- هنرآنلاین: یکی از دلائل کمرنگ شدن فضای نقد تئاتر در رسانهها ناشی از نگاهی ست که مدیران رسانهها به تئاتر دارند و در واقع تعداد کم مخاطب را دلیلی برای ندادن فضا به تئاتر عنوان میکنند. به نظرشما این استدلالهای ضعیفی که مدیران رسانهها برای عدم اختصاص بیشتر فضا به تئاتر مطرح می کنند از چه چیزی ناشی می شود؟
استفاده ابزاری از تئاتر یک نوع بدبینی تاریخی ایجاد کرده است
- امین عطیمی: واکنشی که درباره کم بها بودن تئاتر در رسانهها این روزها اتفاق میافتد تابعی از نگاه کلی است که در جامعه وجود دارد. مدیران فرهنگی در طول سه دهه گذشته هیچ برنامه روشنی برای اینکه تئاتر را به یک ضرورت در خانوادهها تبدیل کنند نداشتند. به جرات میتوانم بگویم که برای سینما هم هیچ برنامهای نداشتند اما بخاطر اینکه ذات سینما فراگیرتر و عامتر است توانسته به هر شکلی که بوده حتی به صورت شکسته بسته راه خودش را ادامه بدهد. هر چند شاهدیم که سینما هم در این چند سال گذشته از نظر کیفی دچار افت زیادی شده ولی به هر حال هنوز وجود دارد.
دیگر اینکه تئاتر ما برخلاف سینما هیچ امکان عامی ندارد، مثلا تئاتر بعنوان یک امکان ارزشمند آموزشی در آموزش و پرورش جایش بسیار خالی است.در دانشگاههای ما تئاتر فقط یک سرگرمی حاشیهای است که جدی گرفته نمیشود و حتی نگاه کلی خانوادههای ما به تئاتر از قدیم نگاهی بوده که تئاتر را یک هنر نخبهگرا میدانسته و درصد بسیار کمی از خانوادههای ما هستند که حاضر باشند برای تئاتر به عنوان یک کنش مهم فرهنگی هزینه کنند. در واقع یک نگاه قدیمی وجود دارد که معتقد است تماشاگران تئاتر همان هنرمندان تئاتر هستند که کارهای همدیگر را تماشا میکنند و مجموع این شرایط فضای بستهای را به وجود میآورد که نمیتواند گسترش پیدا کند.
اما علاوه بر این نکات به نظر من وجود نگاه کمیگرایانه مسئولان ما در رسانهها باعث شده که تئاتر برای آنها در الویت قرار نداشته باشد. به عنوان مثال نگاه مدیران تلویزیون به نقد تئاتر اینگونه است که مگر چند نفر این نمایش را دیدهاند که نقد آن برای مخاطب مهم باشد، نهایتا 4 یا 5 هزار نفر یک تئاتر را دیده اند اما سطحیترین فیلمها را حداقل دو، سه میلیون نفر در کل کشور می بینند و به همین دلیل حاضر نیستند که آنتن تلویزیون را در اختیار تئاتر قرار بدهند. یعنی متاسفانه مسئولان و تصمیم گیرندگان ما در رسانهها متوجه ظرفیتهای ارزنده درونی تئاتر و تواناییهای آن در زمینه فرهنگسازی نیستند و نگاهشان به مسائل نگاهی کمی است.
از سوی دیگر استفاده ابزاری بعضی از هنرمندان تئاتر برای بیان دیدگاههای سیاسی و ایدئولوژیک خود مانند کاری که توسط حزب توده و در دهه 50 صورت میگرفت ،نوعی بدبینی تاریخی را نسبت به تئاتر در جامعه به وجود آورده است. البته باید این نکته را نیز عنوان کنم که در این سالها ما منتقدان هم نتوانستیم به درستی کارکرد اصلی تئاتر را در جامعه تبیین کنیم و بیشتر دچار مجادلات درون گروهی و درون تئاتری شدیم.
ضمن اینکه متاسفانه در جامعه ما بسیاری از کنشگران جدی اجتماعی هستند که هیچ میانهای با تئاتر ندارند و در واقع تئاتر را امکانی برای بیان مفاهیم حوزه علوم انسانی نمیبینند. به عبارت دیگر افرادی که در حوزههای مختلف علوم انسانی در دانشگاهها فعال هستند واقعا کم کاری میکنند و اینکه این افراد اصلا به ظرفیتهای تئاتر توجهی ندارند بسیار جای تاسف دارد.
