سرویس استانها هنرآنلاین؛ درباره موسیقی مقامی استان خراسان گفته شده نغماتی در این موسیقی پیدا میشود که به عهد باستان برمیگردد. در کتاب لغت موسیقی نوشته "افراسیاب بیگ لی" کلمهی مقام که به صورت موغام یا مقام هم نوشته میشود، به عنوان مجموعهی صداها و پردههای مختلف که بر اساس یک کوک واحد و در محور آن میگردند، تعریف شده و از آن به عنوان بالاترین مرحلهی خلاقیت در ترکیب ساز و آواز یاد شده است.
آنچه مد نظر هنرمندان و مردم این منطقه است، واژه "موغام" است که در باور مردم خرسان از شان و منزلت بالایی برخوردارا ست و به دیده تقدس به آن مینگرند و به مصداق هنر عامه، آفریننده مشخصی ندارد و تمام افراد جامعه در شکلگیری و نقل روایت آن سهم دارند.
دربارهی تاریخ و قدمت موسیقی مقامی می توان گفت که تاریخ موسیقی این سرزمین به زمان کوچ آریاییها به ایران برمیگردد و در پارهای از نقاط برخی از نغمهها به صورت بکر و دست نخورده، حکایت از یک اصالت باستانی دارد و اگر برای بررسی موسیقی، خراسان بزرگ را مد نظر قرار دهیم، باید پهنهی این دیار را از کرانههای غربی خزر تا پهنههای ابیورد و نسا ،مرو و تا کویرهای خراسان و هرات، مرز هندوچین مورد کاوش قرار دهیم.
خراسان فعلی به علت وسعت جغرافیایی و تنوع پراکندگی اقوام و فرهنگهای مختلف دارای موسیقیهای مقامی متنوع و مختلفی است. تنوع نژادی از عربهای سامی تا هزاره ، بلوچ و نژادهای کرد و کرمانج و ترک و ترکمن و مغول در این استان ،باعث شده است، که یکی از غنیترین گنجینههای فرهنگی موسیقی به وجود بیاید، که بر خلاف بیشتر مناطق ایران از سبکی خاص برخوردار نیست و در نواحی مختلف استان وحدت سبک ندارد.
از آنجایی که خراسان به دو بخش شمال و جنوب تقسیم میشود موسیقیاش هم از این قائده پیروی میکند. مثلا میشود دربارهی موسیقی مقامی شمال خراسان گفت: موسیقی جاری در این منطقه موسیقی کوهستان ،جلگه است و از یک زندگی پرحادثه و پرسوز و گداز و آوارگی حکایت میکند.
این مساله را حتی میتوان در رقصها و بازیهای آیینی و سنتی آنها دید . ضمن این که از گستردگی و تنوع بیشتری برخوردار است، از حال و هوای خاصی نیز بهره میبرد و حماسه، عرفان، عشق و سوگ پشتوانهی اصلی این موسیقی میباشد.
موسیقی خراسان "کرمانجی" است و از موسیقیهای ترکی و ترکمنی هم تاثیراتی گرفته است. در شمال خراسان موسیقی ترکمنی یا موسیقی ترکی دیده نمیشود. آنچه هست موسیقی شمال خراسان به روایت ترکمنی و ترکی است. یعنی مقامها در اصالت خودشان ترکمنی و ترکی نیستند.
دوتار، سرنا، نی چوپان (بلر)، قوشمه، کمانچه، دهل، دایره و نیز سازهای قدیمیتر، شش تار (چگور قدیم)، مزغان و نفیر از جمله سازهای رایج در این منطقه هنستند و از مهمترین "مقامهای" موسیقی شمال خراسان، نوایی کردی (نوایی شمال خراسان) ـ تجنیس، بیات هرای ـ لوی ـ جعفر قلیها ـ الله مزار ـ تورغه، درنا ـ بلبل ـ شاخهتایی (ختائی) و کوراوغلی را میشود نام برد.
در شمال خراسان نوازندگان مختلف بر حسب ساز و تخصصشان به مراتب و طیفهای مختلفی تقسیم میشوند که عبارتند از عاشقها یا آشقها که نوازندگان سازهای سرنا، دهل، کمانچه و قوشمه میباشند و گاه در مجالس مختلف بر حسب نیاز حرکات نمایشی هم انجام میدهند ـ ، لوتیها (روتیها یا لوطیها) که دایره و دف مینوازند که درقدیم با ساز خود سفر میکردهاند و هم راویان اخبار و هم ناقلان آثار بودند و در قالب جملات، حرکات نمایشی و اشعار طنز جامعه و حکام آن را به نقد میکشیدند.
بالاترین مرتبهی هنرمندی را در شمال خراسان" بخشیهای دوتار نواز" دارند. اینان هم آواز میخوانند و هم شعر میسرایند. ساز را خودشان میسازند و از جهت شرایط اخلاقی، درونی و معرفتی به درجهیی از رفتار رسیدهاند ،که مردم به راحتی با آنها همراه میشوند.
" بخشیها" و "عاشیقها" بازماندگان حقیقی خنیاگران ایران باستان هستند. اما دسته دیگری هم در جرگه نوازندگان قراردارند. آنها بلروانان یا نینوازان، نوازندگان نی چوپانی هستند که معمولا چوپانند و زندگی شبانی دارند.
از موسیقی شمال خراسان که خارج میشویم به موسیقی جنوب و شرق این خطه میرسیم. موسیقی این حوزه نرم و درونی است و در آنها فریاد به معنی خاص آن در کوهستان وجود ندارد و میتوان فریاد آنها را نامهیی بلند خوان که ناشی از زندگی در کویر است دانست.
موسیقی این حوزه بیشتر در شهرهای شرقی خراسان یعنی تربت جام، باخزر ـ تایباد و خواف متمرکز است. موسیقی کویری در شهرهای جنوبی مانند کاشمر، گناباد و بیرجند و مرز سیستان و بلوچستان همواره دستخوش تغییر و تحریف بوده است و علت این امر شاید تداخل فرهنگ مردم این مناطق باشد.
سازهای دوتار، سهتار، دهل و در برخی مناطق غیچک یا غژک سازهای رایج این حوزه هستند. به نوازندگان دوتار در این منطقه اوستاد گفته میشود که بالاترین مرتبهی هنرمندی است. دوتار و مقامهای آن از جایگاه والا و مقدسی برخوردارند و هنرمندان اصیلش همواره مورد توجه و احترام مردم هستند.
انتهای پیام/