سرویس نمایش هنرآنلاین //
نوشین که آمد به سرعت همه فهمیدند که در هنر نمایشی ما دوران جدیدی آغاز شده است. دانسته شد که در پس هر نمایش به ظاهر ساده‌ای می‌تواند اقیانوسی پر از راز و رمز موجود باشد. نوشین معتقد بود برای هنرمند نمایشی، شعور، دانش و فرهنگ عمیق لازم است تا بتواند ارزش‌های نهفته در نمایشنامه‌های بزرگ را کشف کند و دریابد تا بتواند با زبان اجرا برای دیگران نمایشی و قابل‌فهمشان کند.
زندگی نوشین در دورانی پرالتهاب گذشت. فعالیت هنری او پراکنده و کوتاه بود و شاید روی هم از پنج شش سال تجاوز نکرد، اما خلاقیت او چنان بالا، عزم و پشتکار او چنان قوی و توش و توان او چنان نیرومند بود که در همین مدت کوتاه تئاتر ایران را از ریشه متحول ساخت.
نوشین چوان که پس از به پایان بردن تحصیلات متوسطه در مدرسه دارالفنون تهران، در سال ۱۳۰۷ به همراه اولین گروه از دانشجویان ایرانی برای تحصیلات دانشگاهی به فرانسه اعزام شده بود به خاطر عشقی که به نمایش داشت، با وجود مخالفت مسئولان آموزشی که رشته دیگری برای او در نظر گرفته بودند، برای تحصیل تئاتر در کنسرواتوار هنری شهر تولوز ثبت نام کرد. تحصیلات نوشین در فرانسه، به علت همین سرپیچی از دستور مسئولان امور آموزشی، با مشکلات و وقفه‌هایی همراه شد، اما او با پشتکار و تلاش فراوان توانست تحصیلات را به پایان رساند و در سال ۱۳۱۱ به ایران برگردد.
اولین آزمون هنری
نوشین که در اروپا با پایه‌های تئاتر مدرن آشنا شده بود، با آرزوی پی‌ریزی تئاتری نو به ایران برگشت. این در حالی بود که با ورود ایران به دوران نو، جامعه در تکاپوی نوسازی در تمام عرصه‌های فرهنگی بود. یکی از این عرصه‌ها که به نوسازی بنیادین نیاز داشت هنر تئاتر بود. نمایش سنتی ایران با قالب‌هایی کهن مانند تعزیه و روحوضی و سیاه‌بازی با نیازهای تازه سازگار نبود و در برابر گرایشی که بر آن بود تئاتر ملی را بر پایه سنت‌های نمایشی بومی خلق کند، عبدالحسین نوشین اعتقاد داشت که نوسازی تئاتر ایران تنها با فراگیری الگوهای تئاتر مدرن امکان‌پذیر است.
اجرای مدرنی از نمایشنامه توپاز اثر مارسل پانیول، درام‌نویس فرانسوی، به سال ۱۳۱۲ نخستین آزمون هنری نوشین بود، که سمت و سوی تئاتری او را نشان داد: یک نمایش غربی با حال و هوای غربی. نوشین در برخورد با متون کهن ایرانی نیز نوگرا بود. او، با همکاری همسرش لرتا، در جریان جشن‌های هزاره فردوسی به سال ۱۳۱۳ سه اثر نمایشی را بر پایه داستان‌های شاهنامه فردوسی اجرا کرد که نام او را به عنوان هنرمندی نوآور و توانا بر سر زبان‌ها انداخت. پس از این موفقیت نوشین به همراه همسرش به مسکو و سپس پاریس رفت و از آخرین تجارب تئاتری توشه گرفت.
تئاتری بر پایه اصول علمی
نوشین می‌دانست که برای بنیادگذاری هنر جمعی تئاتر پیش از هر چیز به بازیگرانی ورزیده نیاز دارد، از این رو به سال ۱۳۲۱ به تأسیس "هنرکده هنرپیشگی" دست زد و به آموزش گروهی از جوانان مستعد و علاقه‌مند پرداخت. کلاس هنرپیشگی نوشین هم از نظر هنر بازیگری و هم از نظر فن بیان در بالا‌ترین سطح هنری بود. از زیر دست نوشین برخی از بهترین هنرمندان تئاتر ایران بیرون آمدند از صادق شباویز و محمد علی جعفری تا عزت‌الله انتظامی و نصرت کریمی. در همین هنرکده بود که شناخت کاراک‌تر، تجزیه و تحلیل نقش، فن بیان و ادبیات نمایشی مبنای فعالیت هنرجویان قرار گرفت. دور می‌زخوانی، تمرین‌های دو سه ماهه، تجزیه و تحلیل شخصیت بازی و کاراکترسازی، فن گویش و بیان، حرکات روی صحنه، میزانسن به معنای درست آن، استفاده از صحنه گردان و دکور سقف‌دار، بهره بردن از موسیقی کلاسیک مناسب مفهوم و موضوع نمایش و استفاده دقیق از نور‌پردازی و نظم و ترتیب در سالن و همه این‌ها باعث شد عده‌ای از فرهیختگان و روشنفکران زمان و مخاطبین علاقه‌مند به تئاتر را دور هم جمع کند. این نوگرایی بر تئاترهای دیگر هم تأثیر گذاشت و فضای تئاتری کشور را دگرگون کرد.
