سرویس تجسمی هنرآنلاین// لیلی گلستان مترجم نامآشنا و گالریدار باسابقه میهمان سفره هفتسین خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) بود. گلستان در این میهمانی کارنامه خود را از تاسیس کتابفروشی و بعد گالری گلستان ورق زد و درباره فعالیتهای خود در این سالها سخن گفت. در ادامه گفت و گو با این شخصیت تاثیرگذار فرهنگی کشور از نظرتان می گذرد.
خانم گلستان عید چه مفهومی برایتان دارد؟
از نظر من عید یعنی جوراب ساق کوتاه سفید و کفش ورنی سیاه. وقتی بچه بودیم عید معنیاش همین بود. همیشه برای من کفش ورنی سیاه میخریدند و یک لباس قشنگ هم مادرم خودش برایم میدوخت و هیچ وقت نمیرفتیم برای عید لباس بخریم. خانواده خیلی سنتیای نبودیم بنابر این هفت سین و از این داستانها خیلی در خانهمان نبود و الان هم نیست.
یعنی شما هیچوقت سفره هفت سین نمیچیدید؟
سفره هفت سین ما یک قرآن بود و شاید چند تا تخم مرغ رنگی، همین. اینکه برویم و حتما هفت تا سین جور کنیم کمتر اتفاق میافتاد اما وقتی خودم بچه دار شدم چرا. بچههایم هفت سین را دوست داشتند و برایشان این کار را میکردم ولی در خانهای که من در آن بزرگ شدم پدر و مادرم خیلی به این موضوع اهمیت نمیدادند.
در همه خانههایی که سفره هفت سین میچینند رسم است که سبزه را یک آدم خاص در سفره میگذارد. شما آن کسی بودید که در خانه سبزه بگذارید؟
نه اصلا مادرم معتقد بود که سبزه به خانه ما آمد ندارد و هیچ وقت هم خودش سبز نمیکرد و سبزه را برایمان میآوردند.
تخم مرغهای رنگی چطور؟
آنها را ما وقتی بچه بودیم رنگ میکردیم وقتی هم بچههایم بزرگ شدند گذاشتم آنها این کار را بکنند.
یادتان میآید با چه و چطور رنگشان میکردید؟
مادرم پارچههایی را که رنگ میداد میخرید و تخم مرغها را در آنها میپیچید و در آب جوش میانداخت و نقش پارچهها روی تخم مرغها میافتاد که به نظر من پروسه قشنگی بود. گاهی هم آبرنگ برایمان میخرید و تخم مرغها را با آن رنگ میکردیم.
در این سالها چطور؟ سفره هفت سین میچینید؟
نه.
با توجه به اینکه حالا بچههایتان به طور مستقل زندگی میکنند و مادرتان هم از دنیا رفته سال تحویل کجایید و چکار میکنید؟
برنامه خاصی ندارم. اگر بچهها پیشم بیایند مینشینیم دورهم. نمیدانم چون طبیعت خانوادهمان به این شکل نبوده خیلی مسئله مهمی نیست ولی به دیدن بزرگان خانواده حتما میرویم.
با توجه به اینکه خانه شما در دورهای از محافل اصلی هنرمندان بوده در نوروز اینها به خانهتان میآمدند؟
برای عید دیدنی میآمدند ولی مثلا اینکه روز خاصی پدرم به اصطلاح بنشیند یا این قبیل داستانها، نه اصلا این طور نبود.
از عیدیهایی که در کودکی میگرفتید برایمان بگویید. جذابترین عیدیای که آن دوران گرفتید چه بود؟
ما عیدیهایمان را همیشه از پدربزرگ و مادربزرگ میگرفتیم و آن هم همیشه به ما اسکناس نو میدادند. گاهی اوقات هم سکه طلا میدادند که برای من خیلی جالب بود. بامزه بود و خوش رنگ و ما دوست داشتیم همه آنها را در لیوان بریزیم و نگهشان داریم ولی بیشتر اسکناس نو میدادند.
سرنوشت اسکناسها چه میشد؟
خرج میکردیم. بعد از گرفتن بلافاصله خرجشان میکردیم.
در دوره کودکی شما بیشتر بچهها نوروز به سینما میرفتند. شما هم خاطرهای این چنین دارید؟
ما همیشه سینما میرفتیم و در عید بیشتر. عیدها همه بچههای خانوادههای نزدیک جمع میشدیم و یکی از بزرگترها ما را به سینما میبرد. اینکه دسته جمعی میرفتیم خیلی کیف داشت.
از خاطرات روزهای عید یکی را برایمان تعریف کنید.
عیدها اغلب اوقات ما میرفتیم شیراز خانه پدربزرگم که آن موقع آنجا زندگی میکرد و خیلی به ما خوش میگذشت. او هم مرا خیلی دوست داشت. نوه اولش بودم و هرجا میرفت مرا با خود میبرد و خیلی جالب بود که مرا به به خانههای مختلفی میبرد و همه به من عیدی میدادند. خیلی خوب بود و خاطره خوشایندی از شیراز دارم.
این سالها شما هم عیدی میدهید؟
به نوهام عیدی میدهم. یک نوه کوچک دارم.
به بچههایتان یا دوستان عیدی نمیدهید؟
نه.
عیدی از کسی میگیرید؟
عیدی هم نمیگیرم.
دعای سال تحویل چه حسی در شما به وجود میآورد؟
دگرگون میشوم. پدربزرگم چون خیلی مذهبی بود آب دعا میداد ما میخوردیم یعنی ما هروقت میرفتیم پیشش برای عید دیدنی یک لیوان آنجا بود که همه از آب درون آن میخوردند و آب زرد رنگی بود که میگفت برایتان خوب است. من هم میخوردم و با خودم فکر میکردم که از این به بعد همه چیز خوب خواهد شد و به آن اعتقاد داشتم یعنی خوشحال بودم که الان میروم آب دعا میخورم. یک جوری حالم را خوب میکرد.
