به گزارش هنرآنلاین، محبوبیت فیلمهاى هندى در کشورهاى آسیایى، از جمله پاکستان، بنگلادش کشورهای عرب خلیج فارس و حتی کشور خودمان و در برخی دیگر نقاط جهان مثل کشورهاى شمال آفریقا سابقهاى طولانى دارد. شاید این مسئله از برخى تشابهات و نزدیکىهاى فرهنگى سرچشمه مىگیرد.
اولین نمایش فیلم در هند در روز 7 ماه ژوئیه سال ۱۸۹۶ میلادی در هتل واتسون در بمبئى صورت گرفت. در سالهاى بعد نیز به طور مرتب فیلمهایى نمایش داده میشد. در سال ۱۸۹۹ میلادی اولین فیلم مستند هندى به نمایش درآمد که تصاویرى از مبارزه دو کشتىگیر را نشان مىداد.
با اکران فیلم "راجا هاریشچاندرا" در روز ۲۱ ماه آپریل سال ۱۹۱۳ میلادی بود که نخستین سنگ بنای سینمای بالیوود گذاشته شد. این فیلم که داستان آن برگرفته از اسطورههای هند بود، در حضور تماشاگرانى برگزیده به نمایش درآمد. در آغاز قرن بیستم میلادی مضامین فیلمهای هندی و همچنین قطعات نمایشی در هند الهامگرفته از حماسهها و اسطورههای این کشور از جمله "رامایانا" و "مهاربارتا" بودند.
با اکران فیلم "راجا هاریشچاندرا" در روز ۲۱ آوریل ۱۹۱۳، نخستین سنگ بنای بالیوود گذاشته شد. این فیلم که داستانش برگرفته از اسطورههای هند بود، در حضور تماشاگرانى برگزیده به نمایش درآمد. در آغاز قرن بیستم میلادی مضامین فیلمهای هندی و همچنین قطعات نمایشی در هند الهامگرفته از اسطورههای این کشور بودند. ناگفته نماند که ایفا نقش زنان را در آن دوران مردها برعهده داشتند.
سالهاى ۱۹۱۳تا۱۹۳۰ میلادی دوران فیلمهاى صامت در هند بود. گفته مىشود که در طول این سالها ۱۲۰۰ فیلم صامت ساخته شد که البته اکثر آنها از بین رفتهاند. سال۱۹۳۱میلادی سال تولد اولین فیلم ناطق هندى است؛ فیلمى به نام "نور جهان" (Alam Ara)، ساخته اردشیر ایرانی که موسیقی در آن نقشى مهم داشت. از همان زمان عنصرى به فیلمهاى هندى پیوست که هنوز هم جایگاهی مهم و حتى تعیینکننده در این فیلمها دارد: موسیقی و آواز.
جاوید اختر، یکی از شاعران و فیلمنامهنویسان معروف هندی، در اینباره میگوید: "موسیقی و رقص از چهار هزار سال پیش تاکنون جزیی بنیادین از فرهنگ ما است. هر داستان حقیقی هندی رقص و موسیقی را دربرمیگیرد و آنانی که از این عنصر خوششان نمیآید، بهتر است که پای دیدن اینگونه فیلمها ننشینند."
دوران طلایی و رد پای استقلال
در سال ۱۹۴۷ میلادی هند به استقلال دست یافت. این تحول اساسى تاثیرى مهم بر سینماى این کشور نیز گذاشت. از اکران اولین فیلم ناطق هندى تا فیلمهای تولید شده در دوره آخر استعمار بریتانیا، اکثر فیلمهاى هندى به شخصیتهاى اسطورهاى مىپرداختند یا فیلمهاى اکشن بودند.
اما بعد از کسب استقلال و همچنین در واپسین سالهاى حضور انگلیس در هند مضمونهاى سیاسى اهمیتی روزافزون یافتند. یافتن پاسخ این پرسش که هند و هویت هندى چیست به یکى از مشغلههاى ذهنى فیلمسازان بدل شد.
صاحبنظران و کارشناسان فیلم سالهاى بین ۱۹۴۷و ۱۹۶۹ میلادی را دوران طلایى سینماى هند مىدانند و ستاره این دوران هم از دید آنها، راج کاپور، تهیهکننده، کارگردان و هنرپیشهاى است که نامش برای بسیاری از ایرانیان آشناست.
او سینمای هند را از دهه 50 میلادی به بعد در فراسوی مرزهای کشورش به شهرت رساند. راج کاپور در اتحاد جماهیر شوروی سابق، در کشورهای بلوک شرق و چین نیز به ستارهای بزرگ بدل شد، زیرا فیلمهای او، به ویژه فیلم "آواره"، محصول ۱۹۵۱میلادی، از عناصر انتقادیاجتماعی برخوردار بودند.
تولد واژه بالیوود
با آغاز دهه ۱۹۷۰ میلادى دوران ملودرامهاى پر از رقص و آواز کمکم به سر رسید و فیلمهاى عاشقانه و رمانتیک جایشان را به فیلمهاى اکشن و پرهیجان دادند که بیشتر حول و حوش خشم و غضب مردهاى جوان و مسئله انتقام جویى دور مىزدند.
