هنرآنلاین//سرویس تجسمی
حمید سوری پژوهشگر و مورخ هنر، عضویت شورای سیاستگذاری نمایشگاه هنر جدید دوم و سوم، نهمین و یازدهمین دوسالانه عکاسی و داوری چندین مسابقه و دوسالانه عکاسی، نقاشی و مجسمهسازی را در کارنامه دارد. وی سخنرانیهای متعددی در دانشگاهها و مراکز هنری از جمله در دانشگاههای آکسفورد، مینه سوتا،جواهر لعل نهرو، اتاوا داشته و علاوه بر اینها برگزاری نمایشگاههایی چون ˝نگاههای ایرانی˝ و ˝عکاسی معاصر ایران˝ ˝بینامتنیت˝ را پی ریزی کرده است.برگزاری دومین نمایشگاه هنر دیجیتال تهران بهانه گفتگویی با این پژوهشگر برجسته را فراهم کرد که در ادامه میخوانید:
آیا به کار گیری فنآوریهای نوین به خودی خود به تولید آثار هنری نوآورانه میانجامد؟
خیر. به نظر من ابزار جدید الزاما دلیل بر پیشرو بودن و نوآوری در هنر نیست. مهم این است که هنرمند چه چیزی را میخواهد بیان کند و متناسب با آن ابزار ویژه خودش را به کار ببرد. عموما خود ابزار در محتوی و فرم هم تاثیر میگذارند، اما الزاما جدیدترین تکنولوژی دلیل بر نو بودن هنر یا آوانگارد و پیشرو بودن آن محسوب نمیشود.
با توجه به نبود آموزشهای آکادمیک و علمیدر زمینه هنر دیجیتال، آیا آثار دیجیتال صرفا بر اساس تجربه و آزمایش تولید میشوند؟
واقعیت امر این است که خود این ژانر و این نوع کار کردن در نقاط دیگر جهان هم اگرچه وارد سیستمهای دانشگاهی و آکادمیک شده، هنوز هم دارای سرفصلهای معین و مشخصی نیست. از این جهت بخش زیادی از هنرمندانی که به این روش کار میکنند در حقیقت تجربهگری و آزمایشگری میکنند. اما وقتی لزوم حرفهای شدن را احساس کردند در رشته خودشان از اهل فن کمک میگیرند و یا از افرادی که مسلط به این تکنیکها هستند بهره میگیرند. واقعیت این است که دیجیتال یک تکنیک و یک ابزار است و یک نوع هنر نیست. بنابراین بستگی دارد که از کدام وجه صحبت میکنیم. اگر دیجیتال آرت را در عکاسی ببینیم، الان میتوانیم بگوییم که به صورت حرفهای و آکادمیک آموزش داده میشود.اگر انیمیشن را در نظر بگیریم چنین وجوهی در آن هست، اما اگر نتآرت و کامپیوتر آرت و امثال آن را در نظر بگیریم نکته ای که میگویید درست است و بیشتر هنرمندان ما تجربی کار میکنند.
با این حساب آیا مبانی هنرهای تجسمی در آثار دیجیتال تاثیر و سهم بیشتری پیدا میکنند؟
باز هم بستگی دارد که از کدام بخش هنر دیجیتال حرف میزنیم. این درست است که تا حد زیادی از مبانی هنرهای تجسمیاستفاده میشود، اما این مبانی مثلا در دیجیتال پینتینگ و دیجیتال فوتوگرافی بسیار فاحشتر است. ولی وقتی به دیجیتال ویدئو یا ویدئو گیم نگاه میکنیم، در این عرصهها طبعا حضور سینما، فیلم و مبانی آن رسانهها است که تسلط بیشتری دارد. وقتی میگوییم دیجیتال آرت همه این عرصهها را شامل میشود، به تناسب اینکه پیشینه آنچه را که از آن حرف میزنیم در نقاشی یا سینما و یا عکاسی بوده، از مبانی آن هنرها استفاده میکند. واقعیت امر این است که خود مبانی هنرهای تجسمی هم امروز مورد تردید جدی قرار گرفته و آن تعین داشتن و مطلق و جهانی بودن را از دست داده است. قبلا فکر میکردیم هر اصل از مبانی هنرهای تجسمی در همه جای دنیا و در همه زمانها قابل اطلاق است و صدق میکند. امروز طبعا اینطور نگاه نمیکنیم و به همین نسبت که این مبانی ترک برداشته، طبعا از آن قطعیت گذشته برخوردار نیست. در حقیقت هنردیجیتال از تلفیق مبانی رسانههای مختلفی به دست میآید و بخشهایی هم منحصر و ویژه خود این تکنیک است.