نهایتا اینکه تمام مواردی که مطرح کردم دست به دست هم داده تا رسانه به عنوان منعکس کننده جریانهای اجتماعی اختصاص دادن صفحهای به تئاتر را در الویت خود قرار ندهند.
مدیران و متولیان فرهنگی شناخت درستی از تئاتر ندارند
- رضا آشفته: من فکر میکنم که این نوع نگاهی که در بین رسانهها درباره تئاتر و مقوله نقد تئاتر وجود دارد به عدم شناخت صحیح مسئولان از تئاتر برمیگردد. در واقع اگر مدیران و مسئولان و به ویژه افرادی که متولی امور فرهنگی در کشور هستند نسبت به تئاتر شناخت پیدا کنند و متوجه شوند که تئاتر به عنوان هنر فرهیختهای که فراتر از یک فرم و یک تحلیل و حرکت سیاسی است میتواند چه اتفاقات خوشایندی را به جامعه تزریق کند، به طوری که میتواند تمام مسائل عمده انسانی و اجتماعی و حتی روانشناسی ما را با عیان کردن و طرح پرسش مانند یک ابزاری کارآمد حل و فصل کند، این نگاه فرق خواهد کرد.
در واقع مسئولان نمیدانند که تئاتر میتواند تمام ناهنجاریهای جامعه را به هنجار تبدیل کند و اگر در تمام ایران روی تئاتر سرمایهگذاری درستی شود، تئاتر میتواند خیلی از ناهنجاری ها را حل و فصل کند.
من فکر میکنم برداشت مدیران کلان فرهنگی از تئاتر برداشت درستی نیست.چراکه فکر میکنند بودجهای که بابت تئاتر صرف میکنند نهایتا محصولی میشود که هر کسی نمیتواند از آن استفاده کند. مثل بعضی کارهایی که به عنوان کارهای مثلا تجربی روی صحنه میرود و حتی خود کارگردان هم نمیداند که چه کاری انجام داده چه برسد به تماشاگر. در نتیجه این افراد که شناخت درست و کاملی از نمایش و هنر تئاتر ندارند با روی صحنه بردن آثار بیکیفیت فضا را به سمتی بردند که دیگر به آن فضا نمیتوان گفت که این فضای تئاتر است بلکه فضای بیمارگونه و مسمومی است که به نام تئاتر فراگیر هم شده. طبیعتا در این فضا رسانهها نیز لزومی نمیبینند بیشتز از آنچه که الان به تئاتر اختصاص می دهند فضا در اختیار منتقدان قرار بدهند تا این نوع کارها را نقد کنند.
نگاه رسانه ها به تئاتر یک نگاه پوپولیستی روشنفکرانه است
- رامیتن شهبازی: برای افرادی که تازه وارد کار رسانه میشوند توصیف یک کار و در واقع گزارش نویسی از آن کار جذابیت دارد و گاه با نقد تئاتر اشتباه گرفته می شود. البته دوستان بیشترمسائل اصلی را عنوان کردند فقط من یک نکته را به آن اضافه میکنم که متاسفانه در سالهای اخیر نگاهی در مطبوعات ما در رابطه با نقد تئاتر به وجود آمد که من آن را به یک نگاه پوپولیستی روشنفکری تعبیر می کنم. یعنی شاید فردی که روزنامهنگار بسیار فرهیختهای هم باشد و در مسائل اجتماعی و سیاسی نیز صاحب نظر و بسیار مورد احترام همه ما هم محسوب شود، اما وقتی نوبت به تئاتر میرسد میگویند ببینید که کدام نمایش تماشاگر بیشتری داشته و اگر قرار است به اثری هم پرداخته شود سراغ آن میروند.
این در حالی است که از سوی دیگر منتفدان اصلی تئاتر نیز در فضای مطبوعات ما حضوری ندارند و افراد تازه کاری هم که قرار است صفحات تئاتر را اداره کنند به تفاوتهای نقد تئاتر و گزارش نویسی توصیفی، که البته بسیار آسان تر هم هست، واقف نیستند. در نتیجه میبینیم که به مرور طول مطالب در حال کم شدن است و میبینیم که در روزنامهها مطالبی را در 300 یا 400 کلمه تحت عنوان نقد تئاتر منتشر میکنند.
ادامه دارد...