در سال ۱۹۷۱ میلادی هند به بزرگترین تولید کننده فیلم در جهان بدل شد و در همین زمان هم بود که نام بالیوود بر سینمای این کشور گذاشته شد: ترکیبى از دو واژه "بمبئى" و "هالیوود" که در مجموع به معناى رقیبى براى سینماى آمریکاست.
در همان سال بیش از ۴۰۰ فیلم در هند ساخته شدند و نام آمیتاب باچان، ستاره بزرگ سینماى هند هم در همین دوران بر سر زبانها افتاد.
فیلم "زنجیر" محصول سال ۱۹۷۳میلادی یکى از نمونههاى بارز این دوران اثری است. در این فیلم آمیتاب باچان در نقش پلیسى عدالتطلب ظاهر میشود که که در دوران کودکى شاهد قتل پدر و مادرش بوده و بعدها به کمک دوستش و زنى که عاشق اوست، از کسى که یتیمش کرده، انتقام مىگیرد.
به طور کلی فیلمهاى این دوره جوابى بود به ناآرامىهاى سیاسى و خشونت روزافزون در شهرهاى بزرگ، جوى که در واقع قهرمان مىطلبید.
فیلم "شعله" از دیگر فیلمهاى معروف این دوره است که کمتر ایرانیای با نام آن ناآشناست. فیلم "شعله" که در سال ۱۹۷۵ میلادی اکران شد، نخستین فیلم هندی در فضای فیلمهای وسترن است. "شعله" تا به امروز موفقترین فیلم سینمای هند محسوب میشود و اکثر کودکان هندی دیالوگهای این فیلم را از بر هستند. بسیاری از شرکتکنندگان یکى از نظرسنجیهاى انجام شده در هند اعتراف کردهاند که این فیلم را دست کم ۵۰ بار دیدهاند.
ساتیاجیت رای، نخستین کارگردان هندی است که در سال ۱۹۹۲ میلادی جایزه اسکار برای یک عمر فعالیت هنری را دریافت کرد. نخستین فیلم او "پاتر پانچالی" که اقتباسی ادبی است و در سال ۱۹۵۵ میلادی ساخته شده، جایزه ویژه فستیوال کن را دریافت کرد. ساتیاجیت مهمترین نماینده سینمای غیربالیوودی در هند محسوب میشود.
پس از مدتی فیلمهای اکشن جای خود را دوباره به فیلمهای عشقی و عاطفی دادند که در اواخر دهه هشتاد میلادی با همراهی ستارگانی جدید و گمنام چون امیرخان و سلمانخان موفقیت و محبوبیت کسب کردند. یکی از سوژههای شماری از فیلمهای آن دوران شورش و سرسختی بود. زوج عاشق دیگر تسلیم سرنوشت نمیشدند٬ بلکه برای رسیدن به خوشبختی حتی تا سر حد مرگ میجنگیدند.
در دهه ۱۹۹۰ میلادی چارچوب فیلمها واقعیتر شدند. برای نمونه بستر فیلم "بمبئی" که در سال ۱۹۹۵ میلادی اکران شد، ناآرامیها و درگیریهای میان هندوها و مسلمانان در سال ۱۹۹۳ میلادی است. فیلم "از ته دل" که در سال ۱۹۹۸ میلادی به سینماها راه یافت به موضوع تروریسم و جداییطلبی میپردازد. "باج؛ روزی روزگاری در هند" محصول سال ۲۰۰۱ میلادی یا فیلم "تصویر کثیف" محصول سال ۲۰۱۱ میلادی از جمله فیلمهایی هستند که با ستایش منتقدان فیلم در سراسر جهان روبرو شدند.
در یک دهه گذشته شاهرخ خان معروفترین چهرهسینمای بالیوود بوده است. تقریبا تمامی فیلمهای او با موفقیت و محبوبیت روبرو بودهاند و او در سراسر جهان طرفداران بیشماری دارد. با محبوبیت او بود که فیلمهای بالیوودی حتی به تلویزیون آلمان نیز راه یافت. در سال ۲۰۰۸ که او برای نمایش فیلمش در جشنواره برلیناله به پایتخت آلمان آمده بود، هزاران تن از هوادران او به استقبالش رفتند. بالیوود ، یک قدرت اقتصادی
صنعت سینمایی هند با توجه به مراکز گوناگون تولید فیلم و همچنین آثار سینمایی رنگارنگی که به گویشها و زبانهای مختلف شبهجزیره هند ارائه میکند، به قدرت اقتصادی جدیای بدل شده است. کارشناسان برآورد میکنند که هر روز ۱۴ میلیون نفر در هند به سینما میروند.
