز معروف بود. این جواهرات اغلب با هفت رشته برلیان یا الماس تزئین میشد. این مدلها طراحی خاصی داشت که از زمان تزارهای روسیه ایجاد شده بود. این طرحها بیشتر در شهرهای شمال غربی کشور مانند آذربایجان رواج داشت. طرحهای آن زمان عموما وارداتی بود البته بعد از مدتی زرگرها و جواهرسازهای ایرانی که شاگرد برخی از ارامنه بودند، این روند را تغییر دادند. و خود دست به کار شدند. بعد از جنگ جهانی دوم برخی از مهاجرین روس و لهستان این هنر را به ایرانیان آموختند. اگر تهران دهه چهل را نگاه کنیم چند جواهر فروش با برندهای معروف در لالهزار قدیم و جمهوری حضور داشتند. همین افراد، شاگردان ایرانی تربیت کردند که کارهای روسی را در ایران تولید کردند. ابتدا تنوع در این عرصه بسیار پایین بود. از دهه 40 به بعد ایران از نظر اجتماعی متحول شد و سطح درآمد نفتی کشور بالا رفت. در این زمان مرزها برای واردات باز شد. این در حالی بود که اروپا طرحهای جدید طلا و جواهر را به شکل مدرن تولید میکرد و به ایران میفرستاد. اما باز هم چیزی به نام خلق مدلهای جدید در ایران وجود نداشت و اغلب آثار کپیبرداری بود. در این مقطع چند چیز در ایران شاخص بود. برای خانمها و آقایان زنجیر کارتیه وارد کشور شد و با این زنجیر مدالهایی به نام شمایل مد شد.
در واقع شروع به ساخت و تحول در حوزه طلا و جواهر از این زمان آغاز شد، دلایل این تحولات دقیقا چه بود؟
در این دوره مرزهای کشور از نظر حمل و نقل عمومی گسترش یافت و هواپیمایی ملی کار خود را آغاز کرد. در این زمان طلا و جواهرسازها به ایتالیا و آلمان رفتند. دیدن ماشینآلات و بازدید از صنعت جواهرسازی در کشورهای مطرحی چون ایتالیا و آلمان باعث تحول در این عرصه شد. کما اینکه در آن دوران ماشینآلات نیز وارد کشور شد. در مقطع انقلاب مصنوعات خارجی زیادی وارد کشور شده بود. همه اینها سرآغاز تغییر ذائقه و سلیقه مردم شدند. با شروع جنگ محدودیت واردات کالاها روی ارزشگذاری طلا تاثیر گذاشت و موجب جلب توجه مردم شد. قبل از انقلاب طلا بیشتر در قشر ضعیف جنبه پس انداز و سرمایهگذاری داشت اما در دوره جنگ این نگاه گسترش یافت. با افزایش قیمت طلا بسیاری از مردم پولهایشان را به طلا تبدیل کردند اما با قبول توافق صلح شوک بالعکسی به بازار داده شد. این حقیقت است که کشور ما کمی از غافله طراحی و مد جا ماند. همکاران من نیز در بخشهای مختلف تصمیم به جبران این جای خالی گرفتند. با گسترش علم و باز شدن در دانشگاهها، رشتههای طراحی و هنر در کشور ایجاد شد. فضای جهانی در این زمان دچار تحول شد و دنیا به سمت استفاده از نرمافزارهای مدرن حرکت کرد. امروز نیز هر طرحی که در دنیا وجود دارد بلافاصله کپی آن در ایران طراحی میشود.
جدا از مقوله کپیبرداری آثار، آیا به بخش تولید نوآورانه و ابراز خلاقیت بر اساس فضای پوشش و مد لباس کشور نیز توجه شده است؟
بازار طلا و جواهر در دو بخش عامه و هنری فعالیت میکند. در بخش عامه طرحهای متنوع زیادی وجود دارد که میتواند ذائقهعامه مردم را پوشش دهد در بخش هنری نیز فعالیتهایی انجام شده است. در حال حاضر هنرمندان، اشعار بسیاری از شعرای معروف نظیر: حافظ، مولوی و سعدی را در قالب یک انگشتر یا مدال طراحی میکنند کما اینکه در صنعت فرش نیز این اتفاق رخ داده است. در بخش هنر طراحی نیز ما این مساله را داریم در همین یکی دو سال اخیر مسابقات طراحی را در صنف ایجاد کردهایم تا کسانی که در نوع رنگ و طراحی خلاقیت دارند؛ مطابق با نیاز جامعه کار ارائه دهند. جالب است به شما بگویم همین سال جاری پنجم تیرماه در مشهد یک مسابقه با همکاری اتحادیه کشوری طلا و جواهر اجرا میشود تا کسانی که استعداد دارند خلاقیت خود را در زمینه طراحی بروز بدهند.
