سرویس مد و لباس هنرآنلاین: مرجان بیات طراح مد و لباس است که با توجه به تحصیل در رشته گرافیک و دغدغه طراحی محصولات حجاب، توانسته است تلفیقی منحصربهفرد را با برند "عبایامدا" میان این دو بخش ایجاد کند.
مشروح گفتوگوی هنرآنلاین با مرجان بیات درباره روند فعالیت برند شخصی او و همچنین مرور برخی تجربهها و دغدغههایش در عرصه طراحی مد را در ادامه بخوانید:
خانم بیات لطفاً بهعنوان پرسش ابتدایی در رابطه با پیشینه فعالیتتان در حوزه مد و لباس بگویید.
من فارغالتحصیل رشته گرافیک دانشگاه هنر و معماری هستم. فعالیتم را از خرداد دو سال پیش آغاز کردم. سبک کاری و ایدئولوژیام حجاب است و بیشتر در زمینه طراحی مانتوهای عبایی کار میکنم. نام برندم نیز عبایامُدا است.
چه شد که علیرغم تحصیل در حوزه گرافیک، فعالیت در زمینه طراحی مد و لباس را انتخاب کردید و بعد از اینکه وارد این رشته شدید چقدر با تفکرات قبلیتان همسو بود؟
متأسفانه تجربه دانشگاهی و علمی در زمینه طراحی لباس ندارم، اما خب به نظرم گرافیک به نوعی مادر تمام رشتههای هنری حساب میشود. هنرهای تجسمی که در دانشگاه پاس کردم و دروس چاپ و رنگشناسی که داشتیم خیلی به کارم کمک کرد، اما استارت طراحی برای من از فروشندگی شروع شد. من سه سال فروشنده مغازه لباس مردانه بودم. من از آنجا به لباس و پارچه علاقه زیادی پیدا کردم و استارت طراحی هم از آن موقع خورده شد.
دغدغه کار در فیلد حجاب از کجا نشأت میگیرد؟
سرمایهام در بدو امر بسیار کم بود. کارم را با هفت میلیون تومان شروع کردم و آن زمان به یکباره دلار خیلی گران شد. من مجبور بودم یک کاری انجام بدهم که بتوانم با حداقل سرمایه جلو بروم. عبا تنها لاین فری سایز بود و من نیاز به زدن چند سایز نداشتم. به همین خاطر مانتوهای من به سایزهای 36 تا 60 میخورد.
به نظر شما اینکه طراح لباس صرفاً به خاطر دغدغههای اقتصادی و معذوریتهای مالی بخواهد یک رسته یا یک گرایش خاصی را انتخاب کند، خودش یک نقطه ضعف نیست؟ یا شاید این مسئله اتفاقاً به مرور زمان بتواند به طراح کمک کند تا با تکیه بر یک گرایش خاص حداقل از جریان طراحی فاصله نگیرد و خودش را در این حوزه حفظ کند.
حرفتان کاملاً درست است. هم نقطه ضعف است و هم میتواند یک اتفاق مثبت باشد. من فرزند شهید هستم و سبک پوشش خانواده من به سبک حجاب بوده است. یعنی این ایدئولوژی در ذهن من وجود دارد و من بخواهم یا نخواهم بالأخره همه انتخابهایم به مدلی که تربیت شدهام برمیگردد. شاید چون خانوادهام محجبه بودهاند ایدئولوژیهای من به سبک حجاب نزدیک بوده است. خود من را اگر بکشند نمیتوانم با یک استایل کژوال در فضاهای اجتماعی حاضر شوم.
یعنی سعی میکنید پوشیدگی را با هر سبک و استایلی در لباستان حفظ کنید.
بله. حتی ممکن است چفیه بپوشم که شاید خیلی کژوال باشد، اما باز هم خیلی پوشیده است. سبک لباس پوشیدن خودم نیز به همان ایدئولوژی برمیگردد که با آن بزرگ شدهام. پدر خودم هم با اینکه جانباز و ارتشی بودند، برندپوش و خیلی خوشتیپ بودند. در کل خانواده من یک خانواده مذهبی بود.