آیا هنر دیجیتال در سالهای اخیرتوانسته است در هنرهای تجسمی تاثیری بگذارد و یا جریانی را در آن شکل دهد؟
صد در صد. به نظر من امروز تصاویر اساسا تا حد زیادی دیجیتالی شده است. همین که تصویر دیجیتالی شده هنرمندان در عرصههای مختلف با این تکنولوژی کار میکنند. قسمت بزرگی از عکاسی دیجیتالی شده، در نقاشی عده کمینیستند که از تکنیکهای دیجیتال چه در اسکن کردن تصاویر اولیه شان، چه در مونتاژ انها و در نهایت نقاشی کردن یا اصلا بر روی مانیتور نقاشی کردن و امثال آن استفاده میکنند. این تاثیر را طبعا در کارهای ویدئویی میتوانیم ببینیم. اگر بخواهیم به لحاظ کمینگاه کنیم در بعضی عرصهها این تاثیربیشتر بوده اما به لحاظ کیفی تاثیرش بسیار زیاد است به خاطر اینکه تعداد زیادی از هنرمندان ما تصاویر را دیجیتالی میبینند. یعنی تلقیای که از تصویر دارند، تصویر دست نخورده آنالوگ کهن نیست و این هم در ذهنیتشان تاثیر میگذارد و هم در تکنیک. بنابراین من فکر میکنم در هر عرصه این تکنیک و تفکر پیوسته با آن، در میان هنرمندان ما رواج پیدا کرده است.
هنرانلاین// سرویس تجسمی
آیا ممکن است اتفاقی که دراثر ظهورعکاسی دیجیتال افتاد و موجب منسوخ شدن آنالوگ شد در نقاشی هم تکرار شود؟ بعید می دانم دیجیتال آرت در موقعیت جایگزین شدن قرار بگیرد. چرا که در در بخشی از هنرهای تجسمی به ویژه نقاشی، خود رنگماده وشیمی و فیزیک آن از جمله حال و هوای دستی کارکردن، بوی رنگ و امثال آن به قدری اهمیت دارد که تعداد زیادی از هنرمندان آن را کنار نخواهند گذاشت. از این جهت به نظر من نقاشی حتما از تکنولوژی دیجیتال بهره خواهد برد اما به شکلی که در عکاسی اتفاق افتاد نقش جایگزین نخواهد داشت. عکاسی از ابتدا مکانیکال بوده و ماشین نقش بسیار فاحشی در خلق آن داشته است. در واقع در زمینه عکاسی فقط تغییرات ماشینی دیگری رخ داده است. در حالی که در نقاشی از دوران باستان تا امروز رنگماده، سطح، نوع منتقل کردن رنگ بر سطح بوم چه با کاردک و قلم مو، چه با فشار یا ملایمت یا پخش کردن و با هیجان پرتاب کردن رنگ و این قبیل رفتارهای فیزیکی وجود داشته است. از این جهت تاثیرگذاری دیجیتال را درنقاشی کم نمی دانم اما جایگزین شدن آن را هم در دهه های آتی بعید می دانم.
هنر دیجیتال در ابعاد جهانیاش این قابلیت را دارد که زبان و مبانی منحصر به خود را پیدا کند؟ اینکه خود این تکنولوژی و تکنیک موجب اعمال یک زبان کاملا مجزا بشود را بعید می دانم. حتما تاثیرگذار خواهد بود و حتما تکنیک و ابزار بر نگاه و تلقی ما تاثیرگذار خواهد بود. اما دراینکه زبان مستقل خودش را پیدا کند، قدری تردید دارم. چرا که عموما اینگونه است که اگر دنیای هنر ببیند در یک زمینه ای افراط می شود و تکنیک همه عرصه ها را درمی نوردد، طبعا یک بازگشتی خواهد داشت و از صورت های دیگر آنالوگ و امثال آن بهره خواهد برد. مثلا در نظر بگیرید که شاید دیجیتال در عرصه عکاسی بیش از همه عرصه های دیگرتاثیر گذار بوده باشد، اما در همین عرصه حالا به راحتی می بینیم چگونه عکاسی به سمت عکاسی بسیار ساده و بدوی آمده است. دوربین هایی که با دست ساخته می شوند، کاغذهایی که با دست به مواد حساس آغشته می شوند، و عکاسی قرن نوزدهمی که یک حس و حال و هوای ویژه بدوی را در خودش دارد، همه از چنین گرایش هایی نشان دارند و این هنرمندان بسیار برجسته عکاسی هستند که این روش ها را پیدا می کنند. بنابراین دیجیتال شدن عکاسی اصلا به این مفهوم نیست که واقعا همه عرصه ها در نوردیده شده باشد.
اساسا هنر دیجیتال اراده ای برای جایگزین شدن از خود نشان داده است؟ به نظر من زبان مسلط دیجیتال به شکلی که آن عرصهها، آن حسها و آن قلمروهایی که به اصطلاح دستی هستند را در خودش حل و هضم کند، به وجود نخواهد آمد. من فکر نمی کنم ذات هنر به این سمت پیش برود که چنین امکانی فراهم شود و یک زبان بیاید و جای زبانهای گذشته و کهن را بگیرد. در روند تاریخ هنرهمیشه منحنیهای بالا و پایین برای تکنیک ها، سبک ها و ابزارها و امثال آن مطرح می شود و به اصطلاح ما نه کاملا برمی گردیم و نه کاملا گذشته را از دست می دهیم.عکاسی یک موقع سیاه و سفید بود و در جهان هنر اصلا عکاسی رنگی معنا نداشت. در دوره ای هم رنگ آمد و مسلط شد. اما الان می بینیم که هم سیاه و سفید جایگاه خودش را دارد و هم رنگی. این ها همه لحن ها و خرده زبان هایی هستند که وجود خواهند داشت و به یک زبان مسلط تبدیل نخواهند شد.
بهروز فائقیان /31