به نوشته دویچهوله، طبق آمار اداره اطلاعات سمعیبصری اروپا در بروکسل، در سال ۲۰۱۱ میلادی ۱۲۷۴ فیلم تولید شده که این تعداد از شمار تولیدات سینمایی هالیوود بیشتر است. البته تنها بر بخشی از این تولیدات میتوان مهر بالیوود زد، اگرچه دقیقا این فیلمها با همراهی ستارگان بزرگی چون شاهرخ خان و کاجول هستند که بطور نمادین سینمای هند را در اذهان عمومی در جهان نمایندگی میکنند.
ناگفته نماند که شمار زیادی از ستارگان پیشین بالیوود عرصه فیلم را ترک گرفته و در این بین به سیاستمدارانی پرنفوذ بدل شدهاند.
سینمای در گذار هند
شوبرا گوپتا، منتقد فیلم در هند، معتقد است؛ سینمای بالیوود در طی ده سال گذشته دستخوش دگرگونی شده است.
وی میگوید: "ما فقط با یک بالیوود سروکار نداریم. طبیعی است که هنوز هم فیلمهای بالیوودی با مضامین کلاسیک خانوادگی تولید میشود که اشک بیننده را درمیآورند. اما امروزه فیلمهایی هم ساخته میشوند که شک سنتی روایت را حفظ میکنند و در عین حال میکوشند که عناصری جدید وارد اثر سینمایی کنند. چهرهی سومی هم در بالیوود وجود دارد که با رویکردی رادیکال عمل میکند."
الله رکها رحمان، که به ای.آر.رحمان شهرت دارد از آهنگسازان و خوانندگان سرشناس سینمای هند به شمار میرود و در صف پرفروشترین هنرمندان موسیقی جهان قرار دارد. او در سال ۲۰۰۹ میلادی برای موسیقی فیلم "میلیونر زاغهنشین" از جمله دو جایزه اسکار و یک جایزه گلدن گلوب دریافت کرد.
آنوراگ کاشیاپ از جمله کارگردانانی است که به این نسل رادیکال تعلق دارد. او میگوید: "به اعتقاد من فیلمهای هندی میتوانند اثرگذار باشند، مشروط بر آنکه ما هم در این راه تلاش کنیم." این فیلمساز ۴۱ ساله میافزاید: "بیشتر آثار سینماییای که ما تولید میکنیم، فیلمهای عشقی، خانوادگی و اکشن هستند. و وقتی هم که فیلمی رئالیستی میسازیم، آنقدر هنری است که بیننده را خسته میکند. من نه میخواهم خستهکننده باشم و نه میخواهم دنیایی خیالی بپرورانم که هیچ کسی نتواند از لحاظ هویت با آن رابطه برقرار کند."
ورود فیلمهای بالیوود به شبکههای تلویزیونی آلمان
شبکه تلویزیونى RTL2 در آلمان از اولین شبکههای خصوصیای بود که به جذابیت فیلمهاى هندى پى برد و از اواسط دهه پیش دست به پخش فیلمهای بالیوودی زد. شروع این حرکت با فیلم معروف "چه در خوشى و چه در غم" بود که در اواسط دهه گذشته در سینماهاى آلمان روى پرده رفت، اما آنطور که باید و شاید مورد استقبال قرار نگرفت.
یکى از دلایل اصلى استقبال نکردن آلمانیها از فیلم "چه در خوشى چه در غم" در آن زمان این بود که این فیلم 3/5 ساعت، با زیرنویس نمایش داده شد. در آلمان هم فیلمهایى که با زیرنویس روى پرده مىروند، غالبا فیلمهایى هنرى هستند که بطور معمول نیز در سالنهایى کوچک و با گنجایش کم اکران مىشوند. معمولا کمتر کسى حاضر است بیش از سه ساعت روى صندلى سینما بنشیند و فیلمى را با زیرنویس تماشا کند.
کانال RTL2 اما در آن زمان حساب شده عمل کرد و این فیلم محبوب و پرخرج تاریخ سینماى هند را در نسخهاى دوبله شده پخش کرد. البته کار دوبله این فیلم به آلمانى چندان ساده هم نبود و 3/5 ماه طول کشید، چون در بسیارى از صحنهها، داستان از یک گفتوگوى ساده به یک ترانه بدل مىشود و باید ظرافت خاصى به خرج داده میشد تا این انتقالها به خوبى صورت بگیرد.
نکته قابل توجه دیگر براى روى آوردن شبکههاى تلویزیونى آلمان به فیلمهاى هندى، ارزان بودن حق پخش محصولات سینمایى هند است که معمولا بر رقمى بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون دلار بالغ مىشود و این مبلغ به مراتب کمتر از آن چیزیست که کانالهاى تلویزیونى براى ساختههاى هالیوودى باید بپردازند.
علاقمندان سینمای هند و فیلمهای بالیوودی امروزه به راحتی میتوانند محصولات مورد نظر خود در این عرصه را از طریق اینترنت و فروشگاههای هندی تهیه کنند، حتی اکثر ویدئوکلوبها و کتابخانهها هم بخشی از قفسههای خود را به فیلمهای بالیوودی اختصاص دادهاند.
انتهای پیام/