به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین؛ شاهنامه شاه‌طهماسبی یکی از نفیس‌ترین کتاب‌های تجسمی است. شاهنامه شاه‌طهماسب نسخه‌ای نفیس از شاهنامه فردوسی است که متعلق به سده ۱۰ قمری است. شاهنامه شاه‌طهماسب، 285 صفحه مینیاتور را شامل می‌شود. با منظومه‌ حماسی در یک‌هزار و ‌٢٠٠صفحه به خط نستعلیق درآمده است.

تاریخ آغاز شاهنامه‌ طهماسبی به دوره‌ سلطنت شاه اسماعیل صفوی، احتمالا به سال ٩٢٨ هـ.ق - یعنی دو سال قبل از فوت شاه اسماعیل صفوی (٩٣٠ هـ.ق) باز می‌گردد. پس از شاه اسماعیل، پسرش طهماسب اول ٩١٩ تا ٩٨۴ هـ.ق، که در زمان شاه شدن ١١ سال سن داشت کار را دنبال کرد. کار تصویرسازی شاهنامه احتمالا ٢ سال به طول انجامید. این شاهنامه پس از تکمیل، مدت حدود 40 سال از ٩۴۶، سال احتمالی تکمیل شاهنامه تا ٩٨٢ هـ.ق سال خروج آن از ایران دردربار صفوی باقی ماند.

در سال ٩٨٣ هـ.ق سلطان سلیم دوم در دربارعثمانی زمام امور را به دست گرفت. در همین سال شاه طهماسب صفوی به منظور تحکیم روابط و حفظ مناسبات سیاسی و نیز به منظور تبریک به تخت نشستن سلطان سلیم دوم، هیأتی به دربار عثمانی اعزام کرد.

به گفته‌ بوداغ قزوینی در جواهر الاخبار این هیأت به سرپرستی شاه‌قلی، حاکم ایروان، مرکب از ٣٢٠ نفر از مقامات دربار و ۴٠ نفر بازرگان بوده است که هدایایی با تعداد اغراق‌آمیز ١٩ هزار شتر با خود حمل می‌نموده‌اند. این هدایا شامل قرآن‌های تذهیب شده، دیوان‌های مُصوَّر، قالی، جواهرات و پارچه‌ زربفت بوده است. به احتمال زیاد این شاهنامه‌ی نفیس در همین سال ٩٨٣ هـ.ق از کتابخانه شاهی صفویان خارج و به همراه سایر هدایا به دربار عثمانی اهدا شده است.

این اثر نفیس تا اوایل قرن نوزدهم در دربارعثمانی بوده و دیگر خبری از آن به دست نیامده تا این که در سال ١٩٠٣ میلادی در نمایشگاه آثار هنر اسلامی در موزه‌ هنرهای تزیینی پاریس به نمایش گذاشته می‌شود. صاحب آن در این زمان "بارون دو روچیلد" است.

سال ‌١٩٥٩ میلادی آرتورهوتن، بازمانده‌ کارخانه‌های بلورسازی کورنینگ آن‌را از نوه بارون روچیلد خریده و شاهنامه طهماسبی در محافل هنری اروپا به "شاهنامه هوتن" تغییر نام می‌دهد.

او سال ‌١٩٧٠ برای رهایی از بدهی مالیاتی، ‌٧٨ صفحه از این شاهنامه را به موزه‌ متروپولیتن هدیه می‌کند. اواسط دهه ‌١٩٧٠، نامه‌ای به دولت ایران می‌نویسد و پیشنهاد می‌کند باقی نسخه را به قیمت ‌٢٠ میلیون دلار به ایران بفروشد. اما گویا دولت ایران که در آن زمان دچار کمبود منابع ارزی است، موفق به خرید بقیه‌ نسخه‌ها نمی‌شود.

