سرویس تجسمی هنرآنلاین //

فیلم‌های مستند هنرهای تجسمی برای سومین سال پیاپی به عنوان بخش مکمل ششمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در کنار ۹ بخش نمایشگاهی این جشنواره طی پنج روز، از ۲۶ تا ۳۰ بهمن در سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش درآمدند.

نمایش این فیلم‌ها در سه بخش مسابقه، جنبی و ویژه دسته‌بندی شده بود و نکته قابل تامل در دسته‌بندی مورد اشاره این است که هیچ مشخصه خاص یا ویژگی یکسانی در فیلم‌های هر یک از این سه بخش دیده نمی‌شود تا دلیلی باشد بر چرایی دسته‌بندی فیلم‌ها در آن بخش خاص. این مساله وقتی برجسته‌تر می‌شود که به فراخوان جشنواره در بخش فیلم‌های مستند جشنواره رجوع می‌شود. متاسفانه در فراخوان بخش فیلم هیچ اشاره‌ای به اینکه قرار است فیلم‌های برگزیده برای نمایش جشنواره‌ای در سه بخش تقسیم بندی شوند، نشده است تا چه رسد به اینکه بخواهیم انتظار داشته باشیم در فراخوان، تعریف مشخص و جامعی درباره هر یک از این بخش‌ها ارائه شود. این امر نشان می‌دهد که هیات انتخاب بخش فیلم پس از ارسال آثار تصمیم به تقسیم‌بندی فیلم‌ها به سه دسته مجزا گرفته‌اند، روشی که دقیقا در جشنواره پنجم نیز به همین صورت اقدام شده بود. باید اذعان داشت، این شیوه اجرایی شایسته جشنواره‌ای که عنوان "فجر" را یدک می‌کشد، نیست و نشان از نادیده گرفته شدن جدیت جشنواره و همچنین بی‌توجهی شورای سیاست‌گذاری و مسئولان اجرایی آن به حق شرکت‌کنندگان این بخش در آگاهی و احاطه نسبت به تمامی شرایط و جزئیات جشنواره دارد.

علیرضا قاسم‌خان دبیر بخش فیلم‌های مستند در این‌باره توضیح می‌دهد که شورای سیاست‌گذاری، هیات داوران را ملزم کرده بود فیلم‌های منتخب برای نمایش را طوری در سه بخش تعیین شده تقسیم کنند که در هر بخش ۲۰ ساعت نمایش فیلم داشته باشیم. با توضیح قاسم‌خان مشخص می‌شود که برای شورای سیاست‌گذاری در این بخش، زمان پخش فیلم‌ها از اهمیت بیشتری نسبت به جای‌گذاری فیلم‌ها بر اساس مشخصات حرفه‌ای، موضوعی و تکنیکی برخوردار بوده است و متاسفانه هیات داوران نیز به این خواسته غیرکار‌شناسانه شورای سیاست‌گذاری جشنواره تن داده‌اند.

با طرح این انتقاد، پیشنهاد می‌شود شورای سیاست‌گذاری از هم اکنون به فکر در میان گذاشتن این سه بخش فرعی فیلم‌های جشنواره هفتم با مخاطبان در فراخوان باشند و در این فراخوان تعریف مشخصی را از این سه بخش ارائه دهند تا شرکت‌کنندگان با آگاهی و احاطه بیشتری نسبت به جزئیات جشنواره، حضوری قدرتمند‌تر در دوره بعد داشته باشند.

نکته مهم دیگر، خلوتی سالن سینماتک موزه هنرهای معاصر در مدت نمایش ۵ روزه این فیلم‌ها بود که برای بسیاری از این فیلم‌ها‌ گاه تماشاگرانی فقط به تعداد انگشتان دست در سالن حضور می‌یافتند. شاید دم دست‌ترین دلیل برای این فقدان استقبال، تخصصی بودن فیلم‌ها و به تبع آن علاقه‌مندان خاص کم تعداد این نوع فیلم‌ها بیان شود، اما واقعیت این است که بسیاری از فیلم‌های به نمایش درآمده قابلیت بالایی را در برقراری ارتباط با مخاطب عام داشتند و اصلا بخش نمایش فیلم برای این موضوع در جشنواره تجسمی فجر گنجانده شده تا نظر مخاطب عام را بیشتر به سوی هنرهای تجسمی جلب و او را با این شاخه هنری آشتی دهد، چون مخاطب خاص از وقوف لازم و نه الزاما کافی، به این بخش برخوردار است و دیدن فیلم‌ها از سوی او فقط سبب افزایش آگاهی مخاطبان خواهد شد.

