خبرگزاری هنرآنلاین، دکتر بهنام کامرانی در سال 1347 در شهر شیراز متولد شد. وی در ابتدا وارد دانشکده پزشکی دانشگاه شیراز شد اما به دلیل علاقه فراوان به نقاشی، از رشته پزشکی انصراف داد و شروع به تحصیل در رشته نقاشی در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران نمود. او سپس فوق لیسانس نقاشی را از دانشگاه هنر دریافت و دکترای خود را در رشته پژوهش در هنر با پایان نامه ای درباره نقاشی های مینیاتور در کتاب های طب سنتی به پایان رساند. او بیش از 11 نمایشگاه انفرادی و بیش از70 نمایشگاه گروهی در ایران ، فرانسه ،ایتالیا ، آلمان ، اسپانیا، ژاپن ، چین ، ارمنستان ، ترکیه ، سوریه ، اردن، آمریکا ، سویس ،آلمان ،یونان برگزار کرده است. او نویسنده کتاب کارگاه نقاشی، کتابهای درسی آموزش و پرورش و مقالات ونقد های متعدد در کتاب ها و بروشورها و نشریات هنر فردا، فصلنامه هنر، حرفه هنرمند ، بخارا ، تندیس ، مجسمه ، طاووس است. او در حال حاضر در تهران زندگی و به کار و تحقیق و تدریس مشغول است. او برنده جایزه برتر از بینال اولین بین المللی طراحی-موزه ی هنرهای معاصر تهران و دیپلم افتخار از ترینال پاریس-فرانسه است.به بهانه کلید خوردن پروژه ˝وقتی از ویدئو آرت حرف می زنیم از چه حرف می زنیم˝با او درباره ویدئو آرت و فراز و فرودها و چالشهای آن به گفت و گو نشستیم.
هنر ویدئوآرت از چه زمانی شکل گرفت؟ ویدئو آرت مثل خیلی از گرایشهای معاصر جنبههای مختلف دارد و از شکلهای مختلف هم تاثیر گرفته است. ویدئو آرت از آثار هنرمندانی شروع میشود که با تلویزیون و ویدئو کار میکنند مثل جو ان پایک. ولی همه گیر شدن ویدئو آرت به عنوان یک هنر از آنجایی شروع میشود که ویدئوهای هندیکم دستی به بازار آمد و باعث شد که این ابرز به عنوان یک وسیله بیانی مورد توجه هنرمندان قرار گیرد و هنرمندان از آن برای ثبت تصاویر و ایدههایشان استفاده کنند. به نوعی میتوان گفت همهگیر شدن ویدئوآرت با تاریخچه ویدئوهای خانگی گره خورد.
به نظر میرسد این هنر تنوع بسیاری دارد. به خصوص در سالهای اخیر ویدئوآرت به گونههای مختلف به نمایش تقسیم شده چه چیز باعث این تغییرات شده است؟
ریشه ویدئو در فیلم کوتاه است. از طرفی فیلمهای تجربی که اندی وارهول کار میکند شکل تجربی داشته هم شاخهای است که به ویدئوآرت مرتبط است. اما امروز تنوع ویدئوآرت بسیار زیاد است. ویدئوآرتهایی که حالت داستان گونه دارد و چیزی را گزارش میکند، ویدئوهایی که در آنها جنبههای زیبایی شناسانه مهم است و از طرفی تکنیکهای دیجیتالی که آمده جنبههای تکنولوژیک و مسحور کنندهای به واسطه نوع نمایش به ویدئوآرت داده است.
با این حال به نظر میرسد در سالهای اخیر مرز مشخصی میان ویدئوآرت و فیلم کوتاه وجود ندارد. به طور مثال گاهی اوقات میبینیم که فیلم کوتاه 60 ثانیهای به عنوان یک ویدئوآرت به نمایش گذاشته میشود یا حتی برعکس ویدئوآرتی به عنوان فیلم کوتاه هم قلمداد میشود؟
همینطور است. واقعا مرزهایش در خیلی از جشنوارهها به هم نزدیک است. مانند جشنواره آرت اکشن که در پاریس، برلین و مادرید برگزار میشود. در این جشنواره بیشتر کلیپهایی که تجربی است، ویدئوهایی که کاملا ویدئوآرت نیست و فیلم کوتاه است به نمایش در میآید؛ یعنی در جشنوارهها خیلی از اینها به صورت یکسان شرکت دارند ولی واقعیت این است که فیلم کوتاه مبتنی بر داستان و مقدمه و موخره است، ولی ویدئوآرت هنری بینامتنی است و خیلی از هنرمندان تجسمی در ایران هم به این رسانه رجوع میکند و با اینکه یک بخش آن به سینما مربوط است موقعیت نمایش در گالری هم دارد و جنبه پررنگی از هنرهای تجسمیبه شمار میآید.