خلق "فرهنگ تئاتری"
نوشین پس از تشکیل نخستین گروه تئاتری به سال ۱۳۲۳ "تئاتر فرهنگ" را در خیابان لاله‌زار به راه انداخت و با نمایش "وِلپِن" اثر بن جانسون آن را افتتاح کرد. با این نمایش دورانی تازه در تئاتر ایران شروع شد.
نوشین تئاتر خود را به گونه‌ای شایسته و سنجیده سامان داد. صحنه و سالن نظم و ترتیب دقیقی داشت. برای اولین بار بروشور در اختیار تماشاگران قرار گرفت. رفتار کارکنان تئاتر با تماشاگران محترمانه بود. پس از شروع نمایش در سالن بسته شد. در سالن خوراکی و سیگار قدغن بود. هیچ صدای اضافی شنیده نمی‌شد. تماشاگران باید خاموش می‌نشستند و تماشا می‌کردند و تنها در پایان می‌توانستند با کف زدن هنرمندان را تشویق کنند.
نوشین به تئاتر حرمت می‌گذاشت و همکاران خود را مسئول و متعهد بار آورد. او با دقت و وسواس کار می‌کرد و به دنبال بهترین نتیجه بود. معتقد بود که حتی در کشوری مانند ایران، هنر تئاتر نباید به بهانه کمبود امکانات، به بی‌مایگی و ابتذال آلوده شود.
نوشین کار تئاتر را جدی گرفت، از انتخاب متن مناسب تا تمرین‌های کافی و اجرای درست. همه عوامل را به صورتی که تا آن زمان معمول نبود به طور جدی به کار گرفت و زمان کافی و مناسب برای تولید کار هنری صرف کرد، بدون تفکر کاسبکارانه و گیشه‌ای. نوشین سوفلور را از تئاتر به کلی حذف کرد و تمرین را به عنوان امری جدی برقرار ساخت. کارگردانی را به مفهوم درست و واقعی با تمام جزئیاتش مطرح کرد و عواملی مثل طراحان لباس و صحنه و وسائل و لوازم صحنه، نور، موسیقی را به طور دقیق به کار گرفت.
حرمت و اعتبار تئاتر
نوشین در سال ۱۳۲۶ "تئاتر فردوسی" را با اجرای نمایش مستنطق اثر پریستلی به ترجمه بزرگ علوی افتتاح کرد. تئاتر او مجهز‌تر و گروه او بزرگ‌تر شده بود. او توانسته بود در جامعه روشنفکری حرمت و حیثیت تازه‌ای برای تئاتر فراهم کند.
نوشین نظم و ترتیب، احساس مسئولیت، احترام به هنر و حفظ حرمت محیط کار هنری را در تئاتر بنیاد گذاشت و به همکاران و شاگردانش آموخت که هیچ خطای اخلاقی و رفتاری قابل‌چشم‌پوشی نیست و همه عادات، خصلت‌ها و گفتار‌ها و رفتارهای زشت و غیرهنری و غیراخلاقی را طرد کردند. این خدمت بزرگی بود، چون وقتی محیط کار غیرفرهنگی باشد، کار فرهنگی و هنری در آن غیرممکن است. نوشین فضای آبرومندی برای تئاتر ایجاد کرد. از بیرون تئاتر گرفته تا سالن انتظار، سالن نمایش، صحنه و پشت صحنه.
با تلاش‌های نوشین، هنر تئاتر حرمت و اعتبار بی‌سابقه‌ای در جامعه پیدا کرد، و این به زنان بااستعداد جرأت داد که بدون هراس از نام و ننگ به بازیگری بپردازند. بسیاری از هنرمندان زن تئاتر از جمله عصمت صفوی، توران مهرزاد، ایرن، مهین اسکویی، اعلم دانایی و شهلا ریاحی در مکتب نوشین شروع به فعالیت کردند.
در جریان کودتای ۲۸ مرداد "تئاتر سعدی" یکی از اولین آماج هواداران دربار بود که در نخستین ساعات بعد از ظهر به آتش کشیده شد. کارکنان و بازیگران تئاتر به دشواری از محاصره مهاجمان گریختند. با بسته شدن این تئاتر جمع شاگردان نوشین از هم پاشید و آخرین رد پای او در تئاتر ایران محو شد، اما نقش برجسته‌ای که در تئاتر ایران ایفا کرده بود، در اذهان باقی ماند.
انتهای پیام/
روزبه صدر