گروه معماری هنرآنلاین: وحید علیاکبری با اعتقاد به اینکه دو مقوله هنر و مهندسی درکنار یکدیگر میتوانند نتایج بسیار مطلوبی در پی داشته باشند، پا به عرصه معماری گذاشته و بخش مهمی از توجه خود را معطوف به طراحی و اجرای پروژههای عمومی مانند ساختمانها و فضاهای اداری، صنعتی، ورزشی، آمفیتئاتر و درمانی کرده است. مشروح گفتگوی هنرآنلاین با علی اکبری را در ادامه بخوانید:
آقای علیاکبری لطفاً در ابتدا درباره نحوه ورود خود به عرصه معماری بگویید.
از دوران کودکی به فعالیتهای هنری علاقهمندم بودم. البته در کنار هنر به مهندسی نیز علاقه داشتم و همواره بر این باور بودهام که معماری تلفیقی از هنر و مهندسی است و تمام این دلایل باعث شد من به معماری گرایش پیدا کنم و امروز دارای مدرک کارشناسی ارشد پیوسته معماری از دانشگاه شهید بهشتی هستم.
از چه زمانی کار اجرایی را شروع کردید؟
من ورودی سال ۷۱ دانشگاه هستم اما نخستین کار اجرایی را سال ۷۴ شروع کردم. در تیم طراحی کارخانه مس اهر در شرکت ایتوک ایران بهعنوان دانشجوی معماری شروع به کار کردم. شهر اهر در آذربایجان شرقی از سالها پیش کارگاه استحصال مس بود و قرار بود کارخانه در یک دره احداث شود. شیب تسمه و نقالهها در طراحی بسیار مهم بود و وظیفه من طراحی این شیبها بود که در نهایت از کل مجموعه کارخانه، یک پرسپکتیو دستی بهعنوان فاز یک تهیه کردم، به کارفرما تحویل دادم و این نخستین کار حرفهای من بود. سال ۷۵ بهعنوان مسئول دفتر فنی شرکت «کتام» که پروژه گنجینه اسناد ملی ایران را در میرداماد در دست داشت، مشغول کار شدم. در واقع ساختمان گنجینه اسناد ملی ایران اولین ساختمان تهران است که با نمای سنگ خشک کار شده که من کار طراحی آن را انجام دادم. این فرصت خوبی برای من بود که تمام جزئیات را تهیه کردم و بهصورت سهبعدی زیرسازی انجام و در آخر با نمای سنگ خشک هم اجرا شد. از سال ۸۰ مدیریت آتلیه معماری مهندسین مشاور را بر عهده داشتم تا سال ۸۵ که شرکت مهندسین مشاور ایلود را تأسیس کردم.
عمده فعالیتتان روی چه پروژههایی متمرکز است؟
در دفتر ما، پروژههای مسکونی کمترین حجم را دارند و بیشتر روی پروژههای عمومی مانند اداری، صنعتی، ورزشی، آمفیتئاتر و بیمارستان تمرکز داریم. البته در چند سال اخیر بیشتر روی پروژههای بیمارستانی کار میکنیم. در حال حاضر پروژه بیمارستان پارس زاهدان را داریم که آنجا ما مجری هستیم و طراحی کار با شرکت مهندسین مشاور معماری موج نو بود، البته ما مجبور شدیم با حفظ کانسپت حجمی داخل پروژه را تغییر دهیم که برق و مکانیک نیز دوباره طراحی شد. در واقع با اینکه کار اولیه را یک معمار دیگر انجام داده و کار ارزشمندی هم بود اما چون به لحاظ عملکرد یک سری تغییر لازم بود و نظر کارفرما عوض شده بود ما داخل پروژه را با حفظ مفهوم مشاور قبلی تغییر دادیم. این پروژه در مراحل پایانی است و تا آخر سال افتتاح میشود. همزمان با پروژه زاهدان یک پروژه بیمارستان ۳۰۰ تختخوابی در ارومیه داریم که آن هم در مراحل پایانی است که طراحی و نظارت آن با گروه معماری ایلود بود.
بیمارستان ایران زمین
لطفاً درباره مهمترین پروژه اجرایی خود و ویژگیهای آن توضیح دهید؟
شاید یکسری پروژهها ازنظر من شاخص و برجسته باشند اما به نتیجه نرسند. مثلاً بیمارستان ایرانزمین را که سال ۹۲ طراحی کردم، خیلی دوست دارم اما این پروژه در مرحله گودبرداری متوقف شد و به نتیجه نرسید یا پروژه بیمارستان قائم رشت که یک اسکلت به ما دادند، من این پروژه را دوباره طراحی و حجمش را عوض کردم. اما چون از اول خودم طراحی نکرده بودم تمام آن اتفاقاتی که دوست داشتم انجام نشد اما در کل نتیجه خوبی داشت. بهترین پروژه که طراحی و نتیجه خوبی داشت کارخانه فراسو است که یک پروژه صنعتی بود و سال ۸۴ طراحی کردم. آن زمان فعالیت شرکت فراسو مونتاژ موس و کیبورد بود که من سالن تولید قسمت اداری را به شکل موس طراحی کردم، بعد از آن پروژه کارخانه نیلپر که میز و صندلی تولید میکند انجام دادیم. وقتی ما در ایران نام کارخانه میآوریم بیشتر افراد یاد یک سوله میافتند در حالی که اینگونه نیست. کارخانهها حجمها و سالنهای بزرگی دارند که به همین دلیل ما محدودیتی به لحاظ فضا در طراحی نداریم، در شهرهای صنعتی اروپا معمارها سالنهای بزرگ را با یک زیبایی خاص طراحی میکنند. خوشبختانه در ایران هم این رویه شکل گرفته است. آخرین کارخانهای که من کار کردم یک کارخانه تولید فرم عینک بود که من طرح یک عینک را تبدیل به دو سالن تولید و بخش اداری کردم که در بین آن یک حیاط مرکزی به شکل کریدور وجود دارد و خیلی کار مفهومی خوبی شده است. گاهی اوقات بر اساس فعالیت کارخانه طراحی میکنیم البته نیازهای کارفرما در اولویت طراحی است. مرکز جراحی محدود و پلی کلینیک رشت آخرین پروژه درمانی و طراحی مرکز خدمات رفاهی تاراز در بزرگراه تهران-گرمدره آخرین پروژه عمومی دفتر ایلود است.