پس از آن 7 مجلس از نقاشی‌های شاهنامه در حراج کریستی لندن به قیمت ‌٣/١ میلیون دلار حراج می‌شوند. چند سال بعد، ‌٤١ نقاشی در گالری اگینو در لندن فروخته می‌شوند و از آن میان تنها یک نسخه برای موزه‌ تازه‌ تاسیس رضا عباسی خریداری می‌شود.

هوتن برگ‌های باقی مانده از شاهنامه طهماسبی را به‌طور امانی به بانک لویدز لندن می‌سپارد و از کریستی می‌خواهد آن‌ها را هم حراج کند. کریستی هم در طی دو سال ‌١٤ برگ از اوراق شاهنامه را می‌فروشد. همزمان با درگذشت هوتن، از ‌٢٥٨ مجلس نقاشی ‌های نسخه، ‌١١٨ مجلس باقی‌مانده است.

سال ‌١٣٧٢ دولت ایران با پیشنهاد فرزند هوتن که بنا به وصیت پدر مامور فروش شاهنامه شاه طهماسبی شده است، موافقت می‌کند یک تابلو را با ‌١١٨ برگ از شاهنامه طهماسبی معاوضه ‌کند بنابراین تابلوی زن شماره سه دکونینگ به‌ خانواده هوتن و ‌١١٨ برگ باقی‌مانده از شاهنامه‌ طهماسبی، به ایران بازمی‌گردد.

در فروردین ۱۳۹۰ برگی از این شاهنامه رکورد فروش آثار هنر اسلامی را شکست و به قیمت ۷٫۴ میلیون پوند در حراج ساتبیز فروخته شد.

نسخه‌ای که به دست ایران رسیده‌است ۱۱۸ نگاره دارد و در موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری می شود. ۷۸ برگ از نگاره‌ها در اختیار موزه متروپولیتن نیویورک قرار داد، یک برگ در اختیار موزه بریتانیا و سه برگ نیز موزه هنرهای اسلامی قطر در اختیار دارد. مابقی صفحات در تملک مجموعه‌داران خصوصی است.

نسخه موجود شاهنامه شاه طهماسب که به همت موزه هنرهای معاصر و بانک پاسارگارد منتشر شده است؛ شامل تصاویر 116 نگاره، جلد، آستربدرقه، سرلوح و دیگر تذهیب‌های موجود درموزه هنرهای معاصر، به همراه 33 نگاره از موزه متروپولیتن، 10 نگاره از مجموعه خلیلی در لندن، 9 نگاره از بنیاد آقاخان، 3 نگاره از موزه هنرهای ‌اسلامی قطر، 13 تصویر متن شاهنامه (نمونه خط و جدول‌کشی) و یک نگاره از موزه رضا عباسی تهران است که هر کدام از این نگاره‌ها، شرحی به دو زبان فارسی و لاتین دارد.

این اثر در قطع سلطانی و با صحافی نفیس و قاب در 420 صفحه به وسیله موسسه متن فرهنگستان هنر با مقدمه علی معلم محمود فرشچیان، همچنین علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، یادداشت‌های رئیس موسسه متن و رئیس موزه هنرهای معاصر تدوین شده و به چاپ رسیده است. ‌خوشنویسی عنوان و مقدمه‌های این کتاب را نیز غلامحسین امیرخانی بر عهده داشته است.

همچنین‌کتاب توسط محسن محمدخانی عکس‌برداری شده و گرافیست کار نیز رضا رضوی بوده است.‌ شهاب متین رضا در گروه جلدسازی ترنج نیز امور مربوط به صحافی این اثر نفیس را به انجام رسانده‌اند. پس از رونمایی این کتاب در فرهنگستان هنر، این کتاب به همراه 32 کتاب دیگر انتشارات فرهنگستان هنر در نمایشگاه کتاب عرضه خواهد شد.

انتشارات فرهنگستان هنر در بیست‌وهفتمین نمایشگاه کتاب تهران در مصلی تهران، شبستان، راهروی 28، غرفه 2 قرار دارد.

انتهای پیام/320