به گزارش هنرآنلاین، پروفسور برت فراگنر که سه‌شنبه، هشتم اسفندماه در نشست «ایران‌شناسی جهانی در 30 سال گذشته» در سالن همایش‌های ساختمان کتابخانه‌ی ملی ایران سخن می‌ گفت‌، ادامه داد: بعد از انقلاب اسلامی بحث ایران‌شناسی در سراسر جهان یکسری تغییرات مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرد. ایران‌شناسی قرار بود در رشته‌های گوناگون مطرح شود از جمله بحث زبان‌شناسی که تحقیقاتی را نیز در زمینه‌ی زبان‌های باستانی به‌دنبال داشت.

این مدیر بازنشسته‌ی موسسه‌ی علوم فرهنگ‌شناسی دانشگاه اتریش ادامه داد: هرچند ایران‌شناسی یکسری محدودیت‌هایی را به‌دنبال داشت، ولی پیش از انقلاب اسلامی یک علاقه‌ی خاصی براساس ایدئولوژی سیاست‌مدارانه به این رشته وجود داشت. با پیش آمدن انقلاب اسلامی نیز این علاقه‌مندی‌ها بود تا این‌که این رشته در چارچوب دانشگاهی نیز جایگاه خاص خود را پیدا کرد و وضعیت به‌گونه‌ای شد که دانشگاه‌های غربی به این رشته رو آوردند.

وی ادامه داد: در سال 1983 میلادی یعنی چهار سال بعد از انقلاب اسلامی تقریبا به مدت یک یا دو سال مباحثه و مبادله‌ی افکار در مرکز ایران‌شناسی چند کشور اروپایی انجام می‌شد. در رم نیز یک انجمن ایران‌شناسی تءسیس شد و آن‌ها مباحث خود را به‌صورت رسمی مطرح می‌کردند.

وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش اظهار کرد: اگر رشته‌ی ایران‌شناسی قرار است آینده‌ای داشته باشد ما باید روی آن بیشتر پافشاری کنیم. ایران‌شناسان کسانی هستند که در حال حرکت و تغییرات کنونی، با فرهنگ عامه‌ی مردم بیشتر سروکار دارند. بنابراین این اتفاق باعث شد که ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی به یکدیگر برسند و ما به سطحی برسیم که در حد نظری یک فهم مشترک داشته باشیم.

فراگنر اضافه کرد: از نظر تاریخی ما نه‌تنها به‌عنوان یکی از روندهای تاریخ جهان اسلام هستیم، بلکه اسلام‌شناسی باید وظیفه‌اش این باشد که در رشته‌ی خود به اموری برسد که به این بحث می‌پردازد.

وی با اشاره به این‌که ایران‌شناسی از سال 1983 میلادی به بعد به‌طور کلی به شکلی جدید و نو درآمد، گفت: این اتفاق از تحولات سیاسی و فرهنگی موجود نشأت گرفت.

این ایران‌شناس اتریشی با اشاره به اقداماتی که برخی کشورهای اروپایی مانند آلمان برای برگزاری دوره‌های ایران‌شناسی در کشورهای‌شان انجام دادند گفت: در برخی دیگر از کشورهای اروپایی به نظر می‌رسید همکاران ایران‌شناس ما نسبت به وضعیت کشوری مانند آلمان حسادت می‌کردند که چطور نمی‌توانند چنین امکاناتی را داشته باشند و بالاخره یک شبکه‌ی به‌تدریج گسترده از ایران‌شناسان در آلمان ایجاد شد.

وی با بیان این‌که در کشور اتریش تا کنون موفق نشده است رشته‌ی ایران‌شناسی را پایه‌گذاری کند گفت: چون این دانشگاه هیچ ایران‌شناسی تربیت نمی‌کند، بنابراین فارغ‌التحصیلی هم ندارد. هرچند آکادمی اتریش تصمیم گرفت یک موسسه‌ی پژوهشی ایران‌شناسی را ایجاد کند با این وجود، دانشگاه این رشته را جزو دروس تحصیلی خود ندارد.

فراگنر با اشاره به وضعیت رشته‌ی ایران‌شناسی از سال‌های 1980 میلادی به بعد اظهار کرد: برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در آن سال‌ها، در اروپای شرقی اثر کرد. به‌عنوان مثال، آکادمی دانشگاه شوروی قبل از سال 1990 وضعیت دیگری داشت، ولی بعد از آن، رشته‌ی ایران‌ شناسی اثر‌هایی در این دانشگاه گذاشت.

