سرویس تجسمی هنرآنلاین/مریم آموسا
محمدحسین عماد از هنرمندان باسابقه هنرمجسمهسازی که این روزها در گالری اثر مجموعه از آثار متاخرش را به نمایش گذاشته، میهمان خبرگزاری هنر (هنرآنلاین) بود. با این هنرمند پیرامون نگاهش به هنر مجسمهسازی و روند شکلگیری و امتداد آن به گفت و گو نشستیم که در ادامه بخش پایانی گفتههای این هنرمند را میخوانید.
روند شکلگیری و ساخت یک مجسمه چقدر زمان میبرد؟
عموما روند شکلگیری اثر با توجه به برخورد حرفهای من با موادی که برای مجسمهسازی انتخاب میکنم یک تا دو ماه طول میکشد.
تاکنون چه متریالی را برای ساخت مجسمه انتخاب کردهاید؟
من تاکنون با مواد مختلفی مجسمه ساختهام اما این روزها تمرکزم روی چوب، فلز،فابیرگلاس و نور است.بخش عمده مجسمههای نخستینام را با چوب و سپس فلز ساختم و سالها روی چوب کار کرد. زمانی که تصمیم گرفتم که مجسمههای نمایشگاه "صادرات ایران" را بسازم در پی این بودم که از مادهای برای ساخت مجسمه استفاده کنم که بتواند بخوبی ایده من را به نمایش بگذارد و آنجا بود که به همنشینی چوب و فلز رسیدم. در نمایشگاه "سایه روشن" هم با توجه به علاقه ذاتی که مردم نسبت به چوب دارند و به ویژه مجسمه چوبی، تصمیم گرفتم که مجسمههایم را با ورقه پلاستیک که نه خودم از آن لذت میبرم و نه مردم دوستش دارند بسازم، اما زمانی که مجسمهها ساخته شدند و به نمایش درآمدند مردم درمواجه با این مجسمهها اصلا فکر نمیکردند که با پلاستیکی که هیچ علاقهای به آن ندارند این مجسمهها ساخته شدهاند.
این روحیه کشف مادههای جدید برای ساخت مجسمه از چه چیزی ناشی میشود؟
کارکردن مداوم با عناصر طبیعی خسته کننده است و من همواره در پی کشف ماده جدید هستم و همین موضوع برای من نوعآوری را رقم میزند. مثلا زمانی که با چوب کار میکردم با سوراخها و خالی کردنها فضای جدیدی را خلق کردم. پس از آن این تجربه را خواستم با ساخت مجسمههای مقوایی تجربه کنم، اما زمان اجرای مجسمه به دلیل این که روی مقواهایی که لایه لایه شکل میگرفتند را سمباده میکشیدم، منافذی که مد نظرم بود از بین میرفت از این رو تصمیم گرفتم که این ایده را با ماده جدیدی تجربه کنم که نور از آن عبور کند و اینگونه بود که به ورقه پلاستیک رسیدم. برای من پلاستیک و منافذی که به من میدهد دنیایی از ایده است که فکر نمیکنم این ماده را به این زودی کنار بگذارم و قصد دارم آن را همچنان گسترش بدهم. در ایام برپایی نمایشگاه "سایه روشن" نیز دو مجسمه جدید با همین تکنیک ساختم.
در مجسمههای شما فرم و معنا چگونه با هم چفت میشوند؟
معمولا من ساخت یک مجسمه را با فرم شروع میکنم و به مرور فرمی که در حال ساخت آن هستم معنا نیز شکل میگیرد.
نمایشگاه "صادرات ایران"؛ به نوعی این تصور را به وجود میآورد که هنر نزد ایرانیان است و بس. این نمایشگاه بیشک یکی از موفقترین نمایشگاه مفهومی بود که در ایران برگزار شد؛ اتفاقی که کمتر شاهد هستیم؛ اساسا رویکرد شما به هنر مفهومی چگونه است، آیا به روند تاریخی هنر جهان توجه یا از مفاهیم و نشانههایی که در پیرامونتان میبینید، استفاده میکنید؟
برای خلق این مجسمهها هم به جهان مجسمهسازی و هم به تاریخ هنر توجه داشتم و هم نداشتهام. مثلا برای بسیاری این پرسش ممکن است به وجود آمده باشد که چگونه به فرم و شکل مجسمه یادمانی شهید بهشتی رسیدهام . این مجسمه یک مستطیل است که یک وتر دارد و بر روی این مستطیل و وتر آن نقش مایههای باستانی کار کردهام. من سالها بر روی نقش مایههای باستانی کار کردهام و این نقش برجستهها به شکلهای مختلف با نور و شیوههای مختلف با خط، رنگ و حجم در مجسمههایم اجرا کرده ام.
روحیه جستجوگری و کشف را به خوبی میتوان در آثار مجسمهسازان بزرگ ایران از جمله پرویز تناولی دید، آیا این روحیه را در مجسمهسازان جوان مشاهده میکنید؟
به نظر من مجسمهسازان جوان ایران برخلاف بزرگان این رشته کمتر درپی کشف و جستجو هستند و بخش عمده این هنرمندان مجذوب و مرعوب فضایی هستند که هنرمفهومی درجهان رقم زده است و چون بر زمان نمیتوانند غلبه کنند، عملا به خودشان فرصت کشف فضاهای جدید را نمیدهند و خودشان را به دست موج که به وجود آمده میسپارند. درچنین شرایطی وقتی اثر یک هنرمند 22 ساله که هنوز تجربه خاصی ندارد به یک حراجی معروف راه پیدا میکند و او نسبت به آینده هنری خودش آگاهی ندارد؛ خیلی زود به خاطر هیجان این اتفاق، تمام میشود و یا ایده خودش را تکرار میکند.