آیا نمونههای برگزیده در مسابقات به تولید انبوه نیز میرسند؟
باید بگویم اتفاقا در این دوره مسابقات،اینکه کار امکان تولید انبوه داشته باشد و مورد قبول واقع شود یکی از مواردی است که برای مسابقه مدنظر قرار گرفته است. ضمن اینکه پذیرفته شدن طرح نیز شرط است یعنی اینگونه نیست که یک کار عجیب با مخاطب محدود در این عرصه پذیرفته شود. البته نگاه هنری در اثر مهم است اما صرفا کافی نیست. در واقع کپی نبودن اثر، ارائه خلاقیت و نوآوری و امکان تولید انبوه در کنار مقبولیت از ویژگیهای پذیرش آن در مسابقه است. مثلا در بخش جواهر برندهایی نظیر بولگانی و تیفانی به دلیل سادگی همیشه چشمنواز نیز هستند لذا باید هنرمندان به این نکات توجه کنند.
با توجه به اینکه مد یک مقوله فراگیر شده که تمام اقشار جامعه و زنان و مردان را در بر میگیرد، آیا اتحادیه کشور طلا و جواهر واقعا به مدهای که در جامعه بازتاب دارد، توجه میکند؟ آیا اتحادیه بر اساس نیاز مردم طراح ارائه میدهد؟
این کار در حوزه مسئولیت اتحادیه نیست زیرا این بخش باید مشوق و پشتیبان داشته باشد. چند سالی هست که استفاده از چرم و طلا مورد توجه قرار گرفته همینطور ترکیب سنگهای نیمه گرانبها روی کیف و موبایل و لباس محبوب شده است. برخی افراد این کار را یک ابتکار جدید میدانند. در صورتی که اینگونه نیست، تاریخ ایران مملو از پارچههای ترمهای است که ملیلهدوزی شده است. در همین هنر نیز کشور ما سابقه طولانی دارد. در تابلوهای دوره قاجار و صفویه که در موزه ملی جواهرات است نمونههای این ملیله و سنگدوزیها را میتوان دید. منتها شاید گاهی اوقات یک جرقه باعث میشود که مجددا به فکر بیافتیم. به عنوان مسئول صنف در کشور کار ما این است که این عرصه را تقویت و تشویق کنیم تا جنسهای خارجی وارد کشور نشود. یعنی نسبت به طرحها نگاه تنگنظرانه و تجملی نداشته باشیم و آثار را در هر طرح و شکلی به چشم یک نیاز و هنر تقویت کنیم.
مد لباس در تمام دنیا یک روند کاملا هوشمندانه دارد که تحت تاثیر عوامل مختلفی شکل میگیرد. آیا مد جواهرات مستقل از این عرصه است؟
جواهرات اصل و بدلی دو بخش اصلی این حوزه هستند. در بخش جواهرات ساختگی هیچ محدودیتی وجود ندارد اما در بخش اصل ما محدودیت جهانی داریم. سنگها در دو دسته گرانبها و نیمه گرانبها موجود هستند. در بخش گرانبها تنها 4 سنگ زمرد، الماس، یاقوت قرمز و کبود وجود دارد. بنابراین در بخش مدلهای کلاسیک جواهرات، مد رنگ وجود ندارد. ضمن اینکه گرایش به جواهرات نیز در هر دورهای متفاوت است؛ مثلا طی سالهای اخیر گرایش خانمها بیشتر به یک نگین درشت در گردنبند است اما در گذشته اینگونه نبود. این بخش نیز مانند مد و لباس در یک دوره زمانی دچار چرخش میشود. رنگها نیز اینگونه هستند.
