در موضوع «دین» چهلوسومین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران ۳۲ کتاب در گروههای «کلیات اسلام»، «علوم قرآنی»، «حدیث»، «سیره»، «فقه و اصول»، «کلام»، «اخلاق»، «عرفان» و «ادیان دیگر» به مرحله دوم ارزیابی راه پیدا کردند.
در گروه «کلیات اسلام» تنها یک اثر به مرحله دوم داوری رسید:
ـ مرد تدبیر و مدارا: احوال، افکار و آثار آیةالله حاج شیخ عبدالکریم حائرییزدی (م ۱۳۵۵ق)، تألیف سیدعباس رضوی، زیر نظر رضا مختاری، قم: مؤسسۀ کتابشناسی شیعه، ۱۴۰۳، ۱۱۲۰ص.
رقابت در گروه «علوم قرآنی» بین ۸ کتاب زیر است:
ـ انگارۀ بنات الله از کشاکش سنت و تجدد، تألیف زهرا محققیان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۴۰۳، ۳۷۲ص.
ـ تمدن در قرآن، تألیف رمضان محمدی و راضیه تبریزیزادهاصفهانی، ویرایش علی حائریمجد، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، ۱۴۰۳، ۴۴۲ص.
ـ مبانی تفسیر اجتماعی، تألیف سیدمصطفی احمدزاده، سرویراستار: محمدباقر انصاری، ویرایش وحید حامد، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۳، ۲۸۰ص.
ـ تأویل در روایتهای تفسیری، تألیف محمد مرادی، قم: مؤسسۀ فرهنگی طه، کتاب طه، ۱۴۰۳، ۴۸۸ص.
ـ تکوین تفسیر در سدههای نخست اسلام، اعتبار مکتوبات اسلامی در دورۀ شکلگیری، تألیف هربرت برگ، ترجمۀ شادی نفیسی، زهره زنجانچینیکو و زینب نجفی، ویرایش حسین خندقآبادی، تهران: حکمت، ۱۴۰۳، ۴۱۶ص.
ـ پژوهشی تطبیقی در مفردات قرآن کریم، تألیف محمدکاظم شاکر و محمدعلی همتی، سرویراستار: نازیلا فرمانیانوشه، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۴۰۳، ۳۹۶ص.
ـ آموزه قرآنی امت: رهیافتی فرهنگی و تمدنی، تألیف امیرمحسن عرفان، ویرایش محمدرضا مروارید، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۳، ۴۸۷ص.
ـ فرهنگنامۀ بزرگ قرآنی، پژوهش علی رواقی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۵ـ۱۴۰۲، ۶ج.
در گروه «حدیث» آثار زیر برای برگزیدهشدن رقابت میکنند:
ـ عبقات الأنوار فی إمامه الائمة الاطهار علیهمالسلام، تألیف میرحامد حسین لکهنوی، تحقیق و تصحیح گروه محققان، سرویراستار: مهدی اسفندیاری، زیرنظر محمدتقی سبحانی، قم: بنیاد بینالمللی امامت، نشر امامت اهل البیت الطاهرین علیهمالسلام؛ مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۳، ۱۷ج.
ـ الکافی، تألیف محمد بن یعقوب کلینی، تصحیح و تحقیق محمدحسین درایتی و همکاران (گروه احیا و تصحیح متون)، ترجمۀ سیدضیاء مرتضوی، محمد مرادی، مهدی مهریزی، عبدالهادی مسعودی و حمیدرضا شیخی، بازبینی ترجمه: علی خنیفرزاده، مهدی حسینیانقمی، رسول افقی، محمد مرادی و سعیدرضا علیعسکری، ویرایش و تحقیق اسناد: سیدعلیرضا حسینی و محمدرضا جدیدینژاد، شرح احادیث و توضیح مفردات: جواد فاضل بخشایشی، سرویراستار فارسی: علی خنیفرزاده، قم: مؤسسۀ علمی ـ فرهنگی دارالحدیث، انتشارات دار الحدیث، ۱۴۰۳، ۱۵ج.
ـ بررسی پدیدۀ وضع و تحریف در احادیث مهدویت، جریانها، نمونهها و برآیندها، تألیف خدامراد سلیمیان، سرویراستار: محمدباقر انصاری، ویرایش ابوالقاسم آرزومندی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۳، ۴۹۶ص.
ـ لوامع الأنوار فی شرح عیون الأخبار (کتاب شرح عیون أخبار الرضا علیهالسلام)، تألیف نعمةالله الموسوی الحسینی الجزایری (۱۰۵۰ـ۱۱۱۲ق)، تصحیح و تحقیق امیر سلمانیرحیمی و ناصر نجفی، ویرایش محمدحسن زبری القائنی، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۳، ۸۷۴ص.
ـ کلمات سید العرب ابیالحسن علی بن ابیطالب صلواتاللهعلیه، تألیف السید ابوالحسن محمد بن طاهر الجعفری الاصفهانی، تحقیق گروه محققان کتابخانۀ علامه مجلسی، زیر نظر سیدحسن موسویبروجردی، قم: کتابخانۀ علامه مجلسی، ۱۴۰۳، ۷۸۸ص.
تک اثر زیر نیز در گروه «سیره» به عنوان نامزد معرفی شد:
ـ رویکردهای ایرانی به واقعۀی عاشورا، تحلیلی پدیدارشناسانه از عاشورا در فرهنگ ایران، تألیف علی مهجور، تهران: نیستان هنر، ۱۴۰۳، ۴۲۶ص.