پس ریشه پوشش اسلامی در خانواده شما وجود داشت و بعد معذوریتهای مالی هم در کنارش قرار گرفت و شما را در مسیر طراحی عبا و فیلد حجاب قرار داد. اما با تمام این تفاسیر آیا شما در حال حاضر دارید با عشق و علاقه در حوزه عفاف و حجاب فعالیت میکنید یا همچنان یک سری معذوریتها دارید که سراغ رستههای دیگر نمیروید؟
همچنان یک سری معذوریتها وجود دارد ولی نه برای من. من عاشق کارم هستم. برای همکاران من معذوریت وجود دارد ولی برای من وجود ندارد، چون من عاشق لاینی هستم که در آن کار میکنم.
شما گرافیک خواندهاید و قاعدتاً کسانی که گرافیک خواندهاند باید ذهن بسیار خلاق و ایدهپردازی داشته باشند. فعالیت در حوزه طراحی محصولات عفاف و حجاب ممکن است یک مقدار نسبت به حوزههای دیگر مثل مانتو اجتماع یا لباسهای مجلسی، دست شما را در ایدهپردازی و خلاقیت تنگ بکند. در این سالها با این چالش چطور مواجه بودهاید؟
من همیشه میگویم که یک سری لباسها در ایران قابل پوشش است و یک سری لباسها و استایلها برای خارج از ایران است. این نظر شخصی من است که شاید اشتباه هم باشد. شما اگر به هفتههای مد جهان هم نگاه کنید لباسهای عجیب و غریبی را میبینید که حتی قابل پوشیدن در خیابان هم نیست و طراح فقط میخواهد هنر و اوج خلاقیتش را نشان بدهد. در ایران مانتو، مانتو است. یعنی ما یک مانتوی راسته داریم و یک عبا. حالا این عبا ممکن است یک ذره کوتاهتر یا بلندتر و یا فری سایز شود.
بیشتر منظورم المانهای هنری و فرهنگی است که شما میتوانید روی اثر یا محصول خودتان استفاده کنید. آیا اگر در فیلد دیگری کار میکردید راحتتر نمیتوانستید این المانها و نمادها را به کار بگیرید؟
من در فیلد خودم در این زمینه خیلی راحت هستم. پنج کار اولی که من زدم با پارچههای زری دوزی و بلوچ دوزی بود که آن موقع اصلاً کسی با این پارچهها کار نمیکرد. الآن تازه دارند با پارچه هندی کار میکنند. آن موقع همکارانم من را مسخره و دلسرد میکردند و میگفتند کارهایت پیرزنی است.
چیزی که الآن به شدت مد است و ارزش مادی و معنوی بالایی هم دارد.
توجهی که من به آن پارچهها داشتم دقیقاً به خاطر فروشنده بودن من برای جنسهای مردانه بود. وقتی کار میکردم، ترندها، سایتها و رد کارپتها را میدیدم و دقت خاصی میکردم. وقتی شما مد خارجی را ببینید نسبت به مد ایران چند سال جلوتر هستید. یعنی اگر پلیسه دو سال پیش مد بوده است دو سال طول میکشد تا به ایران بیاید. یا اگر یک کفشی مد بوده است دو سال طول میکشد تاایران بیاید. میخواهم بگویم مسیری که دنبال کردهام خلاقیت خودم هم نبوده، بلکه چیزی بوده که دیدهام.