تعیین ذائقه و سلیقه مردم در این حوزه چگونه شکل میگیرد؟
استفاده از شکل ظاهری و فیزیکی در طراحیها و ساخت جواهر دوره دارد. یعنی در یک دورهای جواهرات ظریف و در دوره دیگری مخالف آن محبوب عموم جامعه است. این مساله در هر کشوری متفاوت است و بر اساس ذائقه مردم تنظیم میشود. یک گردنبند در عربستان ممکن است نیم تنه بالای یک خانم را پوشش دهد در صورتی که کشور ما این مدل را نمیپذیرد یعنی این مساله به ذائقه افراد باز میگردد. ما طلای 18 عیار استفاده میکنیم اما در اروپا 14 عیار استفاده میشود. امروز تکنولوژی ماشینآلات این بخش را بسیار متنوع کرده است. به نحوی که در بخش زنجیر تعداد و تنوع از دست ما خارج شده است. در صورتی که قبلا 10 مدل زنجیر بیشتر نداشتیم اما حالا اینگونه نیست. تنوع وجود دارد و هر کسی مطابق سلیقه خودش خرید میکند. حتی در نقاط مختلف ایران نیز طراحی و سلیقهها متفاوت است مثلا در جنوب ایران زیورآلات یک رنگ و شکل دیگر است. این مساله به آداب و رسوم و فرهنگ افراد مربوط میشود. منطقه سیستان و بلوچستان تحت تاثیر پاکستان است و با این کشور مدلها و طرحهای مشترک دارد. در قسمت شمال کشور نزدیک به ترکیه طرحها و شکلهای دیگری رواج دارد. در استانهای مرکزی مانند یزد حتی عیار متفاوتی استفاده میشود. یعنی عیار طلاهای این منطقه 20 است. در خوزستان از یک عیار 900/21.5 استفاده میکنند یعنی حتی 18 عیار را هم قبول ندارند و از سکه زیورالات درست میکنند. مناطق جنوبی کشور مانند هرمزگان و بوشهر عیارهای بالا بیشتر طالب دارد. این مساله منوط به شرایط، آداب و رسوم و موارد فرهنگی است.
در طراحی لباس و حتی پارچه طی سالهای اخیر تغییراتی ایجاد شده، به نحوی که موتیفهای سنتی ایرانی وارد این عرصه شدهاند آیا این اتفاق در بخش طراحی طلا و جواهر نیز رخ داده است؟
در سه سال گذشته مسائل اقتصادی کشور، دید و نگرش فرهنگی مردم را تغییر داده است و جالب اینجاست که یک چرخش 180 درجهای را شاهد هستیم. در بخش زیورآلات مصنوعی یا جواهرات بدلی کار زیبا و خوب پیش میرود. اما شرایط اقتصادی کشور در سالهای گذشته نگرش فرهنگی مردم را تغییر داده است. یعنی یک خانم ترجیح میدهد که چیزی استفاده کند که هر زمان خواست تبدیل به پول شود. باز هم ارزشگذاری قیمتی طلا مدنظر مردم است. شاید مردم قبلا اینگونه فکر نمیکردهاند اما این چند سال آنها متکی به پساندازشان شدند. لذا خانمها ترجیح میدهند به جای پسانداز ،جواهر ارزشمندی داشته باشند. یک خانم برای خرید یک تکه جواهر فروش را نیز مدنظر قرار میدهد. در بخش مد و لباس همان خانمی که این نگرش را دارد به این مساله فکر نمیکند. با تمام این شرایط نگاه زیباپسندانه گم نمیشود اما اینگونه نیست که صرفا به دنبال ست کردن جواهر با لباس باشند.
طرحهای داخلی چقدر از نظر طراحان طلا و جواهر مهم است؟
کسی که در این رشته کار میکند همیشه باید فضای کاری خود را حفظ کند. قطعا روی یک خط حرکت کردن باعث رکود بازار میشود لذا از تغییرات استفاده میکنند تا شرایط را به بهبود دهند. بنابراین باید از خلاقیت خود بهره ببرند. یک هنرمند و جواهرساز باید در رسانهها و فضای مجازی ببیند چه مدل و طرحی مورد توجه مخاطبان است. وقتی بحث چشم زخم مطرح میشود و مورد پذیرش قرار میگیرد یک آویز فیروزه مخاطب بیشتری پیدا میکند. در بحث سنگهای نیمه گرانبها فیروزه سمبل ایران است؛ اما سنگهای دیگری نظیر گارنت، آماتیس، یاقوت کبود، پریدوت یا همان زبرجد که در طراحیهای لباس و مد نقش ناشناستر باقی ماندهاند. اما اگر اینها را در برنامههای رسانهای، معرفی کنیم و راجع به خواص آن بدانیم فضا را باز میکنیم. این کار در کشورهای دیگر انجام میشود و مستقیما روی خلاقیت و طراحی تاثیر دارد اما ما هنوز به این مباحث نپرداختهایم با این وجود در این عرصه فعالیت میشود.
چقدر همکاری با طراحان و اجرای نمایش زنده لباس را در صنعت طلا و جواهر موثر میدانید؟
ما میتوانیم از طراحان و تولیدکنندگان دعوت کنیم که محصولات خود را روی لباسها نشان دهند. کاری که در کشورهای مختلف انجام میشود. مثلا در تایلند قبل از شروع یک نمایشگاه جواهرات طرحهای برتر به وسیله مدلها نشان داده میشود. اما اجرای چنین طرحی نیاز به یک گرو متخصص طراح لباس دارد تا به صورت هماهنگ مجوزهای لازم اخذ شود. در این صورت ما آماده همکاری هستیم.