این موضوع آیا باعث مخدوش شدن وضعیت ویدئو آرت نمیشود چرا که گفته میشود اساسا ویدئوآرت فیلم نیست، یعنی در یک ویدئوآرت بازیگر و تمام ویژگیهایی که یک فیلم دارد وجود ندارد؟ واقعیت این است که فیلم کوتاه مرزهایش نامحسوس است. هنرمندانی هستند که شاید از تیتراژ یا بخشهایی از سینما در ویدئوآرتهایشان استفاده میکنند حتی انیمیشن هم سالهاست که به این ماجرا اضافه شده و با توجه به اینکه دوربینهای دیجیتال هم قابلیت ثبت و ضبط دارد و انعطاف پذیر است در سالهای اخیر قابلیت این را دارد که بتوان به سرعت با آن کار کرد، از طرفی به خاطر سهل بودن انتقال برای جشنوارههای مختلف ویدئوها متریال ساده ای است برای اینکه ایده هنرمند را خیلی سریع نشان دهد.
اتفاقا باتوجه به همین تغییراتی که در سالهای اخیر شاهد بودیم الان بیشتر نمایشگاههایی که در این زمینه برگزار میشود ویدئوآرت در کنار چیدمان، عکس و گاهی هم نقاشی به نمایش گذاشته میشود این چه توجیهی دارد؟ علت این موضوع به این برمیگردد که قابلیت نمایش در گالریها خیلی تغییر کرده است. ویدئوهای اولیه خیلی طولانی تر بود و بعدا به این نتیجه رسیدند که بیننده نمیتواند زمان طولانی در گالریها بایستد. زمان ویدئوها کوتاهتر شد و جنبههای تجسمی آن غلبه پیدا کرد. یک ویدئوآرتیست ممکن است قابلیتهایی از ویدئو بگیرد که ممکن است یک فیلم ساز به شکل متعارف و کلاسیک از آن قابلیتها استفاده نکند. فلو یا فوکوس شدن یا هر چیزی که در سینما ممکن است اشتباه یا خطای فیلم برداری به شمار بیاید در ویدئوآرت میتواند معنای متفاوتی داشته باشد. بنابراین خیلی به بوم نقاشی شبیه میشود. از طرف دیگر فضای نمایش گالریها و اطلاعات هنری به شکلی درآمده که به طور نمونه من در نمایشگاه آخرم نقاشی، ویدئوآرت و چیدمان را در کنار هم به نمایش گذاشتم. این در حقیقت قابلیتی است که زبان هنر معاصر در اختیار هنرمند قرار داده تا بتواند از این امکان استفاده کند و این خیلی واضح است چرا که از طرفی با فضای تازه نمایش سرو کار پیدا کرده ایم از طرف دیگر وسیله ای است که همه در اختیارشان است و مردم عادی هم با موبایل هم میتوانند با آن کار کنند و ایدههایشان را به نمایش بگذارند.
پس با این حساب ویدئوآرت هیچ چهارچوب خاصی ندارد؟ اساسا هیچ چهارچوب و فاکتور مشخصی برای ویدئوآرت وجود ندارد تا بتوان تعریف مشخصی برایش داشت. ممکن است یک فیلم کوتاه با یک تدوین متفاوت بتواند در قالب یک ویدئوآرت به نمایش درآید. به طور کلی ویدئوآرت یک ظرفیت و وسیله بیانی است. به طور نمونه علت گرایش من به ویدئوآرت این بود که زمانی که شروع کردم یک چیدمان داشتم و احساس کردم این چیدمان در شکل حرکتی قابلیت بیشتری به کارم میدهد؛ از این رو میتوانم بگویم اکثر ویدئوآرتها در حقیقت نوعی موقعیت است و در هیچ کدام از ویدئوهایم دوربین حرکت نمیکند این بستگی به زبان هنرمند دارد که چطور ایده و زبان هنریاش را به ابزار تحمیل و از آن استفاده میکند. بنابراین ویدئوآرت تنوع بسیاری دارد و تعریف و بیان چهارچوب مشخص درباره ویدئوآرت به همان اندازه سخت است که بخواهیم بگوییم سینما و نقاشی چیست. اما میتوانم بگویم که ویدئوآرت چه چیزی نیست؛ ویدئوآرت کلیپ نیست؛ ویدئوآرت فیلم کوتاه یا سینما نیست؛ اما در عین حال مرز میان ویدئوآرت و این موارد خیلی کوتاه است.
زمانی هنرمندی مانند بروس نیومن ویدئوهای مستقلی از پرفورمنسهایش تهیه کرد.کاری که در حال حاضر هم برخی هنرمندان در کنار اجرای پرفورمنسشان انجام میدهند. از پرفورمنس فیلم میگیرند و به عنوان ویدئوآرت به نمایش میگذارند. درباره این شکل ویدئوآرت هم توضیح میدهید؟ به این شکل از ویدئوآرت، ویدئوآرت داکیومنتالی یا گزارش گفته میشود. هنرمند محیطی در طبیعت کار کرده اما چون بیننده ای نبوده که کارش را ببیند به وسیله عکس و فیلم ثبت میکند و این را نشان میدهد. خود اثر به خودی خود کار هنری محسوب نمیشود اما گزارشی از کار هنری به شمار میروند. این را میگویند ویدئوآرت داکیومنتالی یعنی ویدئوآرتهایی که بیشتر جنبه گزارش گونه دارند. طبیعتا این ویدئوآرتها جنبه پایین تری از ویدئوآرتهایی هستند که به طور مستقل در جایگاه یک ویدئوآرت قرار میگیرند.