فرمودید که فروشنده لباس مردانه بودهاید. با توجه به اینکه ممکن است در زمان فروش محصول به خیلی از ضعفها در بحث الگوسازی، بحث پارچه و منسوجات و بحث استاندارد نبودن لباسها برخورده باشید، هیچوقت سعی نکردهاید در حوزه لباس مردانه فعالیت کنید؟
خیر، چون به نظرم ارتباط برقرار کردن با آقایان یک مقدار سخت است. من مزون و مغازه ندارم و فروشم اینترنتی است و فکر میکنم آقایان ایرانی هنوز سمت خرید اینترنتی نرفتهاند. بیشتر این خانمها هستند که خرید اینترنتی میکنند. من در زمانی که فروشنده بودم به صورت اینترنتی هم کار میکردم. شاید مردم ما چهار، پنج سال پیش فروش آنلاین را زیاد نمیشناختند. من کاربر شماره یک اسنپ فود ایران هستم که آن موقع اسمش زودفود بود. کلاً زندگی من اینترنتی بوده است ولی آقایان زیاد سمت دنیای اینترنتی نیستند.
آیا طراحی لباس برای آقایان سختتر از خانمهاست؟
خیر، اصلاً. هر دو یکی است. یک چیزی که آن سر دنیا برند فیلیپ پلین میزند و رویش یک عالمه نگین کار میکند را الآن از جنوبیترین نقطه تهران در عبدلآباد و نازیآباد میفروشند تا پاساژ پالادیوم که اصلش را با کیفیت و قیمت بالاتری میفروشد. فرقی نمیکند. مد، مد است.

در سالهایی که فعالیت کردهاید چقدر در جشنوارهها و رخدادهای این چنینی حضور داشتهاید و خودتان را در فضای رقابتی قرار دادهاید؟ نظرتان راجع به رویدادهای مد و لباس در ایران چیست؟
به نظرم جشنواره ما با سطح استاندارد فاصله زیادی دارد. من در هشتمین جشنواره مد و لباس فجر که با شعار "خوشا مکران و نقش بی مثالش" شرکت کردم. سبکم مینیمال بود. اسم کالکشنم نیز "گاندو" بود. گاندو حیوانی است که متعلق به همان اقلیم مکران است. من در این کالکشن از پترن همان منطقه الگو گرفته بودم. به هر تقدیر من آن سال در جشنواره شرکت کردم و کارم هم محجبه و خیلی قشنگ بود. خیلی از استادان از جمله خانم غزال بهمنی خیلی تشویقم کردند و گفتند ادامه بده. اما در کمال ناباوری کارهایی که برنده شدند نسبت به کارهای بهتر سایر همکاران حرفی برای گفتن نداشتند.
شاید به این دلیل است که در چنین جشنوارههایی واقعاً معیارهای استانداردی برای داوری وجود ندارد. این خودش خیلی مهم است. هم بحث انتخاب داوران اهمیت دارد و هم معیارهایی که در نهایت باید تیک بخورد و بشود کارنامه فرد شرکتکننده. من احساس میکنم در بحث داوری یک مقدار باید تلاش بیشتری داشته باشیم. بحثی که شما میفرمایید هم درست است و به جای خودش. یعنی ممکن است یک سری ناداوریها وجود داشته باشد و در حق عدهای اجحاف شود ولی به اعتقاد من مسئله اصلی این است که یک الگوی استاندارد داوری که با استانداردهای جهانی منطبق باشد، وجود ندارد. سوال دیگر این است که آیا شما در رخدادهای جهانی و فضای بینالمللی هم خودتان را محک زدهاید؟
خیر. من با قطر کار میکنم ولی خب مشتریهای شخصی خودم را دارم.
همه این اتفاقات از طریق فضای مجازی برایتان میسر شده است؟
بله.
با این وجود فکر میکنم اگر فضای مجازی وجود نداشت جامعه طراحان ما در برقراری ارتباط با مجامع بینالمللی خیلی به مشکل میخورد.
صد درصد.
گفته میشود طراحان در بحث مراودات مالی بینالمللی هم به مشکل میخورند. درست است؟
خیلی سخت شده است. من قبل از دوران کرونا اگر میخواستم یک مانتو به هند بفرستم، بیش از یک میلیون تومان فقط هزینه بارم بود. یک آدم هندی خوشحال میشود که بیاید از من ایرانی مانتو بخرد تا قیمت محصولش ارزانتر دربیاید و کیفیت خوبی هم داشته باشد، اما وقتی به یکباره به پول پست برخورد میکند، پشیمان میشود.
