به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین/ بخش نخست این گفت و گو به رویکردهای دولتی در بازگرداندن هویت به معماری فعلی کشور اختصاص داشت؛ ناصر بنیادی با اشاره به تلاش بدنه دولت‌های پیشین و توجه سندهای بالادستی به مسئله معماری، تاکید کرد که اگر چه دولت می‌تواند با وضع آیین‌نامه و دستورالعمل به فرآیند هویت‌سازی در معماری کمک کند اما در نهایت این معماران هستند که شهرهای ما را می‌سازند. در بخش پایانی این گفت و گو با او درباره اما و اگرهای اجرایی شدن تصمیمات دولتی در تغییر نوع نگاه معماران سخن گفته ایم.

به نظر می‌رسد معماران کمتر به جنبه اجتماعی و حتی هنری طراحی‌های خود توجه می‌کنند و معمولا بنا را یک مفهوم جدا از بافت شهر می‌دانند اما برای رسیدن به یک معماری هویت‌گرا باید هر اثر معمارانه در دل شهر با دیگر آثار اطرافش همگونی داشته باشد. به اعتقاد شما این همگونی چگونه به وجود می‌آید؟

در تایید بخش اول سخن‌تان باید بگویم که نگاه انتزاعی به معماری از دوره معماری مدرن در جهان به وجود آمده و به هر حال از زمانی که معماری مدرن وارد ایران شده هر کدام از معماران تلاش کرده‌اند اثری بسازند که مانند یک تندیس و اثر مجرد نشان‌دهنده شخصیت معمار باشد تا این که بخواهد در ارتباط با بناهای اطرافش قرار بگیرد. اساسا دانش طراحی شهری امروزه سعی می‌کند منظره شهری را به شکل یک مجموعه نگاه کرده و نقش هر عنصر را در این مجموعه به نوعی تعیین کند. بنابراین ضوابطی که در طول این سال‌ها توسط بخش‌های پژوهشی وزارت راه و شهرسازی تبیین و به تصویب رسیده، همه در راستای این هدف هستند که نقش بنا و ساختمان را در مجموعه شهر مشخص کنند. شما در نظر بگیرید هر بنایی یک نت موسیقی است. پس می‌پذیریم که این نت‌ها اگر همه یکی باشد شما صدای ناهنجاری دارید و اگر در تفاوت‌شان تناسبی برقرار نباشد، باز هم به منظور نظر خود نرسیده‌اید. شما باید این نت‌ها را به نحوی بچینید که در مجموع یک هارمونی به وجود آورد؛ یعنی در موضوع معماری نیز از دریچه جامعه به دنبال یک هارمونی شهری هستیم.

خب، شاید بشود برای ساختمان‌هایی که هنوز ساخته نشده‌اند ضوابطی تعیین کرد که معماری‌شان در این هارمونی شریک باشند اما درباره ساختمان‌هایی که لااقل در سه دهه قبل با کمترین ذوق معمارانه ساخته شده‌اند چه برنامه‌ای می‌توان در نظر گرفت؟

در واقع این اسناد کنترلی برای بخش‌ها و بافت‌های مختلف شهر تهیه می‌شود؛ مثلا هفت حوض نارمک که منطقه‌ای مسکونی است، میدان ولیعصر که مرکز شهر و تجاری است و منطقه 22 که هنوز ساخته نشده و کنترلش آسان‌تر است. ضوابط برای تغییرات در نمای ساختمان باید در بازسازی ساختمان رعایت شود البته نکته‌ای هم که این جا وجود دارد راجع به خود ضوابط است. مقررات و قوانین نباید تخیلی و دور از ذهن باشد بلکه باید اجرائی‌تر باشد.

و لزوما کاربردی تر.

البته! در ضمن یادمان نرود که یک زمانی هم هست که مثلا خیابان ولعیصر به سبب تصویر غالب مرکز شهری و به سبب عبور و مرور زیاد و نیز سفارتخانه‌ها، هتل‌ها و مهمانان‌های خارجی دیگر جنبه ملی پیدا می‌کند. در این مورد ممکن است دولت سرمایه‌گذاری کند و مستقیم وارد این اصطلاحات شود. مثلا وامی را به ساختمان‌های مجاور این خیابان بدهد، یعنی که به ضرورت ممکن است، سرعت این بازسازی هم متفاوت باشد.