درنمایشگاه "سایه روشن" مجسمهها با این که با تکنیک مشترک ساخته شدهاند اما فرمهای مختلفی دارند و مجسمه نخستین این نمایشگاه با بقیه آثاری که در این نمایشگاه به نمایش گذاشتهاید بسیار متفاوت است و به نوعی برای من مخاطب فضایی کافکایی و به ویژه فضای رمان "مسخ" را یادآور می شود؟
این مجسمه را با نوعی پلاستیک ساختهام و از دو بخش دایره و پایههای چوبی تشکیل شده است. ترکیب این دو مواد با هم بسیار تکنولوژیک است. با این که این مجسمه ایستا است اما مطمئن نیست و به نوعی برای خودم نیز ترس را القا میکند. البته این ترس را میتوانید در برخی دیگر از مجسمههایم نیز مشاهده کنید. مثلا مجسمههای مخروطی که از من دیدهاید و یا مجسمهای که در سمپوزیوم کرمان ساختهام. این فرم؛ موشک را در ذهن مخاطب القاء میکرد. این مجسمه نامش "تاپو" بود و تاپو در واقع سیلویی خانگی برای نگهداری آرد است و این تصویر و ابزار از دوران کودکی من میآید. این قپان و موشک هر دو برای من از یک ریشه میآیند و آن هم ترس است. یکی ترس از قحطی و دیگری جنگ که اتفاقا با هم ارتباط تنگاتنگی دارند.
چرا مجسمه های یادمانی و شهری شما از تعداد انگشتهای یک دست هم کمتر است؟
راستش را بخواهید من عادت به شهرداری رفتن ندارم. البته خودم نیز در پی سفارش گرفتن نیستم. البته چند مورد همکاری داشتم؛ آن قدر برای اجرای طرح و پرداخت هزینهها از سوی سفارشدهنده صورت گرفت که دیگر علاقهای به همکاری برایم باقی نماند. مثلا دو سال طول کشید که طرح مجسمه شهید بهشتی که پذیرفته شده بود، ساخته و نصب شود و یا مجسمهای که در مقابل رستوران گیاهی خانه هنرمندان نصب شده است، یک سال و نیم ماکتاش در سازمان زیباسازی ماند تا تصویب شود. چنین مسائلی به کار من صدمه میزند و من نشستم و فکر کردم که به جای ساخت یک مجسمه یادمانی که این همه انرژی و زمان از من میگیرد، میتوانم یک مجموعه مجسمه برای نمایشگاه بسازم و فرصت کشف فضایهای جدیدی به خودم بدهم. در چنین شرایطی چرا زمان و انرژیام را بیهوده هدر بدهم.
با توجه به حضورتان در چند دوره سمپوزیوم مجسمهسازی به عنوان هنرمند مدعو و داور، نقش و تاثیر سمپوزیومها در مجسمهسازی امروز ایران را چگونه میبینید؟
به نظرمن سمپوزیومها درآینده مجسمهسازی ایران تاثیرگذار هستند و کمک میکنند تا دانشجویان مجسمهسازی به صورت عملی درگیر روند همزمان چندین مجسمه شوند و با توجه به حضور مجسمهسازان بین الملی سطح آگاهی آنها از مجسمهسازی بالا برود. همچنین در سمپوزیوم مجسمهسازان جوان با ابزار و وسائل کاری آشنا میشوند که در کارگاههای کوچک هرگز چنین شرایطی برایشان فراهم نمیشود. همچنین سمپوزیومها این امکان را به هنرجویان میدهد که با چگونگی جمع کردن یک مجسمه در یک مقطع زمانی مشخص آشنا شوند و با توجه به ارتباطاتی که در این سمپوزیوم برای آنها فراهم میشود، فرصت حضورشان در سایرسمپوزیومهای بینالمللی فراهم شود. همچنین با توجه به فراهم شدن زمینهای برای حضور مردم در محل برگزاری سمپوزیوم ، زمینهای برای تعامل با این هنر در سطح عمومی نیز فراهم میشود.
اگر قرارباشد به عنوان یک مجسمهساز به شما فرصتی داده شود که مجسمهای بسازید و در تهران نصب کنید چه مجسمهای میسازید و در کجا این مجسمه را نصب میکنید؟
تا به حال به چنین موضوعی فکر نکردهام اما دوست دارم مجسمهای در یک بزرگراه یا یک فضای سرسبز نصب کنم و درمیان مجسمههایی که تاکنون ساختهام دوست دارم مجسمه چوبی که امسال در سمپوزیوم مجسمهسازی ساختم را در ابعاد بزرگ اجرا کنم.
این روزها جز شاگردانی که در کارگاه خودتان آموزش میدهید آیا در موسسهای مجسمه سازی تدریس میکنید و آیا رضایت نسبی از حرفهای که پیش گرفتهاید دارید؟
خیر. من تنها چند شاگرد دارم که در کارگاه خودم به آنها مجسمهسازی یاد میدهم. سالهاست که بخش عمده درآمد من از راه مجسمهسازی است و از این نظر راضی هستم و از حرفهای که پیش گرفتهام احساس رضایت میکنم.
انتهای پیام/