گروه مد و لباس هنرآنلاین: شریف رضوی بیش از 15 سال است که در بخشهای متعدد مرتبط با عرصه مد و لباس فعالیت میکند و از طراحی گرفته تا پژوهش، برگزاری رویدادهای نمایشگاهی و جشنوارهای، داوری، مشاوره و استادی راهنما و همچنین طراحی و اجرای پروژههای بنیادی عرصه مد و لباس، تجربههای فراوان را پشت سر گذاشته است.
او در ماههای اخیر در مقام مدیر پروژه راهاندازی مرکز نوآوری «مدآرا» همراهی جمعی از همکاران خود، اقداماتی را در زمینه کشف استعدادهای تازه در عرصه مد و لباس به انجام رسانده که اهم فعالیت آن، با محوریت منتورینگ استعدادها در بخشهای مختلف تحقق یافته است.
رضوی در این گفتگو، ضمن تشریح جزئیات فعالیت این مرکز نوآوری، درباره جایگاه و اهمیت منتورینگ در عرصه مد و لباس نکات مهمی را مطرح کرده است. مشروح گفتگو با این فعال حوزه مد و لباس در ادامه آمده است:
آقای رضوی به طور کلی تأسیس مراکز نوآوری در حوزه مد و لباس با چه تاریخچهای گره خورده و حرکت به این سمت، مستلزم مجهز بودن به چه امکاناتی است؟
تا پیش از به کارگیری عبارت منتورینگ در چرخه مد و لباس جهان که از حدود 35 سال قبل در ادبیات صنایع خلاق مصطلح شد، ما در تاریخ ایران با واژهای چون مرشد مواجه میشویم که اتفاقاً چند گام در معنا و تعریف از معادل فارسی این کلمه جلوتر است آن هم بدینگونه که مرشد علاوه بر راهنمایی و هدایت شاگردان خود، فضا را به منظور حرکت او با تکیه بر تجربیات خود در مسیر رشد فراهم میآورد. با این همه واژه منتورینگ از زمانی که موضوع ایجاد کسب و کارهای جدید در دهه 90 میلادی مطرح شد، بیشتر در قالب یک مسئولیت اجتماعی مورد توجه قرار گرفت و اغلب افرادی که وظیفهشان، راهنمایی یک فرد یا گروه در اجرای پروژهها بود، نه تنها دستمزد خاصی را مطالبه نمیکردند بلکه این امکان وجود داشت در پروژههای بلند مدت، زمان بسیار زیادی را صرف در اختیار قرار دادن تجربیات و تخصصهای خود به دیگران کنند.
آیا مراکز نوآوری در پی رشد و توسعه فعالیت منتورها در عرصه مد و لباس تأسیس شدند؟
در حقیقت باید گفت مراکز منتورینگ با ایجاد مراکز نوآوری در حوزه مد از 10 سال پیش در دنیا فعالیت خود را آغاز کردند و اغلب به طور مشخص در حوزههای مرتبط با کسب و کارهای نوظهور، راهنماییهای لازم را به افراد علاقهمند و مستعد ارائه میدادند. پیش از این نیز در نظام سلسله مراتبی شهرهای دارای صنعت مد، این موضوع از طریق جمعی از متخصصان و طراحان برند به انجام میرسید.
آیا طراحان بزرگ مد و لباس در عرصههای جهانی، محصول فعالیت همین مراکز نوآوری هستند؟
بله. بسیاری از طراحان بزرگ و نامدار جهان که ممکن است امروز دیگر در قید حیات نباشند، همین مراحل را طی کردهاند و در توضیح اهمیت این موضوع ذکر این نکته بجاست که زمانی جایگاه هنرمندان در این عرصه تثبیت میشود که فعالیتها با نظارت مشاوران و استادان راهنما مورد نقد و تحلیل قرار گیرد.

