سرویس تجسمی هنرآنلاین: پیش از آن که شاعرانگی به طور کامل بر متن سیطره یابد، استیتمنت نمایشگاه "جرح" این گونه آغاز میشود:
فرو برنده در بن استخوان؛ آن جا که حروف، در هم تنیده، کلمه میشوند.
فروبرنده، آن جا که در تاریکی، کلمات، آب دیده و گداخته، جمله میشوند.
توان تبیینگرایی این دو سطر ذهن مخاطب را آماده میسازد تا با جنبههای آشکار آثار و برخی زمینههای قصدمند آنها رو در رو شود. سخن از حروف، کلمات و استخوانها به میان میآید. اینها در کنار پارافین و طلق، عمده موادِ تشکیل دهنده آثار مفهومی این مجموعه هستند. انتخاب عنوان جرح و استفاده از ترکیبات و مفاهیمی همچون فرو برنده، در هم تنیده، بن استخوان، گداخته و تاریکی اشاره به موضوعاتی دارند، که اراده هنرمند در جهت بیان آنها قرار گرفته است. کیانا برومند در انتهای متن – پس از تغییر لحنی آشکار- ساخته شدن آثار این مجموعه را محصول دورانی پنج ساله پس از مواجهه با سانسور برخی از اشعارش معرفی میکند.
1- پارافین ماده فروبرنده این مجموعه است. این ماده به شکل مایع، جامد و ژلاتینی حضوری پر رنگ در مجموعه جرح دارد. در این جا مهمترین کارکرد این ماده، خصلت درخود نگاهدارندگی آن است. پارافین، در مکعبهای شیشهای اجتماعی ناهمگون از حروف تایپی، سوزنها و حبابهای هوا را درون خود نگاه داشته است. گویی او تمامی این چیزها را از راه تنفسی عمیق به ریههای محصورِ شیشهای خود فرو برده است. بدین ترتیب آن چه به نظر میآید، حروف تایپی، سوزنها و حبابهایی هستند که در مایعی غلیظ و شفاف معلق ماندهاند. در نگاه اول با تمامی احساس سنگینی فضا امکان حرکت این اشیا محتمل به نظر میرسد. در حقیقت اما آنها اسیرفضایی قالبی و فراگیر شدهاند. از دورانی که این فضا هنوز صورت صلب کنونی خود را نیافته بود خاطرهای باقی مانده، بر یکی از دیوارهای گالری لحظاتی از پر شدن یکی از مکعبها با پارافین مایع به نمایش گذاشته شده است. فارغ از این که این تصاویر متحرک – که بی وقفه تکرار میشوند- تا چه اندازه در قالب و اندازههای رسانهی ویدیو آرت قرار دارند، آنها مخاطب را با روند تغییر ماهیت مواد برسازنده این مجموعه رو به رو میسازند. روندی که در نهایت به شرایط کنونی انجامیده است.
2- نفوذ تا بن استخوان، موضوع دیگری است که مجموعهی جرح به آن میپردازد. میخ پرچهای فولادی استخوانها را سوراخ کردهاند. جرحی اما صورت نپذیرفته، این جا حضور پوست، گوشت و عصب احساس نمیشود. مخاطب با استخوانهای پاکیزهای مواجه است که گاه به چیزی رنگین آغشته شدهاند. اینها بیشتر به سنگهایی تراشنخورده میمانند تا عضوی از موجودی زنده. حتی آنها کمتر خشونت موجود در هیبت سلاح انسان نخستین را دارند. شکل قرارگیریشان، بیشتر استخوانها را به ابزاری آیینی مانند کرده است. میخ پرچهای تیز فولادی نیز در ارتباط با این تودههای محصور در مکعبهای شیشه ای همزیستی یافتهاند. روند فرو رفتن میخهای پرچ در استخوانها به ادغام این دو عنصر انجامیده، به طوری که در نهایت استخوانها خود مولد مفتولهای سیمی شدهاند.