چهار کتاب زیر در گروه «فقه و اصول» برای برگزیده شدن رقابت میکنند:
ـ نهایة الوصول إلی علم الأصول، تألیف علامه حلی، تحقیق مؤسسۀ آل البیت علیهمالسلام لإحیاء التراث، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهمالسلام لاحیاء التراث، ۱۴۳۱ـ۱۴۴۵ق، ۵ج.
ـ بررسی فقهی حفظ نظام و مسائل آن، تألیف سیدضیاء مرتضوی، سرویراستار: محمدباقر انصاری، ویرایش معصومه شجاعی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۳، ۶۸۲ص.
ـ روششناسی اجتهاد: مطالعۀ مکاتب اجتهادی معاصر، تألیف ابوالقاسم علیدوست، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، ۱۴۰۳، ۵۱۶ص.
ـ قراردادهای سوآپ: بررسی فقهی ـ اقتصادی، تألیف غلامعلی معصومینیا، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، ۱۴۰۳، ۵۸۸ص.
در گروه «کلام» تنها یک اثر به مرحله دوم داوری راه یافت:
ـ کلام اسلامی: شرحی بر کشف المراد، تألیف حسن یوسفیان، ویرایش حسن یوسفیان، قم: حکمت اسلامی، ۱۳۹۴ـ۱۴۰۳، ۳ج.
کتابهای زیر در گروه «اخلاق» در مرحله دوم مورد ارزیابی قرار میگیرند:
ـ اخلاقشناسی و مرزهای فلسفه، تألیف برنارد ویلیامز، ترجمۀ مینو حجت، ویرایش زبانی: معصومه موسوی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ۱۴۰۳، ۳۹۶ص.
ـ کتاب راهنمای جامعهشناسی اخلاق، بهکوشش استیون هیتلین و استفان وایزی، ترجمۀ مجید جعفریان، سیدرحیم راستیتبار، حمید طالب، مهدی حبیبالهی، اللهکرم کرمیپور و سیدجواد میری، نظارت علمی و مقدمۀ تحلیلی: مهدی علیزاده، سرویراستار: محمدباقر انصاری، ویرایش معصومه شجاعی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۳، ۱۰۵۶ص.
ـ طبقهبندی گزارههای اخلاقی، درآمدی بر مبانی و شیوهها در آیات قرآن کریم و روایات، تألیف محمدجعفر صدری، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی، ۱۴۰۳، ۹۵۲ص.
ـ آموزش اخلاق: مطالعهای در نظریه و کاربرد جامعهشناسی آموزش و پرورش، تألیف امیل دورکیم، ترجمۀ هوشنگ نایبی و محمدرضا جوادییگانه، تهران: علمی، ۱۴۰۳، ۳۲۲ص.
ـ اخلاق آب: رویکردی ارزشمحور برای حل بحران آب، تألیف دیوید گرونفلد، ترجمۀ سیدموسی حسینی، ویرایش ادبی: داود رمضانی، تهران: دانشگاه تهران، ۱۴۰۳، ۲۶۵ص.
ـ خداوند خداوندان اخلاق: کتاب دوم از فلسفۀ اخلاق اجتماعی جامعهشناسی تاریخی اخلاق، تألیف حمید ابوطالبی، تهران: لوح فکر، ۱۴۰۳، ۷۰۲ص.
چهار کتاب در گروه «عرفان» مرحله دوم داروی این جایزه را از سر میگذرانند:
ـ مقامات حاتمی: مناقب ضیاءالدین حاتمی جوینی عارف قرن ششم، تألیف ضیاءالدین ابوبکر حاتمی، تصحیح محمدرضا شفیعیکدکنی، تهران: سخن، ۱۴۰۳، ۳۹۲ص.
ـ عیار نقد: بررسی انتقادی روایات ناظر به نقد تصوف و عرفان، تألیف محمد عیسی جعفری، ویرایش زبانی: سجاد محمدی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ۱۴۰۳، ۶۵۸ص.
ـ شب تیره نفس، تألیف خوآن دلا کروث (یوحنای صلیبی)، ترجمه و شرح ربابه آبداری، ویرایش حسین خندقآبادی، تهران: کرگدن، ۱۴۰۳، ۲۴۴ص.
ـ باخرزینامه: مجالس و نامهها و رسالهها و لطائف و قطعات پراکنده، تألیف ابوالمعالی سیفالدین سعید بن مطهر باخرزی، تصحیح اکبر راشدینیا، ویرایش حامد عبداللهیسفیدان، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، ۱۴۰۳، ۴۹۲ص.
در گروه «ادیان دیگر» نیز ۲ کتاب به عنوان نامزد معرفی شدند:
ـ اساطیر غرب (از مجموعۀ نقابهای ایزد)، تألیف جوزف کمبل، ترجمۀ مانی صالحیعلامه، ویرایش فاطمه نادری، تهران: چرخ، ۱۴۰۳، ۵۸۶ص.
ـ تائوی اسلام: کتاب مرجع دربارۀ مناسبات مربوط به جنسیت در اندیشۀ اسلامی، تألیف ساچیکو موراتا، ترجمۀ اسماعیل علیخانی و حسین نقوی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، ۱۴۰۳، ۸۱۵ص.