شاید همه ایرانیها به پاقدم اهمیت میدهند. اولین کسی که بعد از سال تحویل وارد خانه شما میشو کیست و با چه آدابی میآید؟
این یکی از رسمهایی است که خیلی به آن علاقه مندم. همیشه مادرم در سال تحویل خودش از در بیرون میرفت و دوباره میآمد تو یا مرا بیرون میبرد و میگفت حالا بیا تو. همیشه یکی از خودمان این کار را میکرد تا کسی از غیر در آن لحظه وارد خانهمان نشود.
این روزها چطور؟
خودم میروم بیرون و دوباره میروم تو. (میخندد)
سالهایی که خارج از کشور هستید در لحظه تحویل سال چکار میکنید؟
هیچ وقت برایم اتفاق نیفتاده که عید در ایران نباشم. همیشه اینجا بودهام.
روز خاصی در عید تعیین میکنید که دوستان بخواهند به دیدنتان بیایند؟
نه این کار را نمیکنم. من فکر میکنم خیلی خودخواهانه است که آدم بگوید من فلان روز خانه هستم و بیایید به دیدنم. نه هرگز این کار را نکردهام و از این کار هم خوشم نمیآید.
چه دعایی برای سال تحویل امسال میکنید؟
دو دعا یکی برای خانواده خودم میکنم یکی برای ایران. هر دو را به یک اندازه دوست دارم. سلامت جسم و روان را برای هر دوی اینها آرزو میکنم.
مهمترین اتفاقی که میخواهید در سال جدید برای خودتان رقم بزنید چیست؟
برنامه خاصی ندارم. اگر بتوانم همین روالی را که در پیش گرفتهام ادامه بدهم کار مهمی کردهام.
سال 92 خوش گذشته است؟
بعد از ورود دولت آقای روحانی حالمان بهتر شد. یک جور امنیتی احساس کردیم. مردم با حال خوش تر میآمدند گالری و تعداد مخاطبان هفت-هشت برابر شد. انگار اتفاقی در روحیه آدمها افتاده بود. به همین دلیل من این 6 ماه آخر از کار راضی هستم. در طول این بیست و هفت هشت سالی که گالری دار هستم هیچوقت این چنین فروش فوق العاده ای نداشتیم. هم نمایشگاه ها خیلی خوب می فروشند و هم کارهایی که به اصطلاح در گنجینه مان هستند به خوبی فروش می روند؛ یعنی خریداران تماس میگیرند و از هنرمندان دلخواهشان کار سفارش میدهند و آن ها را با قیمت خیلی بالا میخرند.
گویا امسال کتابهایتان هم پس از مدتها تجدید چاپ شد؛ این هم اتفاق خوب دیگری برای شما بود، نه؟
یکی از کتابهایم تجدید چاپ شد؛ هرچند چهار کتاب دیگر هنوز در ارشاد مانده است. همه ترجمه هستند؛ البته آن یکی هم با شروطی منتشر شد زیرا در آن کتاب تعدادی عکس وجود داشت که گفتند باید برداشته شود با این حال به متن کتاب اصلا دست نزدند. از آن چهار کتاب هم خبر ندارم و ناشرین در حال پیگیری هستند.
خوشبختانه هنرهای تجسمی به آن مرحله از استقلال رسیده است که دولت نسبت به سایر حوزهها تاثیر کمتری در تغییر و تحولات آن دارد. اگر این تاثیر وجود داشت در هشت سال گذشته اتفاقی که برای تئاتر و سینما افتاد برای هنرهای تجسمی نیز میافتاد که خدا را شکر نیفتاد. به نظر شما سال 92 بر هنرهای تجسمی چه گذشت؟
سال 92 سال چالش بود به این معنا که از ابتدای سال تا شش ماه بعد در حال نگرانی و دلهره بودیم و به راحتی نگذشت. ما سعی کردیم به روی خودمان نیاوریم اما به هر حال آسیب دیدیم. در نهایت این آسیبها را از سر گذراندیم و اکنون حالمان بهتراست.
دو نکته از ابتدای سال جامعه تجسمی را نگران کرد که یکی از آنها مالیات بود.
ببینید مالیات به ما تعلق نمیگیرد؛ البته زمانی که من در سال 60 گالری را باز کردم مالیات میدادیم، ماموران مالیات میآمدند صورتحسابهای ما را میدیدند و مبلغ کمی برای ما مالیات تعیین میکردند. اما بعدها تصویب شد که نگارخانهها معاف شوند و ما اکنون مالیات نمیدهیم. البته گویا بعضی از ماموران مالیاتی این نکته را نمیدانند به همین دلیل سراغ بعضی از نگارخانهها رفتهاند و آنها هم به اشتباه مالیات پرداخت کردهاند. البته اینکه چرا بعضی ادارات مالیاتی از این مصوبه خبر ندارند جای سوال داردو به نظر میرسد این ادارات به صورت مستقل عمل میکنند !
با حضور دولت جدید شما مطالباتی را در مورد تشکیل اتحادیه گالریداران مطرح کردهاید که از گذشته میآید اما شما با جدیت طلایه دار طرح آن بودهاید.
این موضوع پیشنهاد گروه هفت نگاه بود و بر اساس آن قرار شد ما آن را مطرح کرده و به دیگر گالریداران نیز پیشنهاد دهیم. در حال حاضر قرار است با معاونت هنری ملاقاتی داشت باشیم و آنها به ما کمک کنند تا این اتفاق بیفتد؛ البته من قول دادم که اتحادیه تشکیل خواهد شد و تقریبا مطمئنم که در سال 93 این اتفاق خواهد افتاد. هرچند اینگونه پیداست که تنها من پیگیر این ماجرا هستم و دوستان دیگر مدام سراغ نتیجه کار را از من میگیرند. الان خیلی درباره شکلگیری اصناف و انجمنها صحبت میشود و من مطمئنم که تا آخر سال 93 این اتحادیه شکل خواهد گرفت.
فکر میکنید در سایه این اتحادیه مشکلاتی که وجود دارد رفع شود؟
امیدوارم این اتفاق بیفتد؛ برای اینکه بعضی از گالریها کارهایی میکنند که نباید بکنند یا از دانش کافی برخوردار نیستند و از نظر فرهنگی و هنری نمیتوانند جوابگوی مخاطبان باشند. این نکته دوم بسیار مهمتر است و به کسانی که میتوانند این کارها را انجام دهند ضرر میزند. به نظر من اگر اتحادیه داشته باشیم کارها سرانجام درستتری میگیرد و نظم بیشتری بر امور هنری و گالریها حکمفرما خواهد شد.