چند دلیل را برای خالی بودن سالن نمایش فیلم‌های این جشنواره می‌توان مطرح کرد. نبود اطلاع‌رسانی کافی یکی از دلایل می‌تواند باشد، اما حسن نوفرستی، مسئول روابط عمومی موزه هنرهای معاصر تهران خط بطلان بر این دلیل می‌کشد و می‌گوید که برنامه نمایش فیلم‌ها در راستای اطلاع‌رسانی به تمامی دانشکده‌های هنری و مراکز فرهنگی و آموزشی ارسال شده است.

دلیل دیگر، نمایش ۵ روزه فیلم‌ها، آن هم فقط در یک مکان یعنی سینماتک موزه هنرهای معاصر است. محدودیت زمان و مکان نمایش فیلم‌ها خود مانع بزرگی برای حضور و استقبال علاقه‌مندان می‌تواند باشد، نمونه بارز آن خود این حقیر است که به دلیل مشغله‌های پیش آمده و وضعیت ترافیکی سنگینی که بر خیابان‌های تهران حاکم است از دیدن چند فیلم موردعلاقه خود در این بخش محروم شدم و دیگر هیچ امکان دیگری برای دیدن آن‌ها وجود نداشت. با این توضیح پیشنهاد می‌شود، فیلم‌های جشنواره علاوه بر سینماتک موزه هنرهای معاصر، در مکان‌های دیگری نیز به نمایش درآیند. این مکان‌ها می‌تواند مراکزی باشد که بخش‌های نمایشگاهی جشنواره تجسمی فجر در آن‌ها برگزار می‌شود، فرهنگسرای نیاوران و موسسه صبا دو مکانی هستند که علاوه بر نمایش آثار نمایشگاهی فجر امسال، امکانات لازم برای نمایش فیلم‌ها را نیز دارا بودند. حتی می‌شود با تعامل و هماهنگی با خانه هنرمندان از حضور دائمی مخاطبان علاقه‌مند به هنر و هنرمندانی که به این محل رفت و آمد می‌کنند بهره برد و نمایش فیلم‌ها را تا ساعت ۲۱ به جای ساعت ۱۹ در آنجا برگزار کرد. ایجاد تنوع در ساعات و روزهای نمایش فیلم‌ها در مکان‌های مختلف، درصد استقبال علاقه مندان از این بخش را بالا‌تر می‌برد.

علاوه بر آن حتی می‌توان با برنامه‌ریزی‌های حساب شده، نمایش برخی از فیلم‌های این بخش را در دانشکده‌های هنر برگزار کرد. با توجه به اینکه بخش فیلم‌های مستند جشنواره در حال برداشتن قدم‌های نخستین خود است و به همین دلیل هنوز کاملا برای مخاطبان خود شناخته نشده، برای کمک به شناخته شدن آن باید دست به چنین اقداماتی زد و با انتخاب برجسته‌ترین فیلم‌های این بخش، همزمان با برگزاری جشنواره، نمایش آن‌ها را به دانشکده‌های هنری کشاند و با این اقدام به جای اینکه منتظر استقبال دانشجویانی شد که از سر ناآگاهی رغبتی به دیدن این فیلم‌ها نشان نمی‌دهد، این فیلم‌ها را در معرض تماشای آن‌ها قرار داد. این شیوه می‌تواند راه حلی باشد در جلب توجه قشر پویای دانشجویان هنر به فیلم‌های مستند هنرهای تجسمی که برای آن‌ها جنبه آموزشی هم دارد. با این اقدام، در دوره‌های بعدی جشنواره می‌توان شاهد حضور تماشاگران انبوه علاقه‌مند به هنر و دانشجویان برای دیدن فیلم‌های مستند هنرهای تجسمی بود.

مساله دیگر در این بخش، جای خالی برگزاری جلسات و نشست‌های نقدوبررسی و پرسش و پاسخ پس از نمایش فیلم‌ها است. این جلسات می‌تواند با حضور عوامل فیلم‌ها و همچنین حضور کار‌شناسان خبره در زمینه هنرهای تجسمی همراه باشد. دعوت از کار‌شناسان، پژوهشگران و منتقدان مطرح و شناخته شده برای حضور در این نشست‌ها علاوه بر رسمیت بخشیدن به این بخش از جشنواره، می‌تواند در جذب مخاطبان علاقه‌مند نیز مفید باشد. حتی می‌توان برای جاافتادن نمایش این نوع فیلم‌ها و نشست‌های بعد از آن در میان مخاطبان، نخست برگزاری این نشست‌ها را از دانشکده‌های هنر آغاز کرد.