چه شد که به فکر تأسیس یک مرکز نوآوری در حوزه مد و لباس افتادید؟
زمانی که از حدود چهار سال پیش پیگیری تأسیس یک مرکز نوآوری در زمینه مد و لباس را در ایران آغاز کردیم، هنوز آئیننامه تأسیس این مراکز وجود نداشت که البته سال 97 این آئیننامه به سازمانهای ذیصلاح و مرتبط ابلاغ شد. بر همین اساس در کنار جمعی از دوستان به این نتیجه رسیدیم که اگر خواهان باز شدن گرههای موجود در صنعت مد هستیم، باید فعالیت خود را به سمت توسعه همین مراکز نوآوری سوق دهیم چرا که اگر بخواهیم به اقدامات به انجام رسیده در مؤسسات تکمنظوره و حتی چندمنظوره بسنده کنیم، در خواهیم یافت که یکی از موضوعات مهم و کلیدی حوزه مد و لباس یعنی استعدادیابی، تربیت نیروی متخصص و ماهر، اجرای پروژههای خلاقانه و سوق یافتن چشماندازها به سمت منافع جمعی و نه فردی در این تشکلها مورد بیتوجهی قرار گرفتهاند. در نتیجه سراغ بررسی مدلهای مشابه در دیگر کشورها رفتیم و منطبق با شرایط موجود در ایران، مسیر حرکتمان را مشخص کردیم. امروز نیز با هدف توانمندسازی طراحان، برنامهریزی رویدادها، تحقیق و توسعه، افزایش قدرت آموزش و چند بخش دیگر مقدمات لازم را فراهم آوردهایم. البته تا امروز سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ما را در تأمین یکی از مهمترین ملزومات فعالیت یک مرکز نوآوری در حوزه مد و لباس یعنی تأمین فضا آن هم در باغموزه هنر ایرانی یاری کرده است.
مراکز، تشکلها، مؤسسات، انجمنها و اتحادیههای فعال در حوزه مد و لباس تا چه اندازه باید در مسیر کشف استعدادها گام بردارند تا بتوانند به زنجیره تأمین مد در کشور کمک کنند؟
برای پاسخ به این پرسش لازم است به یک نکته مهم اشاره داشته باشم. وقتی درباره نوآوری در حوزه مد صحبت میکنیم، بدان معنا نیست که به دنبال یک نوآوری شگرفت در پروسه طراحی یا الگوسازی و دوخت اجزای لباسها هستیم بلکه در حقیقت بنا داریم طی فرایندهای شناسایی استعدادها، در قالب یک نام تجاری با محوریت کار تیمی مسیری روشن و قانونمند را دنبال کنیم آن هم در حالی که در صنایع خلاق، ایجاد پایههای لازم برای ستارهسازی افکار خلاق دنبال میشود و سیستمهای بینالمللی به دنبال ایجاد ساختاری هستند که با تکیه بر تعاریف موجود از دو تایتل «کاستوم دیزاینر» و «فشن دیزاینر»، فعالیت خود را توسعه بخشند. در جهان مد، چیزی به نام کاستوم دیزاینر وجود دارد که شخصیتی حقیقی است و توانایی نمونه دوزی یک لباس را دارد یعنی فرد قادر است آنچه را که در ذهن دارد به بهترین شکل ممکن پیاده کند و در نهایت نیز محصولی ارائه میدهد با قابلیت اندازهگیری کیفیت. اصطلاح دیگر یعنی فشن دیزاینر، عنوانی است که نهاد مد به برخی افراد اطلاق میکند که ممکن است توانایی کاستوم دیزاینر را داشته باشند یا خیر. در ایران وقتی درباره طراحی لباس صحبت میکنند، منظورشان کاستوم دیزاینر است اما انتظار فشن دیزاینر را دارند. به طور مثال سالهاست که در مورد این موضوع صحبت میشود که باید به فکر اتصال طراحان به صنعت باشیم اما در این عبارت، مقصود از طراح، کاستوم دیزاینرهایی است که قادرند صنعتی که در حال تولید انبوه است را به بهترین شکل ممکن یاری رسانند و در واقع طالب فردی هستند که بتواند عمل ریدیزاین را به حرفهایترین شکل ممکن انجام و محصول نهایی را ارائه دهد. آنها فردی را میخواهند که با چشم طرحی را در سایتهای معتبر جهان ببنید، الگوی آن را در بیاورد، وارد سیستم سایزبندی کند و نتیجه را وارد خط تولید کند. در چنین فضایی، انتظاری برای ارائه طرح خلاقانه وجود ندارد در حالی که فشن دیزاینرها باید روی ماهیت فکری، فرهنگی و هنری این زنجیره سرمایهگذاری داشته باشند.