بحث تحریمهای بانکی و جابجایی پول چطور؟
من در این زمینه به مشکل نخوردهام ولی این مشکل هم وجود دارد. مشتریانی که من در قطر دارم در شیراز حساب بانکی دارند و برای من پول را واریز میکنند.
این مسئله به شدت حائز اهمیت است چرا که در حال حاضر بسیاری از طراحان ما دارند به صورت شخصی کار میکنند و ارتباطی که لازم است با برندها و کارخانهها شکل بگیرد به هر دلیلی شکل نگرفته است و حالا که این طراحان میخواهند سطح فعالیت خود را گسترش بدهند به چنین مشکلاتی بر میخورند.
این یکی از بزرگترین مشکلات است. الآن یک آقایی توی کار تولیدات پارچه جین هستند که در مشهد و ورامین بزرگترین انبار را دارند و در حال صادر کردن به ترکیه هستند. ما الآن داریم از ایران به ترکیه شلوار جین صادر میکنیم. پس ما طراحان باید قدرت لابیگری و مالیاش را داشته باشیم، اما حالا که نداریم باید چهکار کنیم؟ کارهای من را خارجیها واقعاً دوست دارند. الآن اگر صفحه من را ببینید میگویید این همه پیج معتبر خارجی با فالوورهای بالا چرا دارند تو را نگاه میکنند که روسری سرت است یا عکس معمولی با گوشی گرفتهای؟ اما برایشان جذاب است. من پیغامهای زیادی از عربها دارم که کارم را دوست دارند ولی خب من به خاطر مشکلات پستی و بانکی نمیتوانم کارم را بفروشم.

خیلی از محدودیتهای داخلی باعث شده که طراحان ما در سطح جهانی دیده نشوند.
درست است. همه ما چه در سبک حجاب، چه سبک کژوال، مینیمال و سایر سبکها مشکل داریم.
شما کالکشنسازی هم میکنید؟
خیر. به نظر من کالکشنسازی در ایران هیچ گونه جوابی نمیدهد. من میتوانم از پترن چهارخانه با رنگ کرم برای کالکشن امسالم استفاده کنم و از آن کیف و کفش بزنم، اما اصلاً در ایران همچین چیزی معنا ندارد. باید یک برندسازی خیلی قوی پشت شما باشد که مردم شما را بهعنوان برند مشهد یا برند درسا بشناسند. تازه در آن صورت هم فروشی ندارید. شما چند نفر را میبینید که کالکشن یک سال درسا تنشان باشد؟ یعنی بگویند کالکشن درسا را خریدهاند و کیف، کت و کفش درسا را دارند؟ اصلاً همچین چیزی در ایران معنی ندارد. به همین خاطر من به دوستانم که در ایران به کلاس طراحی میروند این را میگویم که اصلاً به این کلاسها گوش ندهید و بروید توی دل کار مشغول شوید، چون بازار فروش ایران آن چیزی نیست که ما داریم درسش را میخوانیم. من در سالهای 1389 و 1390 که دانشجو بودم برای شرکت چای محمود کار میکردم و کارهای ریدیزاین جعبههایش را انجام میدادم. کار در آنجا با آنچه که من در دانشگاه داشتم یاد میگرفتم یک دنیا متفاوت بود. خیلی فرق داشت. به همین خاطر من به دوستانم میگویم بروید توی دل کار و تجربه کنید و یاد بگیرید.