خانم گلستان ما خانه تئاتر، خانه سینما و خانه موسیقی داریم اما خانه تجسمی نداریم؛ عدهای معتقدند که این موضوع تقصیر خود جامعه تجسمی است.
به نظر من جامعه تجسمی از نظر روابط با مثلا جامعه سینمایی متفاوت است. ما با هم خوبیم و به هم کمک میکنیم؛ به عنوان مثال اگر من اثری داشته باشم اما خریداری برای آن اثر نشناسم با گالری دیگری تماس میگیرم تا آن را برایم بفروشد؛ اینهمه یعنی ما با هم روابط کاری داریم که البته باید بیشتر به آن بپردازیم تا همکاری بهتری در میان ما وجود داشته باشد. اگر اتحادیهمان شکل بگیرد مکان و هیات مدیرهای خواهیم داشت وهمان خانه تجسمی که شما میگویید شکل خواهد گرفت. این مکان جایی خواهد بود که هر انتقاد و پیشنهادی به آن راه پیدا کرده و مشکلات ما نیز به واسطه آن حل خواهد شد.
اگر بخواهید انتخاب کنید بهترین نمایشگاه امسالتان کدام نمایشگاه بوده است؟
ببینید بهترین از چه نظر؟ از نظر فروش نمایشگاه اخیرمان که به آثار آرمان یعقوبپور اختصاص داشت از همه بهتر بود؛ چون نه تنها همه کارهایی که به گالری آورد را فروختیم بلکه کارهایی که در خانه داشت را هم فروختیم. و برای بعد هم انبوهی سفارش گرفت. این نمایشگاه به نظرم بسیار موفق بود زیرا آدمی که سالها کار کرده و البته ناشناخته باقی مانده بود الان همه مجموعه دارها از او کار دارند و من از این بابت خوشحالم. البته در میان نمایشگاههایی که من در گالری گلستان میگذارم شاید یک یا دو نمایشگاه باشد که به سفارش کسی باشد؛ مثلا استادی شاگردش را معرفی میکند و من به شرط آنکه از کار شاگرد خوشم بیاید برایش نمایشگاه میگذارم اما باقی نمایشگاهها را خودم انتخاب میکنم؛ بنابراین نمیتوانم بگویم به لحاظ هنری کدام نمایشگاه بهتر بوده است، چون همه را خودم انتخاب می کنم و سلیقه خودم است .
در اتفاقات تجسمی امسال مثل کریستیز، حراج تهران، صد اثر صد هنرمند، هفت نگاه کدامش را بهتر دیدید؟
همه این رویدادها به جریان هنرهای تجسمی ما کمک میکنند. هفت نگاه بسیار محبوب شده است و صد اثر نیز به خوبی جا افتاده و همه مخاطبان را با خود همراه کرده است. اما به نظرم اهمیت حراج تهران بسیار زیاد است چون همیشه فکر میکردم چرا در دیگر نقاط دنیا حراجهای هنری برگزار میشود اما تهران چنین حراجی ندارد. الان که برگزار شده به نظرم همه باید به آن کمک کنند و هر کسی کار خوبی سراغ دارد باید به حراج تهران پیشنهاد دهد و من فکر میکنم اگر به همین روال پیش رود بینالمللی هم خواهد شد.
یعنی تحلیل شما این نیست که حراج تهران رقیب گالریهاست؟
نه، چرا باید رقیب باشد؟ هیچ حراجی نمیتواند رقیب گالری باشد حتی به کار گالریها رونق میدهد. چون وقتی حراج برگزار میشود و سر و صدای هنرهای تجسمی بیشتر میشود برای ما هم خوب است، نمایشگاهها شلوغ و فروش بیشتر میشود.
امسال گالری گلستان 26 ساله میشود، اما قبلا هم آنجا کتاب فروشی بود. اینکه اصلا چرا ابتدا کتابفروشی و بعد گالری داری را انتخاب کردید باید داستان جالبی داشته باشد.
در سالهای پس از انقلاب من مدتی بیکار بودم و خب باید کار میکردم. سال 60 بود که فکر کردم گاراژ خانه را به کاری تبدیل کنم. هنوز هم نمیدانستم چه کاری میخواهم در آن گاراژ انجام دهم. برای دریافت مجوز مغازه به شهرداری رفتم؛ کسی که در آن زمان مسئول این کار بود چند روزی به من بیتوجهی کرد و وقت ملاقات نداد، بالاخره در یکی از همان روزهای رفت و آمد به من وقت داد و پرسید که چه کار دارم. گفتم که میخواهم گاراژ خانهام در دروس را به مغازه تبدیل کنم؛ پرسید همبرگر یا بوتیک ؟ و من جواب دادم کتابفروشی. ناگهان شوکه شد از جا بلند شد و گفت کتابفروشی؟ این کار را بلدی؟ گفتم بله من مترجم هستم. بعد فهمیدم حتی کتابهای مرا خوانده است. همان لحظه تقاضایم را مهر و امضا کرد و تاریخ هفته قبل را هم بالای آن ثبت کرد. وقتی گفتم که تاریخ غلط است گفت الان یک هفته است که نمیتوانیم برای تغییر مسکونی به مغازه مجوز صادر کنیم. همه چیز به خوبی گذشت. کتابفروشی خیلی خوب رونق گرفت، پاتوق شده بود و چهر ههای بسیاری مثل دولتآبادی، شاملو و احمد محمود به آنجا میآمدند. همه چیز خیلی خوب بود تا اینکه دیدم سانسور و بگیر و ببند زیاد شده است، . نمیشد ادامه داد فکر کردم چه کار باید بکنم؟ با پول کتابفروشی نمیشد زندگی عالی داشت هرچند ما خیلی خوب کتاب میفروختیم و از نقاط مختلف تهران برای خرید کتاب پیش ما میآمدند؛ حتی بعضیها صندوق ماشینهایشان را پر از کتاب میکردند و میبردند. به خاطر دارم یک بار آقای بخشی مدیر انتشارات آگاه که ازکودکی همراه پدرم به آنجا میرفتم تماس گرفت و پرسید هستی من بیایم؟ تعجب کردم و گفتم که هستم. آمد و از من پرسید میخواهم ببینم چه کار میکنی که این همه فروش داری؟ گفتم کاری نمیکنم ولی مردم میآیند. کارم گرفته بود.