بیشک یکی از نکات مهم و کلیدی در راستای رشد و بالندگی فعالیتهای نوآورانه در زنجیره تأمین مد، منوط به توانمندی مدیران در هدایت فعالیتهای تیمی با تکیه بر همین تعاریف مهم است. لطفاً درباره تجربیات و رویکردهای مجموعه خود در این زمینه توضیح دهید.
ما در ایران مجموعههایی را داریم که به شکل مردم نهاد فعالیت میکنند و بعضاً شاهد اقدامات جسته گریخته صنفی نیز هستیم اما باید این واقعیت را پذیرفت که بر اساس مشاهدات و تجربیات موجود، تشکلهای فعال، تأمینکننده حقوق افرادی خاص هستند، توسط افرادی مشخص و سلیقهای سیاستگذاری میشوند و در این میان اغلب مجموعههایی که دارای وابستگی مالی هستند، نمیتوانند به شکل مردم نهاد فعالیت داشته باشند و در نتیجه حتی تشکلهای دارای عضو از میان جامعه فعال نیز از معنا تهی میشوند و افراد در رأس قادر نخواهند بود نمایندهای شایسته برای سایر اعضای خود باشند. در نتیجه باید سیاستی وجود داشته باشد که بر اساس آن هر کدام از اعضا، فرصت گفتگو با یکدیگر و اظهار نظر را داشته و بر اساس یک روند حرفهای قائم بر قوانین، اهداف، بر اساس سلیقه اشخاص و به دنبال منافع شخصی مورد توجه قرار نگیرد. در ادامه افراد مرتبط با یک جریان، گرد هم میآیند و در زنجیره تأمین صنعت مد به تبادل نظر و برنامهریزیهای آتی میپردازند. در اینجا ذکر این نکته حائز اهمیت است که زنجیره تأمین صنعت مد با زنجیره تأمین صنعت پوشاک متفاوت است. زنجیره تأمین پوشاک، زنجیرهای است که در آن محصولی نهایی با عنوان پوشاک تولید میشود اما در زنجیره تأمین مد، انگاره مطلوبیت تولید میشود به گونهای که محصول نهایی لزوماً شی قابل لمس نبوده و بعضاً در ذهن افراد تولید شده است. به همین دلیل در فضاهایی همچون مراکز نوآوری، افراد مختلف با تخصصهای مختلف کنار هم قرار گرفته و ساختاری را ایجاد میکنند که افراد معتبر بر مبنای تخصص خود هر کدام رسالت و مسئولیتی مشخص را دنبال کنند. قرار نیست در این مراکز یا هر تشکلی در حوزه مد و لباس حرف یک نفر به کرسی نشسته شود و باید ساختاری در اساسنامهها وجود داشته باشد که مانع تحقق این امر شود هرچند که اغلب در مجموعههایی که موضوع نحوه تأمین منابع مالی مشخص نیست، تشکل ولو مردم نهاد به سمتی پیش میرود که برای افرادی خاص، حوزه نفوذ ایجاد میکند. در ادامه و به دلیل نبود سرمایههای مالی مشخص، وقتی یک نفر برای تشکلی تأمین بودجه کند، فساد ایجاد شده و کار به جایی میرسد که فرد با صدای بلند میگوید دلم میخواهد به فلان اشخاص بگویم که فلان مسئولیت را بر عهده گیرند و به مرور زمان، ادبیاتی که در ابتدا ظاهراً مبتنی بر دموکراسی بود، تغییر میکند. به هر تقدیر هیچ کدام از سیستمهای انسانی بدون خطا نیستند و حتی ممکن است از همان قانونی که زمانی وضع شده، سوءاستفادههایی نیز شود اما در بلند مدت، پشتوانه اصناف، تشکلها و انجمنها، قدرت اعضای آن است که در ساختارهای جمعی موجب به اشتراک گذاشتن تجربیات و توانافزایی و جلب اعتماد خواهد شد.

سال گذشته رویداد «جشنواره لباس آینده و فناوری در پوشیدنیها» برگزار شد که شما نیز از اعضای شورای سیاستگذاری آن و منتورهای حاضر بودید. لطفاً از دستاوردهای این جشنواره و برنامههای پیش رو بگویید.