ما به عنوان جوان امروز اینقدر که بولگاری و تیفانی و...را میشناسیم زیورآلات خودمان را نمیشناسیم. به نظر میرسد در این حوزه کمکاری وجود دارد و جای این بخش خالی مانده است. در زمینه مد و لباس طراحان به صورت خودجوش از پارچههای ایرانی استفاده کردند و کم کم مردم هم استقبال کردند اما به نظر میرسد در بخش طلا و جواهر کسانی که کار میکنند، حمایت نمیشوند و طرحها شاید کمی تکراری ماندهاند؟
در زمینه طراحی زیورآلات هنری تا الان کسی برای چنین تحولی به ما مراجعه نکرده تا از او حمایت کنیم. زیرا چنین برنامههایی به صورت مخفیانه و در مکانهای خاص برگزار میشود. اما اگر بیایند و مذاکره کنیم قطعا حمایت انجام میشود؛ زیرا اگر این اتفاق رخ دهد تولید ما نیز بالا میرود و فروش افزایش مییابد لذا ما استقبال میکنیم.
در بحث جواهرات خانمها اصرار دارند که زیورآلات تک داشته باشند. فکر نمیکنید دلیل عدم مراجعه طراحان به دلیل هراس از تولید انبوه است؟
برای پریدن در آب باید شهامت داشته باشیم. برخی از ورود به این عرصه و ریسک میترسند. درست است که خانمها دوست ندارند کارها را در تولید انبوه خریداری کنند ما این نیاز را حس میکنیم و طبیعی است. اما ما به دنبال تولید انبوه نیستیم. به جای تولید انبوه میتوانیم نوآوری کنیم یعنی مشتری ایرانی را واداریم به جای خرید یک کیف خارجی، محصول ایرانی را با طراحی جواهر خریداری کند و از این طریق یک کیف خاص داشته باشد.
آیا برای حفظ مالکیت معنوی صاحبان اثر و هنرمندان عرصه طلا و جواهر فکر خاصی شده است؟
قرار است که ثبت آثار این هنرمندان انجام شود. در بخش ثبت مالکیت طرحها اگر قرار باشد کار را به اداره ثبت بسپاریم هزینه زیادی تحمیل میشود. با تعداد تنوع کار طلا، این هزینه اقتصادی صرفه ندارد. لذا پیشنهاد دادیم که ساز و کار این بخش را در اتحادیه کشوری طلا و جواهر انجام دهیم. زیرا اتحادیهها قوه اجرایی برای برخورد با این مسائل دارند. یعنی اگر از کار ثبت شدهای کپی شود، میتوانیم طبق قانون نظام صنفی با آن برخورد کنیم. گاهی تغییرات به حدی جزئی است که تشخیص آن برای خارج از محدوده اتحادیه سخت است به همین خاطر کار باید در درون این بخش انجام شود.
شما به تازگی کتاب نفیسی را با عنوان "همه آنچه درباره طلا و جواهر باید بدانیم" را در زمینه شناخت طلا، جواهر و گوهرشناسی منتشر کردهاید؟
این کتاب درباره شناخت سنگهای جواهرات است که انشاالله در نمایشگاه مطبوعات ارائه میشود. این کتاب بیشتر جنبه علمی دارد و کمتر مساله تجاریسازی در آن لحاظ شده است. تا امروز چندین کتاب در این زمینه ترجمه شده است اما "همه آنچه درباره طلا و جواهر باید بدانیم" با زبان محاورهای و بر اساس علم معدنشناسی، زمینشناسی و گوهرشناسی نوشته شده است که بسیار کاربردی است. این کتاب کاملا گلاسه است تا بتواند طبیعت و زیبایی سنگ را در عکس انعکاس دهد. من معتقدم که ما اگر بدانیم سنگها چه فوایدی دارند حتما به سمت آنها متمایل میشویم.
برای خوانندگان ما جالب است بدانند شما با این همه مشغله کاری و ریاست اتحادیه طلا و جواهر کشوری آیا همچنان طراحی طلا و جواهر انجام میدهید؟
بله. اگر روزی دو ساعت این کار را نکنم خسته و بیانرژی میشوم. به شخصه از این هنر لذت میبرم یعنی بارها یک اثر هنری را نگاه میکنم. به نظر من خواص و انرژی فلزات است که مرا تا این حد فعال و علاقمند در این عرصه نگاه داشته است.
انتهای پیام/
آزاده جعفریان - سمیه باقری