با توجه به اینکه نحوه کار شما از همان ابتدا بر مبنای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی بوده است، کرونا چه تأثیری روی کار شما گذاشت؟ آیا همچنان میتوانید به همان روال قبل کارتان را ادامه بدهید؟
خدا را شکر من شب عید هم خوب فروختم. این را در صفحهام اعلام کردم که یک سریها گفتند دروغ میگویی و یک عده هم گفتند چرا داری فخرفروشی میکنی؟ اما این یک واقعیت بود و کرونا هیچ تأثیری در کار من نداشت. اما اخیراً به مشکل خوردهام، به خاطر آنکه احساس میکنم مردم دلسرد شدهاند و حالشان خوب نیست که بخواهند یک چیزی بخرند. آنقدر همه چیز گران است که نیاز اولیه آدمها پوشاک نیست، بلکه نیاز مردم در درجه اول خوراک و نیازهای درمانی است. مردم تحت فشار هستند. دلار بالا رفته و شرایط خیلی بد است.
قیمت محصولات شما بعد از کرونا افزایش چشمگیری داشته است؟
من به خاطر کرونا سودم را خیلی پایین آوردم. من سودم روی عمده فروشی همیشه روی یک ششم بوده است. به هر حال قشری که میخواهد یک مانتوی یک میلیون تومانی و هشتصد هزار تومانی بخرد دوست دارد برود توی یک مزون و زیر باد کولر بنشیند و قهوهاش را بخورد و بخواهد لباس را پرو کند. اینترنتی فروختن یک مقدار سخت است. باید حتماً تعامل داشته باشید. باید به طرف اطمینان خاطر بدهید آنچه که تحویل میگیرید همان محصولی است که در عکس میبینید. من باید برایشان عکس و فیلم بگیرم و برایشان توضیح بدهم و با آنها ارتباط برقرار کنم. من با اینکه سودم روی عمدهفروشی یک ششم بود، در دوران کرونا آن را خیلی پایین آوردم. بعد از اینکه سودم را پایین آوردم یک سریها گاردگرفتند چون فکر کردند قیمت خوب من به خاطر کاهش کیفیت کارها است و این خیلی به من برخورد. اما من صادقانه توضیح دادم که اگر من سودم را پایین آوردم دو دلیل داشت؛ یکی اینکه من سودم را پایین آوردم که فروشم بالا برود و دومین دلیل هم به خاطر کرونا و به خاطر این بود که مشتریهای من در این شرایط اقتصادی بتوانند خرید کنید.

برنامهتان برای آینده چیست و در حوزه طراحی مد و لباس چه افق و چشماندازی را دنبال میکنید؟
افق و چشمانداز من قبل از کرونا این بود که بتوانم شعبه فروش خودم را در همه کشورهای اسلامی داشته باشم.
الآن هیچ شعبه فروش مستقیمی ندارید؟
اصلاً، و این کار را نمیکنم. چند بار امتحان کردم، اما چون میخواهم برندسازی کنم تا زمانی که به سرمایه و قدرت برسم سعی میکنم خردهکاری نکنم. به دنبال این هستم که انشاءالله برند خودم و شعبههای خودم را داشته باشم.
در پایان هر نکتهای که خودتان احساس میکنید لازم است اشاره کنید را بفرمایید.
ما به مشکلات مربوط به پست و ارسال محصولات به خارج از کشور اشاره کردیم و در ادامه میخواهم از یک مشکل دیگر در راه طراحی لباس بگویم که همان مشکل پارچه و گاهی نبود مواد اولیه کارمان است. ما تحریم هستیم و پارچههای خوب نمیآید. پارچه باکیفیت ایرانی داریم ولی کم داریم. یعنی بیشتر روی سبک پارچههای ساده است. ما اگر بخواهیم یک پارچه بلوچ دوزی یا سوزن دوزی بگیریم قیمتها فوقالعاده بالا است. اگر بتوانند به کسانی که در ایران کار دست انجام میدهند بها بدهند و قیمتها پایینتر و کیفیتها بالاتر برود خیلی خوب میشود. انتقاد دیگری که من دارم نیز انتقاد از عملکرد مسئولان در حوزه پوشاک، واردات زیاد و عدم حمایت از صادرات است که امیدوارم در این حوزهها تجدیدنظر شود.