چرا کارتان گرفته بود؟
شاید به این دلیل که به خواسته خریداران توجه کردم و از آنها سفارش میگرفتم. مثلا میآمدند و میگفتند کتابی را هیچ کجا پیدا نکردهاند؛ من به سرعت و خیلی جدی کتاب را تهیه میکردم و تماس میگرفتم که بیایند. این موضوع دهان به دهان گشت و خیلی ها که به دنبال کتابهای نایاب میگشتند مشتری کتابفروشی ما شدند. همین باعث شد با عده بسیاری دوست شوم، ارائه کار هم خوب بود همه کتابها را بر اساس موضوع و الفبا چیده بودم و زود کتابی را که میخواستند پیدا میکردند.
درکتابفروشی چند عنوان کتاب داشتید؟
تعداد کتابها خیلی زیاد بود. البته پخش کتاب هم مثل امروز نبود که تلفن کنیم و کتابها را بیاورند، خودم با ماشینم میرفتم خیابان انقلاب، بستههای سنگین کتاب را میگذاشتم توی ماشین و میآوردم کتابفروشی. دوران خیلی خوبی بود و من با تاسف کتابفروشی را بستم اما چون آدم خوش حسابی بودم وقتی با ناشران تماس گرفتم که میخواهم کتابفروشی را جمع کنم همه کتابهایشان را پس گرفتند.
چقدر بین تعطیلی کتابفروشی و افتتاح گالری فاصله افتاد؟
حدود دو سالی طول کشید تا بفهمم میخواهم چه کار کنم. یک روز فکر کردم که ما از ابتدا در خانوادهمان با هنرهای تجسمی آشنا بوده ایم؛ هم خودم هنرمندان بسیاری را میشناختم و در پاریس هنر خوانده بودم و هم پدرم مجموعه دار بود و تابلوهای بسیاری داشت. فکر کردم تاسیس یک گالری کار خوبی است. به این فکر کردم که نمایشگاه اول را با چه کارهایی شروع کنم که سر و صدای زیادی برپا کند؟ بهترین گزینه مجموعه آثار سهراب سپهری بود که خودمان در خانواده داشتیم. آن زمان مردم سهراب را به عنوان شاعر میشناختند در حالیکه پیش از انقلاب سپهری نقاش شهرت بیشتری داشت. وقتی که در روزنامه اعلام کردم که گالری با نمایشگاه آثار سهراب سپهری افتتاح خواهد شد به سرعت نتیجه داد و روز افتتاحیه منطقه دروس بند آمد. هیچوقت آن شب را فراموش نمیکنم.
هیچوقت در فضای گالری داری به شما آن قدر سخت نگذشت که دلتان برای کتابفروشی تنگ شود؟
نه اصلا. البته گالری داری کار سختی است. شما باید هم مخاطب را راضی نگه دارید و هم هر هقته با یک هنرمندی با خلق و خوی جدید مواجه شوید.
شما گالری داری هستید با اعمال شاقه .هر هفته یک نمایشگاه . ؟ !.
من ابتدا پرده آهنین محکمی دور خودم کشیدم و سختگیری پیشه کردم تا آنجا که همه جا معروف شد خانم گلستان بداخلاق است. به خاطر دارم در یک مهمانی داشتم میخندیدم و یکی از مشتریانم هم آنجا حضور داشت؛ آمد نزدیک و گفت اصلا فکر نمیکردم شما خندیدن بلد باشید. دو سه سالی این بداخلاق بودن روی من ماند تا همه بفهمند من آدم جدی و منضبطی هستم و سر وقت بودن برایم اهمیت دارد؛ نکاتی که جامعه هنری آن را برنمیتافت. البته حالا عادت کردهاند و من دیگر از نظرآنها بداخلاق نیستم .آنها هم یاد گرفته اند که با من خوش قول و منظم باشند . بله، کار را با سهراب شروع کردیم و با عکسهای کسرائیان ادامه دادیم.
درست است که نمایشگاه کسرائیان در ابتدا مجوز نگرفت ؟.
ما بانمایشگاه سهراب سپهری شروع کردیم اما برای نمایشگاه دوم از وزارت ارشاد با من تماس گرفتند و گفتند که شما مجوز ندارید. تا آن زمان نمیدانستم که برای گالری باید مجوزی از وزارت ارشاد دریافت کرد و فکر میکردم همان تبدیل شدن گاراژ به مغازه کفایت میکند. گفتند شما باید تا دریافت مجوز تعطیل کنید. این دوران به من خیلی سخت گذشت؛ آقای کسرائیان نمایشگاه داشت به او گفتم باید نمایشگاه را عقب بیندازیم. بعد هم رفتم وزارت ارشاد که خیلی بد بود، هیچوقت در زندگی این قدر به من توهین نشده بود. فردی که مسئول بررسی بود چند روز مرا پشت در اتاقش نگه داشت، یک روز از من پرسید اینجا نشستهای چه کار کنی؟ با لحن بسیار مودبی به او گفتم نشستهام شما را ببینم. گفت بیا تو. از من پرسید چه میخواهی؟ گفتم آمدهام مجوز گالری بگیرم، گفت چرا مردت را نفرستادهای؟ گفتم من میخواهم گالری داشته باشم شما به مرد من چه کار دارید؟ بسیار به غرورم برخورده بود، دیگر نتوانستم خودم را کنترل کنم و از شدت ناراحتی اشکم سرازیر شد. کمی مرا نگاه کرد، بلند شد رفت بیرون و با لیوانی چای و نبات برگشت. چای را که خوردم برگهای به من داد تا تقاضای مجوز گالری را بنویسم، بعد هم تقاضا را مهر زد و من واقعا با گریه مجوز گالری را گرفتم !.