ایدههای افراد حاضر در جشنواره سال گذشته، تحت مشاوره منتورها در بخشهای مختلف قرار گرفت و تاکنون نه فقط در این رویداد که در دیگر جشنوارههای دارای منتور، این امر به وضوح مشاهده شده که محصول نهایی تا چه اندازه بدون ایراد است چرا که از ابتدا، قابلیت عملیاتی شدن یک طرح، نکات مهم در اجرا و اصول علمی و هنری کار مورد توجه منتور قرار میگیرد و در قالب مشاوره به فرد دارای ایده اعطا میشود. البته باید بر این مهم تأکید داشته باشم که قرار نیست منتورها، خط فکری و ذهنیت خود از یک کانسپت را به افراد القا کنند. در نتیجه افرادی که پس از این جشنواره وارد مرکز نوآوری شدند، این پروسه مهم را پشت سر گذاشته بودند و به طور جدی در قامت یک استارتاپ گروهی پیش رفتند. در حقیقت در مراکز نوآوری، جشنواره، یک استارتاپ ویکند غیر رسمی است که ورودی مرکز نوآوری از آن گرفته میشود. در تمام نقاط جهان نیز استعدادیابهایی هستند که در چنین فضاهایی یا در جمع دانشجویان، یا از طریق پیج طراحان و یا فرصتهای مشابه، ضمن استعدادیابی، فرصت لازم برای سرمایهگذاری روی افراد را فراهم میآورند. حال تصور کنید در جریانی که منتورها از ابتدای مسیر همراه گروهها باشند، سرمایهگذاری بدون ریسک قابل بازگشت است و موفقیت در مسیر چنین شتابدهندههایی وجود خواهد داشت. بنا داریم مشابه جشنواره سال گذشته را آذرماه امسال البته با تمرکز بر تصویرسازی طرحها و ایدههای خلاقانه با تکیه بر موضوع و کانسپتی مشخص دنبال کنیم و در ابتدای امر به دنبال نتیجه و محصول نهایی که ممکن است در مواردی برای شرکتکنندگان تولید هزینه کند، نیستیم.
آیا در ایران فضایی برای تربیت منتورهای حوزه مد و لباس وجود دارد؟
خیر. واضح است اینکه اگر شما بخواهید مقدمات رشد گروهی دیگر را فراهم آورید باید خود آموزشهای لازم را به دست آورده باشید. ماهیت منتور با یک مدرس دانشگاه متفاوت است در حالی که در اکثر رویدادها، فرد منتور تصور میکند که باید آموزشهای کلاسی را به این افراد ارائه دهد. منتور فرد متخصصی است که میتواند مسیر رشد را به افراد نشان دهد اما در حال حاضر اغلب منتورها اساتید دانشگاهی هستند که همان بوم کسب و کار کلاس دانشگاه را به شیوه تئوری توضیح میدهند و مشابه یک استاد راهنما با هدف نشان دادن طریق و اصطلاحاً آموزش ماهیگیری عمل نمیکنند.
در پایان لطفاً از مهمترین برنامههای پیش روی «مرکز نوآوری مدآرا» و نکاتی که علاقهمندان به راهاندازی مراکز نوآوری در زمینه مد باید بدانند، بگویید.
در سالهای اخیر که مجوز مراکز نوآوری صادر میشود، ایجاد چنین مجموعههایی را در دانشگاههای مختلف شاهدیم اما واقعیت آن است که مراکز نوآوری نباید محدود به مجوز یا تابلو شوند بلکه به فعل و پلنهای نوآورانهای وابستهاند که دنبالشان میکنند. بدون شک متولیان چنین مراکزی، راه دشواری را پیش رو دارند و اغلب اگر از محصولات و دستاوردهای نهایی فعالیتهایشان جویا شویم، خروجی قابل ذکری وجود ندارد. در همین چند سال اخیر، تعدادی مرکز نورآوری در بخش خصوصی حوزه مد و لباس تشکیل شد اما باید این موضوع مورد توجه قرار گیرد که تأمین فضا، جذب منابع انسانی متخصص در بخشهای گوناگون و وجود یک نقشه راه برای توانافزایی سایر افراد از مهمترین نکات است در نتیجه علیرغم ظرفیتهای موجود، راه بسیار سختی پیش روی متولیان این مراکز وجود دارد. به هر تقدیر رشد و توسعه فعالیت هر یک از مراکز نوآوری در حوزه مد و لباس کشور میتواند مانع فرار مغزها شده و در نهایت شاهد ایجاد تشکلهایی فرهنگی، هنری و اجتماعی خواهیم بود که بدون وابستگی اقتصادی، به تولید فکر، محصول و سرمایه منتج میشوند.