به گزارش خبرنگار هنرآنلاین: بر اساس اسناد تاریخی، چاپ پارچه از نقش دیوارههای مقابر مصری مربوط به دو هزار و صد سال ق.م آغاز شده است که کهنترین نشانههای موجود که از ساختن قالبهای شبیه قلمکار حکایت دارد نیز در همین زمان با پارچههای باز یافته از قبور«سکاها» مکشوفه در سرزمین مصر است. قدیمیترین قالبهای تراشیده شده از سنگ همراه با آثار سفالی سدههای چهارم و پنجم میلادی در حفاریهای نیشابور بدست آمدهاند که در فواصل نقوش آن آثار باقی مانده از پشم به چشم میخورد. «باتیک» یکی از انواع چاپ سنتی است که بوسیله مادهای مقاوم (ترکیبی از سقز، موم و پارافین) بر روی پارچه ابریشم انجام میشود. صورت ابتدایی این پارچه در کشور چین و سپس در جزیره جاوه اندونزی رایج شد که مرور زمان به کشورهای دیگر رسید. هر سرزمین با توجه سنت، ذوق و سلیقه مردم خود در این نوع چاپ تحولی ایجاد کرد. این هنر قبل از اسلام از طریق جاده ابریشم و به وسیله تجار آذربایجانی به ایران آمد و در آغاز بصورت ابتدایی آن (باتیک تک رنگ) در شهر تبریز رایج بود. صورت ابتدایی چاپ «باتیک» بدین ترتیب بود که از ترکیب برگ درخت مو،سود سوز آور و خاک رس مادهای مقاوم و چسبناک بدست میآوردند و قسمتهایی از پارچه را بوسیله قلم مو با این ماده می پوشاندند و سپس تمام پارچه رنگرزی میشد. پس از شستشوی پارچه قسمتهای آغشته به چسب به رنگ اصلی پارچه و قسمتهای دیگر رنگین میشد. در ایران به جای برگ موز از پیه گوسفند، موم خالص عسل و سقز خام این ماده استفاده میکردند که نام بینالمللی آن «واکس باتیک» و در آذربایجان به «روغن کلاغهای» موسوم است. در بدو ورود به ایران، چاپ «باتیک» به رنگ سفید بر زمینه مشکی انجام میشد که طرحهای آن به پر کلاغ شبیه بود و از این رو بنام کلاغهای یا کلاقه ای شهرت یافت. پس از مدتی رنگ قرمز را با رنگ سفید بکار بردند که بصورت خالهایی بر زمینه سیاه یا سرمهای نمایان میشد و به آن «سفید فلفلی» میگفتند. این کاربر روی کرباس با قابهای چوبی در اصفهان انجام میشد. از دوره صفویه، چاپ پارچه ابریشم به روش کلاغه ای در اسکو، کهنمو و باویل آذربایجان شرقی رواج یافت. چاپ قلمکار نوعی دیگر چاپ سنتی روی پارچه کتان, کرباس و ... است که نقشهای روی آن بوسیله قالب یا مهر چوبی ایجاد شده است. علت نامگذاری «قلمکار» به شیوه ابتدایی تولید آن باز میگردد که در گذشته با قلم روی پارچه طرحهای مورد نظر را نقاشی و به اصطلاح قلم گیری میکردند و سپس با مواد شیمیایی ویژهای، رنگها بر روی آن تثبیت میشد. با گذشت زمان و به دلیل دسترسی و ایجاد یکنواختی و هماهنگی نقوش، استفاده از مهرهای چوبی، جایگزین قلم مو شد. به نوشته محققین, قلمکار سازی از اوایل قرن هفتم هجری قمری و هم زمان با حمله مغول در ایران رایج بود. قدیمیترین قلمکار ابریشمی در مجموعه «ژرم پشون» نگهداری میشود و متعلق به قرن ۱۲ ه.ق است که ظاهرا متعلق به اصفهان است. رونق قلمکار سازی ایران از دوره صفوی آغاز و به اواسط دوره قاجار ختم میشود. شهر اصفهان یکی از مراکز عمده این هنر بود. در این شهر هنرمندان قلمکار ساز به تولید و عرضه محصولات مختلف قلمکار با عالیترین کیفیت میپرداختند. یزد از دیگر مراکز تهیه پارچه قلمکار بود. از میان قلمکارهای ویژه البسه یک نوع به نام «دگله» معروف بود که با آن لباسهای مردانه و زنانه تهیه میشد. قلمکار کاربردهای دیگری نظیر پارچههای سفره، دستمال، سجاده، پرده، رو میزی، رو تختی، رویه کوسن و ... دارد. انتهای پیام/31/61
کد خبر:
10526
تاریخچه چاپ پارچه
رد پارچه از نقش دیوارهای مقابر مصری تا سفال های نیشابور
تا قبل از ظهور دستگاههای تولید پارچه و چرخهای خیاطی، لباس به خصوص در فرهنگ ایرانی جلوهای خاص از هنر و اعتقادات دینی مردم بوده است. پارچه به عنوان اولین ابزار برای ایجاد طرحهای متنوع و تغییر طرح لباسها محسوب میشود و چاپ بر روی آن از اولین راههای کشف شده انسان برای متفاوت کردن تولیدات لباس به شمار میآید.