آن زمان که شما مجوز گالری گرفتید چند گالری در تهران فعال بود؟
خیلی کم بود، به جز من گالری سیحون و گالری سبز بود. بعد از ما کم کم شروع شد و دیگران شروع به تاسیس گالری گرفتند. یادم میآید خانم سیحون که خانهشان نزدیک گالری من بود یک روز آمد و گفت خانم شما چرا وسط گالری نشستهاید؟ به خودت احترام بگذار، اتاقی درست کن تا هر کس با شما کار دارد به آنجا مراجعه کند . گفتم من دلم میخواهد میان مردم باشم، آدمهایی که میآیند را ببینم .اصلا ببینم چه کسانی به گالری من میآیند. از چه گروههایی هستند .چه سوالاتی دارند بنابراین همانجا نشستم و تا امروز نشستهام.
به خاطر دارید که روز اولین افتتاحیه چه کسانی دعوت شده بودند؟
نه اصلا یادم نیست دقیقا چه کسانی بودند اما به خاطر دارم که دروس بند آمده بود و پاسدارها آمده بودند و از آن به بعد هم در هر افتتاحیه پاسدارها میآمدند و میپرسیدند که اینجا چه خبر است؟ یک بار نمایشگاهی بود از آثارمحمد ابراهیم جعفری وجز مدعدین همیشگی ، شاگردانشان هم آمده بودند برای دیدن نمایشگاه، خیلی شلوغ شده بود، پاسدارها آمدند و پس از اندکی پرس و جو از من خواستند با آنها به کمیته بروم. گفتم من میهمان دارم کجا بیایم؟ در ضمن اینها شاگردان این آقا هستند و آمدهاند نقاشی ببینند کار بدی نمیکنیم. گفت باید بیایی، گفتم الان نمیتوانم بیایم، میدانید چه گفت؟ گفت پس کی میآیی؟ همه کسانی که در گالری بودند با شنیدن این حرف زدند زیر خنده. گفتم یک روز ی میآیم؛ خیلی جدی شماره تلفنم را نوشت و قول گرفت که بروم. فکر کردم کل ماجرا شوخی بوده و نرفتم تا اینکه یک روز همان پاسدار زنگ زد و گفت پس کی میآیی خواهر گلستان؟ رفتم کمیته و هیچ اتفاقی نیفتاد اما خاطرهاش در ذهنم مانده است.از بخت خوب من آدم های خوبی بودند.
قبل از ورود به حوزه گالری داری چه شناختی از این حوزه داشتید؟ به هر حال گالری داری ما قدمتی ندارد آیا شما در گالریها رفت و آمد داشتید؟
از کودکی وقتی پدر و مادرم به گالری می رفتند مرا با خودشان میبردند؛ گالری بورگز و گالری سیحون را میتوانم از میان آنها به خاطر بیاورم. شبهای افتتاح همیشه شلوغ بود، البته آن زمان همه کسانی که میآمدند یا مجموعه دار بودند یا نویسنده و شاعر و یا تحصیلکردههای فرنگ رفتهای بودند که با گالری رفتن آشنایی داشتند. امروز طیف آدمهایی که در یک افتتاحیه حضور دارند کاملا متفاوت است و ما میتوانیم دانشجویان هنر و سایر مردم را هم در میان آنها ببینیم.
یعنی الان مردمیتر شدهایم؟
خیلی مردمیتر شدهایم به شکلی که اصلا نمیتوان با قبل مقایسه کرد. آن موقع نمایشگاههایی که برگزار میشد بیشتر روی نامهایی چون زندهرودی، سپهری و مارکو گریگوریان می چرخید.
آن موقع هم تحلیل شما این بود که گالریداری ما خوب است؟
من خیلی جوان بودم و نمیتوانستم قضاوت درستی داشته باشم؛ اما میدیدم که آثار خرید و فروش میشود و مثلا پدرم یا دیگری کاری خربده است. البته قیمتها آن موقع خیلی ارزان بود و اصلا نمیشد با الان مقایسه کرد. آن موقع هم رونق داشت اما تعداد گالریها خیلی کم بود؛ البته آن موقع کسانی که به گالریها میآمدند با امروز یک تفاوت دیگر هم داشتند و آن اینکه بیشتر درباره کارها صحبت میکردند، در افتتاحیهها بیشتر بحث میشد شاید به این دلیل که کسانی که به تماشای نمایشگاهها میآمدند تخصص هنری بیشتری داشتند و روشنفکرتر بودند. الان آدمهایی که میآیند در مرحله یادگیری تماشای آثار هنری هستند.
نمایشگاه سهراب فقط برای نمایش بود؟
بله فقط برای نمایش بود. ما حدود 20 اثر از سهراب را برای نمایش گذاشته بودیم که همه متعلق به خودمان بود.
چرا برای فروش نگذاشته بودید؟
چرا باید میفروختیم؟ این نقاشیها روی دیوار خانهمان بود و ما میخواستیم مردم فقط بیایند و آثار سهراب را ببینند.که تا آن زمان ندیده بودند .
با توجه به اینکه پدرتان نیز مجموعهدار بود، علاقهای به خرید آثار هنری داشتید؟ اولین اثری که خریداری کردید چه بود؟
اولین اثری که من خریدم کاری از پروانه اعتمادی بود از دوره «سیمانیها»یش که در گالری سیحون آن را خریدم حدود سال 55 یا 54. پروانه اعتمادی آن زمان بسیار جوان بود و من اصلا او را نمیشناختم.
برگردیم به نمایشگاه کسرائیان که متوقف شد.
برای گرفتن مجوز مجبور شدم حدود 3 هفته در کار گالری وقفه بیندازم. اما بعد از آن نمایشگاه کسرائیان برگزار شد. این نمایشگاه نخستین فروش گالری گلستان بود و در آن مجموعهای از عکسهای طبیعت کسرائیان به نمایش درآمد و البته همه آنها نیز فروخته شد.دست کسراییان برای گالری گلستان خوب بود !!