3 و 4 - پارافین در جرح تنها در صورت فروبرنده و خفقان آور نمود پیدا نکرده است. شکل ژلاتینی و نرم، با رنگهای تند، صورت دیگر بروز این ماده است. در این حالت جنبه صلب پارافین به حالتی شکل پذیر تحول یافته، این دگردیسی موجبات دگرگونی کارکرد و در نتیجه اسباب تغییرات شناخت را فراهم میآورد. بی تردید تحول ماهیت، صورت مواجهه را از اساس زیر و زبر میسازد. این موضوع شاید بتواند احساس مخاطب را نیز منقلب ساخته، کنجکاوی او را تحریک نماید. در این جا هدف بالا رفتن تعامل در جهت شکلدهی نهایی مخاطب بر اثر هنری است. هنرهای تعاملی – به عنوان یکی از شاخههای هنر مفهومی - نیز در کلیترین حالت، به دنبال درگیر کردن توامان ذهن و نیروی فیزیکی در مخاطب هستند. بروز تجسمی کلمات و مفاهیم از زمان تولد هنرهای مفهومی – ساخت اثر "یک و سه صندلی" توسط "جوزف کاسوت" - همراه این جریان بوده است. جرح در دو اثر با نامهای "جاهای خالی را پر کنید" و "کلمه ورز دادن" همزمان این دو موضوع را پیگیری میکند. جاهای خالی را پر کنید، دو توده پارافین ژلاتینی است که بریدههایی از حروف درونش جاسازی شده است. شکل کلی این حجم تصویر مغز را به یاد میآورد، محل قرارگیری آن در گالری نیز به گونهای است که انگار به تماشای تصاویر متحرک مقابلش نشسته است. هنرمند با قرار دادن تیغ، قیچی و حروف چاپی از مخاطب میخواهد که خود اثر را تکمیل کند هرچند که وجود تبلتی که نحوه انجام این را دیکته میکند نیز نتوانسته در بییننده کنجکاوی انجام عمل را تحریک نماید. داد و ستد مفهومی به منظور بر ساختن شکل نهایی اثر در " کلمه ورز دادن" نیز میان مخاطب و اثر هنری در جریان است. در این جا حروف تایپی میان ژلاتین سرخ و آبی در کیسههای کوچک قرار دارد. نرمی و رنگهای تحریک کننده، احساسِ بازیگوشانه بیننده را تحریک میکند. از این طریق است که مخاطب به کشف و هضم اثر هنری دعوت میشود. بازیگوشی، کنجکاوی و در نهایت احساسِ بساوایی، کوشش برای کشفِ کیفیت بافت را به حرکت وا میدارد.
5- نخهای نایلونی برخی از اجزای آثار مفهومی این مجموعه را پاندولوار از سقف گالری معلق نگاه داشتهاند. آویختگی به عنوان یک موضوع جانبی در نمایشگاه پیشین نقاشیهای کیانا بروند نیز نمود پیدا کرده بود. در مجموعه "بستهبندی" جعبههای بزرگ مقوایی، انسانهایی را بر فراز شهری بدون پنجره معلق ساخته بودند. تصویر این صحنهها به کمک ابزار نقاشانه و پالتی محدود اما رنگین، بر سطحی تخت تصویر شده بود. در این جا اما صفحاتی از طلق شفاف حقیقتاً از سقف گالریِ خاکستریِ شده، آویزان شدهاند. مفاهیم حقیقیتر و لمسپذیرتر از گذشته در ساختاری کمینهگرا و مفهومی امکان ظهور یافتهاند. اساساً یکی از آشکارترین تمایزات رسانه مفهومی نسبت به نقاشی استفاده از اشیا حقیقی به جای بازنمود شی است. چیدمانهای جرح نیز با این که موجوداتی برساختهاند باز هم میراث دار "حاضر و آماده" ها هستند. هنرمند رد پای صنع خود را بر سطوح مختلف کارها ثبت کرده است.
6- جنبه بصری حروف یکی از آشناترین نشانههای تصویری در مجموعه حاضر است. آنها همه جا یافت میشوند، معلق در پارافین، به صورت نوارهای لیتراست، نقش شده بر استخوان و روی صورت پرترهها. سه پرتره طراحی شده بر سه سطح از طلق شفاف، در میان زمین و آسمان، درست در برابر دیدگان مخاطب آویخته شدهاند. تمامی این صورتها به کمک حروف دستنویسی شده از فضای اطراف خود تمیز داده شدهاند. چرخش حروف بر عضلات صورت، بدون آن که هیچگونه سایه روشنی در کار باشد، پوستی زبر و حجمپردازی شده را نمایش میدهد، سطح تخت خاکستری رنگ دیوار گالری نیز که پشت طلقهای شفاف قرار گرفته، برجستگی حجم این چهرههای بدون چشم را آشکارتر ساخته است. در جایی دیگر اما قرارگیری نشانههای بصری بر سطح استخوان، تصور نقاشیهای بشر نخستین را به ذهن متبادر میسازد. دورانی که انسان ادراکات ذهنی خود را بر سطح غارها و یا دستساختههای خود نقش میزد. حروف الفبا به عنوان یکی از آشناترین و خوانشپذیرترین علائم موجود به سرعت خود را در برابر دیدگان بیننده قرار میدهند. درست پس از آن که حجم کلی اثر دیده شد ناخودآگاه مخاطب شروع به خواندن حروف میکند. در چشم برهم زدنی رویهی استوانههای خمیدهی استخوانی به سطحی تخت مبدل میشود. عادت خواندن حروف بر سطوح دو بعدی کار خود را انجام داده است.
کیوان خلیل نژاد