ما در تهران با خیالی راحت‌تر می‌توانیم راجع به این مباحث صحبت کنیم چرا که بافت و حال و هوای تهران از هویت خاصش فاصله گرفته و بافت سنتی خودش را به پس کوچه‌ها فرستاده است. اما در شهرستان‌ها تقریباً بافت سنتی فعال‌تر است و ما هنوز در آن حضور داریم و زندگی می‌کنیم و در آن بافت قدیمی همه چیز خیلی خوب در کنار هم آمده مثل بازار، مسجد، میدان و.... آیا برای تداخل پر هرج و مرج آن‌ها با مدرنیسم فکری شده است که مثلاً در کنار بازاری با معماری قاجاری شاهد ساختمانی با نمای مثلا کامپوزیتی نباشیم؟

غیر از اسناد و ضوابط، در موارد خاص و در محله‌های ویژه و عمدتا تاریخی، دولت خودش مستقیم دخالت می‌کند و طراحی خاصی را برای آن منطقه در نظر می‌گیرد. مثلا در مجاورت همان بازار سنتی اگر قرار باشد یک مرکز تجاری چند طبقه ساخته شود باید به معمار و طراح تاکید کرد که بنایی را در این مکان متولد کنند که از المان‌های آن بازار سنتی بهره برده باشد. البته واقعیت این است که این‌جا، ضوابط چندان نقشی ندارند و تقریبا شاهدیم که گاه ساخت یک مرکز جدید تجاری در دل یک بافت قدیمی تا چه اندازه مورد انتقاد کارشناسان قرار می‌گیرد اما به هر حال این معماری است که باید برای چنین بزنگاه‌هایی پاسخ‌های درخور داشته باشد.

بحث به موارد خاص کشیده شد اما روند این گفت و گو در پی کشف کلیت‌هاست. فکر می‌کنید دولت می‌تواند تا این حد وارد ریز مسائل شهری شود؟

وقتی می‌گوییم مداخله‌ی نهادها، یعنی هم دولتی و هم عمومی؛ مثلا مدیریت سیمای شهری فقط توسط شهرداری‌ها انجام می‌شود که یک نهاد عمومی است. در این میان ممکن است که دولت محله‌ای، بنایی یا راسته‌ای را به هر دلیل، اصلاح ساختاری کند و به آن شکل و شمایلی تازه بدهد اما این کار صرفا در حد الگوسازی است و نه حضور در بخش اجرایی. به طور خلاصه، دولت در این حوزه تنها سیاست‌گذاری می‌کند و اجرا را به دست نهادهای دیگر می‌سپرد.

درباره الگوسازی دولتی بارها و بارها انتقادهایی مطرح شده. تا پیش از حضور دولت نهم، 5 درصد از ساخت و سازهای مسکن به عهده دولت بود و بعد از آن با طرح مسئله مسکن مهر، دولت عملا وارد ساخت و ساز کلان کشور شد، آیا این میزان ساخت و ساز توانسته کارنامه کاری خوبی برای دولت در حوزه معماری باشد؟ آیا می‌توان نمونه‌ای از ساخت و ساز دولتی را مثال آورد که در آن به هنر معماری، به طراحی شهری و ... توجه شده باشد؟

چون معمولا دولت، مجموعه‌سازی می‌کند؛ این مجموعه‌های مسکونی درون خودش هماهنگی‌هایی دارد؛ چون به هر حال یکباره و با هم ساخته می‌شوند روال یکسانی هم در ساختمان آنها هست. اما این که با یک مطالعه از پیش انجام شده و تدبیر خاص در جهت ارتقای سطح معماری کشور و تاکید بر منظر شهری چنین پروژه‌هایی ساخته شده باشد باید بگویم خیر، متاسفانه این طور نیست!

انتهای پیام/

سعید برآبادی