آن زمان شیوه کارتان به چه شکل بود، چند درصد از قیمت فروش یک کار به گالری اختصاص داشت؟
از اول 30 درصد بود و الان هم همان 30 درصد است و بیشتر هم نخواهد شد. حتی سال گذشته گالریداران جمع شدند و گفتند این مبلغ را بکنیم 40 درصد من مخالفت کردم و گفتم همان 30 درصد میمانم تعدادی از گالریها هم همراه با من اعلام کردند که بیشتر از 30 درصد نمیخواهند. اما الان 70درصد گالریهای تهران 40 درصد فروش را میگیرند.برخی هم اول اجاره میگیرند !
چطور به این رقم رسیده بودید؟
شنیده بودم که این مقدار است از خانم سیحون هم سوال کردم گفتند 30 درصد است.
برای راه اندازی گالری از خانم سیحون هم کمک گرفتید؟ برخوردشان چگونه بود؟
خانم سیحون؛ خدا رحمتش کند اما خیلی خوشحال نشد از اینکه من گالری دارم (من آدم صریحی هستم). البته در ظاهر خیلی خوشحال بود اما بعدها برای من مشکلات زیادی را به وجود آوردند اما من همچنان احترامشان را حفظ کردم و هنوز هم برایشان احترام قائلم .
انتخاب سهراب از جانب شما برای نمایشگاه اول با واکنش خانم سیحون همراه نبود؟ به هر حال سهراب یکی از دلبستگیهای ایشان بود.
این خودش دلیلی بود که خیلی خوشحال نبودند وقتی شلوغی شب افتتاحیه را دیدند.
در همان نخستین ماه افتتاح گالری بیانیهای از سوی شما در رونامه کیهان منتشر شد مبنی بر اینکه در گالری گلستان آثار هنری به صورت قسطی به فروش میرسد.
چیزی نوشتم و فرستادم که گالری گلستان افتتاح شده است و ما میخواهیم که مردم عادی هم کار بخرند. به همین دلیل تسهیلاتی مانند خرید اقساطی یا چک مدتدار را برای خرید آثار هنری قبول میکنیم. این خیلی فایده داشت برای اینکه طیف کارمند و دانشجو که دلشان میخواست اثر هنری داشته باشند آمدند و دیدند که ما درست میگوییم. خاطرات بسیار خوبی دارم از این موضوع، چون آدمهایی میآمدند که با شوق کار میخریدند، آدمهایی که بار اولشان بود که اثر هنری میخریدند. به خاطر دارم یک بار آقایی با بسته خرید آمد، بستهاش را گذاشت گوشهای گفت من اولین بار است به چنین جایی میآیم، گفتم چه خوب که آمدید بفرمایید تماشا کنید. نمایشگاه کارهای آقای عمامه پیچ بود و خیلی خوشرنگ بود. دوری در نمایشگاه زد و جلوی یکی از کارها ایستاد انگار از آن کار خیلی خوشش آمده بود؛ نمیرفت اما چیزی هم نگفت. بعد از مدتی بستههایش را برداشت و رفت. روز بعد باز هم همان آقا با خریدهایش آمد و بدون اینکه چیزی بگوید فقط سلامی کرد و بستهها را گوشهای گذاشت و رفت درست جلوی همان تابلو ایستاد. دیدم که بدجوری از این تابلو خوشش آمده است. بلند شدم و پرسیدم که این کار چه چیزی دارد که دوباره به خاطرش برگشتید؟ گفت دیشب خواب این تابلو را دیدم؟ یکه خوردم و پرسیدم خواب این را؟ گفت خواب این رنگ صورتی را دیدم. گفتم حالا میخواهید چه کار کنید؟ گفت نمیدانم ما اصلا در خانه نقاشی نداریم. گفتم خوب میتوانید داشته باشید. گفت خوب این مثلا چند است؟ گفتم 300 هزار تومان، با لحن کش داری قیمت را تکرار کرد که یعنی خیلی زیاد است. گفتم میتوانید قسطی بدهید. گفت یعنی ماهی 50 هزار تومان هم میتوانم بدهم؟ گفتم بله. گفت میشود 6 ماه بعد، یعنی الان 50 هزار تومان بدهم و 6 ماه بعد بیایم این تابلو را ببرم دیگر؟ گفتم نه همین الان ببرید. پرسید خوب شاید من همین قسط اول را دادم و دیگر نیامدم، شما که مرا نمیشناسید چطور اعتماد میکنید؟ گفتم شما به من اعتماد میکنید من هم به شما اعتماد میکنم. رابطه برقرار شد، کار را بسته بندی کردم و برد هر ماه قسطش را پرداخت میکرد و الان یکی از مشتریهای خوب گالری گلستان است. شاید بشود گفت با این برقراری اعتماد آلوده این کار شد .
البته این قسطی فروختن کار خیلی پیشرویی بود، در آن زمان هیچکس چنین کاری نمیکرد. حتی الان هم کسی نمیآید در یک روزنامه چنین آگهیای درباره فروش آثار هنری بدهد.
من به رسانه بسیار معتقدم، چون جواب میدهد و آدم را به نتیجهای که انتظار دارد میرساند. این کار ارتباط برقرار کردن با عامه مردم است.
گالری گلستان از همان ابتدا در مطبوعات خوب دیده شد.
گفتم من به رسانه اعتقاد دارم، خیلی هم علاقه داشتم که هنرمندان را در رسانهها معرفی کنم؛ گاهی حتی خودم با هنرمندی که در گالری نمایشگاه داشت مصاحبه کرده و در روزنامه چاپ میکردم. شاید چون خودم خیلی روزنامه میخوانم به این نکته اعتقاد دارم که روزنامه به من بسیار اطلاعات میدهد به همین دلیل میدانم که اخبار گالری در یک روزنامه میتواند مخاطبان بسیاری داشته باشد.
گویا این اقدام شما برای در مورد قسطی فروختن، گالریداران دیگر را آزرده خاطر کرد.
خانم سیحون معترض بود، میگفت شما توی سر مال میزنید و شان اثر تجسمی را پایین میآورید در حالی که ما سعی میکنیم شان آن را بالا ببریم. گفتم شیوه من همین است و علاقه دارم با شیوه خودم کار کنم.شان اثر هنری هم به نقد خریدن آن نیست .