در میان فیلم‌های مستند سه دوره اخیر جشنواره تجسمی فجر، فیلم‌هایی انتخاب و گنجانده شده‌اند که بیشتر مربوط به باستان‌شناسی و صنایع دستی می‌شوند تا هنرهای تجسمی و در اغلب این فیلم‌ها به هنرهای تجسمی در حد اشاره توجه شده و هنرهای تجسمی بیشتر در حاشیه موضوع فیلم‌ها قرار گرفته‌اند تا در متن آن. علیرضا قاسم‌خان دلیل این امر را در کافی نبودن تعداد فیلم‌های ارسالی در زمینه هنرهای تجسمی می‌داند و خاطر نشان می‌کند که وقتی به تعداد کافی فیلم در زمینه هنرهای تجسمی ساخته نمی‌شود، به ناچار مجبوریم برای پرکردن زمان و برنامه تنظیم شده برای نمایش فیلم‌ها، آثاری را انتخاب کنیم که هنرهای تجسمی را در حاشیه موضوع خود مورد بررسی قرار داده‌اند.

او معتقد است که حمایت‌های لازم از ساخت فیلم‌های مربوط به هنرهای تجسمی انجام نمی‌گیرد و از این رو فیلمسازان رغبتی به ساخت چنین فیلم‌هایی پیدا نمی‌کنند و انتخاب شدن فیلم‌هایشان در جشنواره تجسمی فجر نیز انگیزه قدرتمندی در ساخت این نوع فیلم‌ها محسوب نمی‌شود.

این توضیح از علیرضا قاسم‌خان جای اشکال دارد. مشکل اینجا است که وقتی هیات داوران از سر ناچاری دست به انتخاب چنین فیلم‌های نامرتبطی می‌زنند، در واقع مخاطبان نا‌آگاه این فیلم‌ها را در فهم تعریفی درست از هنرهای تجسمی دچار اشتباه می‌کنند و باعث می‌شوندکه آن‌ها باستان‌شناسی، صنایع دستی و هنرهای سنتی را در زمره هنرهای تجسمی قلمداد کنند. این تمهید نادرست، با سیاست‌های جشنواره تجسمی فجر در گنجاندن بخش نمایش فیلم‌های مستند در این جشنواره برای آشنا سازی مخاطب با هنرهای تجسمی در تناقض است. با این توضیح به نظر می‌رسد انتخاب فیلم‌های کم تعداد اما کاملا مرتبط با هنرهای تجسمی شیوه‌ای درست‌تر و منطبق با اهداف جشنواره باشد.

از سویی دیگر، می‌توان با رایزنی با مراکز و سازمان‌هایی چون تلویزیون، سازمان فرهنگی هنری شهرداری، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و... حمایت این مراکز را برای ساخت فیلم‌های مستند هنرهای تجسمی جلب کرد تا با سفارش موضوعی این مراکز به فیلمسازان، ساخت این نوع از فیلم‌های مستند مورد توجه آنان قرار گیرد و با این تدبیر در جشنواره‌های آتی شاهد حضور پرتعداد فیلم‌های هنرهای تجسمی باشیم.

کمک مالی به ساخت فیلم بعدی فیلمسازان موفق و برگزیده این جشنواره، حمایت دیگری در این مسیر می‌تواند باشد، اقدامی که امسال مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در مراسم پایانی جشنواره انجام داد و طرح حمایتی خود را با اختصاص ۵ میلیون تومان به برخی از برگزیدگان فیلم مستند جشنواره برای ساخت فیلم بعدی‌شان در زمینه هنر تجسمی عملی کرد. این حمایت حتی می‌تواند در شکل‌های دیگری مانند خرید فیلم‌های برگزیده از فیلمسازان، تکثیر و امکان نمایش چندباره فیلم‌هایشان نیز صورت بگیرد.

حتی می‌توان با دعوت از حضور فیلم‌های مستند خارجی هنرهای تجسمی در بخش مسابقه و غیر رقابتی جشنواره و بین‌المللی کردن این بخش رونقی بیشتر به آن بخشید. حضور فیلم‌های خارجی، جدّیت جشنواره و اشتیاق مستندسازان هنرهای تجسمی را در ساخت چنین فیلم‌هایی به همراه خواهد داشت و به یقین تأثیر مثبتی روی نگاه رقابتی مستند سازان وطنی این نوع فیلم‌ها در انتخاب موضوع و تکنیک به کار برده شده، در فیلم‌هایشان می‌گذارد. از طرفی نمایش فیلم‌های خارجی، عاملی خواهد شد تا نظر مخاطبان بیشتری به این بخش جشنواره جلب شود و شاهد سالن‌های پرتعداد از تماشاگران در این بخش باشیم.

انتهای پیام/

مریم نظری