این هنر از چه زمانی میان هنرمندان ایرانی راه پیدا کرد؟ هنر ویدئوآرت از نمایشگاههای هنر مفهومیو هنر جدید موزه هنرهای معاصر به شکل همه گیر درآمد و از آنجایی که پروژکشن و دوربینهای هندی کن در دست هنرمندان ایرانی قرار گرفت و توانستند از آن استفاده خوبی کنند در میان هنرمندان ایرانی جایگاه خاصی پیدا کرد.
در حال حاضرمهم ترین خلایی که در این هنر در ایران وجود دارد چیست؟ یکی از خلاهایی که وجود دارد مسئله تهیه کننده و خرید آثار است. البته در دو نمایشگاهی که کریتوری کردم آثار ویدئوآرت فروش رفت. متاسفانه خریدار نمیداند چطور از این اثر هنری استفاده کند و از سوی دیگر تهیه کنندگانی که در زمینه ویدئوآرت باید سرمایه گذاری کنند هم خیلی کم است. در سینما تهیه کنندگانی داریم اما در ویدئو آرت سخت تر است و ویدئوآرتهایی که جنبه تیمیپیدا میکند قطعا هزینه بیشتری برای تدوین، فیلمبرداری و موسیقی دربر دارد. زمانی موزه بخشی از هزینه بعضی از ویدئوها را میپرداخت. نکته خوشایند این است که در حال حاضر این استقلال کار خیلی به ویدئوآرت کمک کرده و تهیه کننده گان نظراتشان را تحمیل نمیکنند. اما باید بگویم هنرمندانی که این کار را میکنند صرفا جنبه نوآورانه و بیانی برایشان مهم است و خیلی از گالریها در مورد بازگشت سرمایه ای که برای ساخت ویدئوآرتشان هزینه شده است حسابی نمیکنند.
در حاشیه برگزاری ویدئوآرتها چقدر نیاز است که جلسات کارگاهی و پرسش و پاسخ برگزار کنند تا از نظر تئوری مخاطب آگاهی بیشتری نسبت به این هنر پیدا کند؟ قطعا نیاز است. چرا که در حال حاضر دانشگاهی که نیو مدیا تدریس کند یا روی این شاخهها تمرکز کنند نداریم. به همین دلیل بحث تئوریکش به هنرمندان و مخاطبان کمک میکند تا این شاخه از هنر را بهتر بشناسند و خیلی از هنرمندان در این زمینه فعال شده اند. از طرفی سایتهایی داریم که هنرمندان جوان به این هنر پرداخته اند. در اصفهان گروهی از هنرمندان به این کار پرداخته اند و این خیلی با ارزش است؛ چرا که در واقع جنبش شهرستانی است. در شرایطی که همه جنبشها و حرکتهای پیشرو در هنر در تهران شکل میگیرد به همت تعدادی از هنرمندان از جمله خانم عالم شاه این سایت راه افتاده است. امسال ویدئوها را در پاساژها پخش میکردند و اصرار داشتند که این ویدئوها باید میان مردم پخش شود تا تاثیرگذار باشد به همین دلیل معتقدم که اتفاق بسیار خوبی دارد میافتد.
به طور کلی چه آینده ای برای این هنر متصور هستید؟ خیلی از هنرمندان حتی هنرمندان باسابقه تر هم به این هنر روی آورده اند. مثل فریده لاشایی که آثار ویدئویی روی نقاشیهایش پخش میشد. فکر میکنم یک قابلیت تجسمیاست که ارتباط خوبی با مخاطب برقرار میکند و به دلیل صدا و تصویری که دارد سحر سینما و جادوی تصویر متحرک در آن هست و با خلاقیت و جنبههای اندیشمندانه ای که هنرمندان ایرانی در کارهایشان دارند روز به روز در کارها بیشتر نشان میدهد ولی به معنای این نیست که هنرمندی که فقط طراحی و نقاشی میکند هنرمند عقب افتاده ای است الان وسیله هنر در دنیا به این شکل است که مدیا مطرح نیست. اینکه ویدئو کار میکنید یا تنها با یک مداد کار میکنید اهمیتی ندارد. مهم این است که چه میگویید و این موضوع چقدر تازگی دارد.
سخن آخر؟ مهم ترین نکته ای که وجود دارد این است که دانشگاهها باید هر چه زودتر این رشته هنری را راه بیاندازند و آرشیوی برای آموزش ویدئوآرت فراهم کنند.
انتهای پیام/مریم تهوری/31