یکی از چیزهایی که جالب است در موردش صحبت کنیم، نمایشگاه پرستو فروهر با قاب های خالی اش بود. درباره آن نمایشگاه برایمان بگویید.
پرستو فروهر سال 78 میخواست نمایشگاه بگذارد البته سال قبل هم نمایشگاهی داشت که هیچ مشکلی نداشت. وقتی دوباره از من خواست نمایشگاهی داشته باشد با آنکه کارها را ندیده بودم قبول کردم. قرار شد پرستو سه شنبه با کارها از آلمان بیاید و ما پنجشنبه کارها را بچینیم. صبح پنجشنبه کسی که هنوز نمیدانم کیست با منزل ما تماس گرفت و گفت بهتر است فردا افتتاحیه نداشته باشید. گفتم به چه مناسبت باید این کار را بکنیم؟ گفت من به شما میگویم بهتر است فردا این نمایشگاه را افتتاح نکنید. گفتم باید فکر کنم، گفت فکر نکنید این کار را انجام ندهید. لحن بیاناش دستوری بود؛ گفتم خانم فروهر که مشکلی ندارند پارسال هم اینجا نمایشگاه داشتند. گفت خودشان اصلا مشکلی ندارند کارهایشان مشکل دارد. فکر کردم این آدم کارهای نمایشگاه فردا را از کجا دیده است؟ گفتم فکر میکنم و گوشی قطع شد. حالم خیلی بد بود پرستو به خاطر این نمایشگاه از آلمان آمده بود و ما تعداد زیادی مهمان دعوت کرده بودیم. مدام فکر میکردم چطور این موضوع را به پرستو بگویم؟ عصر شد و پرستو خوشحال و خندان به همراه کارها از راه رسید. دید من حالم خوب نیست، گفت چه شده، گفتم هیچی .کارهایت را ببینم. وقتی کارها را دیدم فهمیدم قضیه چیست. گفتم چنین تلفنی شده است گفت خوب تو که نباید به خاطر این کارها دردسر بکشی نمایشگاه را تعطیل میکنیم. خوب به همین راحتی که نمیشد حرف هرکسی را گوش کرد و نمایشگاه را افتتاح نکرد. گفتم بیا فکر کنیم پرستو، او رفت توی کوچه و من نشستم به فکر کردن، ناگهان یاد جمله آن شخص افتادم که گفت خانم فروهر خوشان هیچ مشکلی ندارند. فکری به ذهنم رسید، پرستو را صدا کردم و گفتم همه کارها را از قاب دربیاور قاب خالی به دیوار میزنیم. خیلی خوشش آمد گفت عجب اینستالیشنی میشود. حدود 30 کار بود همه عکسها را درآوردیم و کنار گذاشتیم؛ پرستو هم فقط میخندید. بعد شروع کردم شماره گذاشتن، گفت شماره برای چه میگذاری؟ گفتم میخواهم بفروشم. گفت مطمئنی؟ مطمئن بودم که میتوانم کارها را بفروشم. شماره وقیمت گذاشتم و فهرست قیمت درست کردم. واکنش آدمهایی که آمده بودند و شامل دوستان و خانواده پرستو فروهر و عدهای از هنردوستان میشد بسیار جالب بود. همه بسیار متعجب شده بودند. نکته جالب اینکه اولین نفر که کار خرید کارهای بعدی هم فروش رفت. اسم و شماره تلفن همه را یادداشت کردیم و فردا آمدند کارها را قاب شده تحویل گرفتند. مشکلی هم پیش نیامد چون کاری به دیوار نزده بودیم و حرفشان را گوش کرده بودیم . این یکی از جالب ترین نمایشگاههای ما بود.
به مردمداری در مدیریت گالری اشاره کردید، به نظر شما چه نکات دیگری در اخلاق گالری داری از اهمیت برخوردار است؟
مهمترین نکته به نظر من جلب اعتماد خریداران است. گالریدار نباید فکر کند تاجر است، البته با این کار خیلی پول می شود درآورد اما به شرطی که درست کار کنیم. شاید اگر اتحادیه تشکیل شود بسیاری از هنرمندان و خریداران بتوانند از گالریدارانی که درست کار نمیکنند شکایت کنند. به همین دلیل اعتماد هم هنرمند و خریدار باید جلب شود تا احترام متقابل هم وجود داشته باشد. وقتی قسطی میفروشید نوعی اعتماد جلب کردن است از سویی من پول هنرمند را کامل میدهم و این کار اعتماد هنرمند راهم جلب میکند. یا من در انتهای نمایشگاه فهرستی به هنرمند میدهم که بداند چه اثری را چه کسی خریده است و در واقع بداند که کارش دست چه کسی رفته است. هنرمند حق دارد این موضوع را بداند در حالیکه بسیاری از گالری داران فکر میکنند ممکن است هنرمند با شناختن خریدار آنها را دور بزند. ما که صاحب هنرمندان نیستیم خوب بروند با هم معامله کنند چرا من باید ناراحت بشوم؟ ما فقط برای یک هفته با او قرارداد داریم. مگر این که با او قراردادی بسته باشیم.
انتخاب هنرمندان را چطور انجام میدهید؟
کار بسیار دشوار و وقتگیری است. من هفتهای 50 سی.دی از آثار هنرمندان میبینم. از اینها 25 تا خوب است و نمیتوانم از آنها بگذرم؛ به همین دلیل بعضیها را با یک اثر میآورم درنمایشگاه" صد اثر، صد هنرمند " یا با دو اثر می برم به هفت نگاه تا بعد بتوانم برایشان نمایشگاه انفرادی بگذارم.
قدیم ترها که سی.دی نبود چه میکردید؟
میرفتم به خانههایشان. مدام سوار ماشینم بودم و به محلات مختلف تهران و حتی اطراف تهران سر میزدم تا به خانه هنرمندان برسم. گاهی اوقات این سر زدنها تجربه خوشایندی نبود چون میدیدم که این هنرمندان در چه شرایطی زندگی میکنند و همین موضوع باعث شد که بیشتر به هنرمندان جوان توجه کنم و فکر کنم که باید هوای آنها را داشت؛ اگر کسی میآمد و میگفت کاری با فلان قیمت میخواهم به سرعت به یکی از همان جوانها زنگ میزدم که کارش را بیاورد.