او با تأکید بر این‌که نقش خاورشناسان از اروپای غربی، تا اندازه‌ای سنتی‌تر بوده است‌، گفت: در شوروی رشته‌ی خاورشناسی به‌عنوان رشته‌ای که به زبان و وطن بستگی داشت محدود می‌شد و میان خاورشناسان، تاریخ‌دانان بسیار کمتر حضور داشتند حتا ادبیات‌شناسان نیز تعداد کمی را شامل می‌شدند.

این ایران‌شناس اتریشی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با بیان این‌که ایران‌شناسی در اروپا و شوروی یک چارچوب روان‌شناسانه برای خود پیدا کرده بود‌، اظهار کرد: رشته‌هایی مانند زبان‌شناسی، لهجه‌شناسی و شناخت زبان‌های کمیاب ایرانی در رأس قرار داشت. بعد از شوروی، ازبکستان نیز به این اقدام دست زد و حتا تاشکند اقدام به ایجاد یک کتابخانه از نسخ خطی کرد.

او ادامه داد: رشته‌ی شرق‌شناسی قبل از جنگ جهانی دوم به آن صورتی که در اروپا رشد کرد در هیچ جای دیگر رشد نکرد. این رشته که قدری با باستان‌شناسی در هم آمیخته بود به مرور در حال نشان دادن خود بود. ایران‌شناسی بعد از جنگ جهانی دوم از نظر جهانی به سیاست جهانی ارتباط پیدا کرد، چون سیاست‌مداران بیشتر به این فکر می‌کردند که باید جهان را به‌صورت تشکیل مراتب نظری گوناگون تقسیم‌بندی کنند.

فراگنر در ادامه با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران در خاورمیانه گفت: به مرور زمان وضعیت به‌گونه‌ای شده بود که آمریکا حضور ایران‌شناسان را در یک چارچوب خاص پذیرفته بود. ایران‌شناسی به‌عنوان یک رشته‌ی پژوهشی وجود داشت که در مناطق بسیار کمی، دیده می‌شد البته حسن آن برای آمریکایی‌ها این بود که آن‌ها به تاریخ معاصر ایران علاقه‌مند شدند.

او ادامه داد: از سال 1990 در بحث ایران‌شناسی با جریان خاصی روبه‌رو هستیم مانند امور سیاسی که از یک طرف باعث ایجاد اتحاد اروپایی شد. این اتحاد در سطح دانشگاهی باعث پدید آمدن جریانات خاص دیگری شد. به محض این‌که اتحاد اروپا به‌طور رسمی بنیان‌گذاری شد زحمات گوناگونی شکل گرفت که تلاش می‌کردند به سیستم دانشگاهی به‌عنوان یک مسیر قابل تشبیه و یک نمونه‌ی متعهد و مشترک توجه کنند. بنابراین این سیستم دانشگاهی در کشورهای اروپایی در 20 سال اخیر و عملا در 10 سال گذشته کاملا زیرپا گذاشته شد.

وی با تأکید بر این‌که سیستم برنامه‌ریزی در حوزه‌ی ایران‌شناسی با 11 سال گذشته هیچ تفاوتی نکرده است، گفت: ایران‌شناسی و سایر رشته‌های کوچک و محدود در این سیستم نو در سراسر اروپا پیاده شد، ولی مقام مناسب کمتری پیدا کرد چون سیستمی است که با انواع دلایل رو به رو است.

این ایران‌شناس اتریشی روند تحول ایران‌شناسی خارج از ایران، بخصوص در کشورهای اروپایی را دارای بحران‌های گوناگون دانست و گفت: هریک از این بحران‌ها امکان ایجاد به یک روند تحول جدید را به‌وجود می‌آورد. این در حالی است که ما برای آینده نمی‌توانیم تعیین کنیم که آیا نتیجه‌اش در درازمدت مثبت خواهد بود یا خیر، این اتفاق قابل پیش‌بینی نیست.

فراگنر افزود: ایران‌شناسان عادت کردند که با بحران رو به رو شوند و با استفاده‌ی مثبت از خود آن، به راحتی از بحران عبور کنند.

وی در پایان به وجود دو بحث علم ایران‌شناسی و علوم ارتباطات و ایرانشناسی در جنوب شرقی آسیا اشاره و اضافه کرد: هر کدام از این مباحث به دو ساعت زمان نیاز دارد تا بتوانیم آ‌نها را روشن کنیم؛ ولی متأسفانه چنین فرصتی به‌دست نمی‌آید.

انتهای پیام/