نکته دیگر اینکه خیلی از نقاشان موفق امروز با گالری گلستان شروع کردهاند و بعد رفتهند. این موضوع چه حسی دارد؟
اصلا حس بدی ندارد، با من شروع کردهاند و حالا رفتهاند و این خیلی خوب است. من با همه این هنرمندان خیلی دوستم و اینکه با گالری من ادامه نداده اند اصلا بد نیست، همینکه اینجا بوده و هنوز با من دوست هستند بسیار خوب است. این هنرمندان آدمهای مستقلی هستند و حتی در گالری های دیگر ازآنها کار میخرم. این نوعی اخلاق است که احساس مالکیت به هیچ کس و هیچ چیز ندارم . اما کمتر کسی اینطور فکر میکند.
در همه این سالها گالری گلستان را با نمایش آثار مدرن و تا حدی فیگوراتیو شناختهایم اما از هنرهای جدید مثل ویدئو آرت یا اینستالیشن در این گالری خبری نیست.
من دوست دارم ویدئوآرت تماشا کنم اما دو سه بار بیشتر نگذاشتهام. شاید چون فکر میکنم اینها ماندگاری ندارد. خوب من یک بار ویدئوآرتی را میبینم و از آن لذت میبرم، بعد آن را بخرم ، که چه کارش کنم، یا کجا ببینمش. ولی یک تابلو را میشود به دیوار زد و هر روز از جلوی آن رد شد و از دیدنش لذت برد. چطور میتوان آن را با ویدئو آرت یا اینستالیشن مقایسه کرد؟ به قول دوست هنرمندی اینها هنری است که میرود توی انبار، اینها در نهایت به شکل عکس میرود در کتابها .و همین.
حضور هنرمندان شاخص رشتههای دیگر مثل سینما در هنرهای تجسمی همیشه مناقشه برانگیز بوده، این موضوع که سوپر استارهای هنرهای دیگر وارد حیطه تجسمی میشوند را چطور میبینید؟
چه ربطی دارد، یعنی اگر کسی نویسنده است یعنی نباید نقاشی کند؟ این بخل و تنگنظری آدمهاست که مخالفت میکنند. من به وجهه اقتصادی این مسئله کاری ندارم، یا نمیگویم چون این مثلا نیکی کریمی است برایش نمایشگاه میگذارم، کیفیت اثر برای من اهمیت دارد و با کسانی که هنرمند خوبی در حیطه ای دیگر هستند هم زیاد کار میکنم.
گالری شما در عرصه بینالمللی چندان فعال نیست. چرا؟
من فقط در ایران کار میکنم. به هنرمندان جوانی هم که میخواهند در خارج از ایران کار کنند کمک میکنم اما خودم فقط در ایران کار میکنم. ما اینجا هنوز خیلی کار داریم و بهتر است که همینجا فعالیت کنیم. ما هنوز با تماشا ودرک اثر هنری به خوبی آشنا نیستیم. و در این مقوله باید زیاد کار شود .
یکی از کارهای شما که بسیار ماندگار شد، "صد اثر صدهنرمند" است. چه شد که به این ایده رسیدید؟
آن زمان ما ماه شهریور تعطیل بودیم. آن ماه همه کسانی که خارج هستند به ایران میآیند. چون خانه من کنار گالری است وقتی میدیدند گالری بسته است زنگ خانه را میزدند تا کار بخرند. دیدم هرسال این اتفاق دارد میافتد؛ تصمیم گرفتم یک نمایشگاه گروهی بگذارم و آثاری را باب طبع همه سلیقهها جمع کنم. صداثر با یکصد اثر کار خودش را آغاز کرد و پارسال به 250 هنرمند رسید. خیلی هم فروش خوبی دارد چون کارها و قیمتها متنوع است.
تقریبا همزمان با 25 سالگی گالری ، دوسالانه دامون فر از شما قدردانی کرد.
خیلی لطف کردند اما این تقدیرها واقعا برای من ملاک نیستند بسیار بابت آنها ممنون میشوم اما شادمان نمیشوم. همین که هنرمندان جوانی با گالری ما شروع میکنند و موفق میشوند برای من حکم قدردانی را دارد.
گالری گلستان قرار هست که تغییر یا وسعتی پیدا کند؟
در برنامهام بود که این کار را انجام دهم. حتی نقشه آن را کشیدیم و طراحی دکوراسیون آن را هم انجام دادیم. دکتر قالیباف هم لطف کردند شخصا دستور دادند که مخارج این کار را با ما فرهنگی حساب کنند نه تجاری؛ اما چون املاک دروس موقوفه است و خانه ما نیز جزو موقوفه هدایت است از ما پول وحشتناکی معادل 350 میلیون تومان خواستند و من آن قدر عصبانی شدم که پشیمان شدم که کار را ادامه دهم.
موقعیت گالریداری ما را نسبت به گالریداری جهان چطور میبینید؟
ما در موقعیت خوبی هستیم و داریم کار میکنیم. البته آنجا قوانین و قراردادها بیشتر است و احترام بیشتری وجود دارد. گالریداری در دنیا شغل مهمی است. اگر بتوانید هنرمندان خوبی را معرفی کنید کارتان را بسیار خوب انجام دادهاید که البته اصلا آسان نیست.
در حال حاضر به نسبت زمانی که شما گالری گلستان را راهاندازی کردید، گالریهای موفق بسیاری در تهران وجود دارد. به عنوان یک گالریدار پیشکسوت این موضوع را چطور میبینید.
من خوشحالم که گالریهای خوب و بزرگ را میبینم اما خوب بود اگر در این فضاهای عالی اتفاقات بزرگی نیز میافتاد.
الان اگر بخواهیم از شما وقت بگیریم کی به ما زمان نمایشگاه میدهید؟
باید صبور باشید...تا سال 95 گالری پر است.!!..
انتهای پیام/