زمان نوشتن برنامه برای طراحی بیمارستان بیشتر روی چه مواردی تأکید دارید و تا چه میزان در طراحی به فضای سبز و محوطهسازی میپردازید؟
معماری بیمارستان با طراحی یک موزه، گالری یا سینما کاملاً متفاوت است. ساخت و طراحی بیمارستان با توجه به پیشرفتهای اخیر، توسعه شهرها و سروکار داشتن با سلامت افراد باید دارای استانداردهای بالا باشد. این استانداردها در هر شهر بر اساس مواردی مثل آبوهوا، وضعیت فرهنگی مردم، موقعیت جغرافیایی منطقه و اقتصاد تعریف و به عنوان ضوابط و معیارهای طراحی بیمارستان به کار گرفته میشود. فضاهای درمانی باید املاً کارآمد و بدون پرتی فضا کنار یکدیگر قرار بگیرند و ارتباط فضایی مطلوب داشته باشند. در همین راستا باید به کارکرد حوزههای مختلف در جانمایی نهایت توجه هم داشت. قبل از شروع طراحی داخلی بیمارستان باید یک برنامه جامع معماری داشت که در آن فضاها و مساحتها مشخص شده باشد. بیمارستانها دارای سه قسمت عمومی، بخش کارکنان خدماتی و اجرایی و بخش تشخیص و درمان هستند که طراحی داخلی هر کدام از این بخشها باید با روشی اصولی انجام بگیرد تا بیماران و کارمندان بیمارستان در آرامش به انجام مسئولیتهای خود بپردازند.
معماران برای آوردن فضا سبز داخل بیمارستان به دلیل رعایت موازین بهداشتی محدودیت دارند اما در دنیا اینگونه نیست، بااینحال من در پروژه بیمارستان اسپادانا فضای سبز را به داخل بیمارستان آوردم، پلهبرقی قرار دادیم که مانند لابی یک هتل مجلل شد. متأسفانه در دهههای اخیر به دلیل گرانی زمین، زمینهای کوچکی برای بیمارستان در نظر گرفته میشود مثلاً یک بیمارستان ۲۵۰ تختخوابی را در یک زمین یک یا دو هکتاری با محدودیت ارتفاع میسازند که بااینوجود جایی برای فضا سبز باقی نمیماند اما بیمارستانهای تأمین اجتماعی، بیمارستانهایی با زمین چهار یا پنج هکتاری هستند که فضای سبز خوبی دارند البته با وجود تمام محدودیتها من همیشه سعی میکنم در طراحی به فضای سبز اهمیت دهم.
یکی از عوامل مهم در بیمارستان، موضوع تأسیسات است که خیلی به آن اهمیت داده نمیشود. معمار باید فضاهای مناسب تأسیساتی را در نظر بگیرد و البته هر فضایی در بیمارستان تهویه هوا خاص خودش را دارد مثلاً در اتاق عمل وجود اسپلیت باعث انتشار میکروب میشود. بهموازات تأسیسات و سازه باید به هنر هم اهمیت داد.
در سالهای اخیر با توجه به پیشرفتهای پزشکی چه تغییراتی در ساختوساز بیمارستان به وجود آمده است؟
پیشرفت پزشکی باعث تغییرات مهمی در معماری مراکز درمانی و بیمارستانها را در پی داشته است. البته پیشرفت در عرصه مهندسی پزشکی را نباید نادیده گرفت که کمک زیادی به طراحی فضاهای بیمارستانی کرده است. مثلاً در گذشته یک فضا برای رختشویخانه بیمارستان طراحی میشد اما امروز بسیاری از لباسها و ملحفههای بیمارستان یکبارمصرف هستند یا برای رادیولوژی دیگر اتاقک چاپ فیلم و عکس نیاز نیست. بنابراین تختهای بیشتری اضافه میشود. در بسیاری از نقاط اروپا خدمات پشتیبانی بیمارستان در نقاط مختلف اجرا و در بستهبندی به بیمارستان فرستاده میشود اما ما به لحاظ توسعه مدیریتی در وزارتخانه برای این مسئله آییننامه نداریم.
کرونا چه تأثیری در طراحی بیمارستان گذاشت؟
ما در دوران کرونا یک پروژه جالب داشتیم که شاخص شد. اورژانس بیمارستان شهید رجایی را تغییر دادیم و یک اورژانس ۱۳۰۰ متری برای کرونا با ایزوله منفی طراحی کردیم. زمانی که ما با یک بیماری واگیردار روبهرو میشویم ایزوله باید منفی باشد زیرا اگر از بیرون اتفاقی به سمت بخش بستری بیاید بیمار بستری دچار مشکل نمیشود و مهم این است که ویروس از بخش بستری به بیرون نرود اما درباره بیماریهایی مانند ایدز بیمار باید در یک محیط ایزوله مثبت باشد، زیرا ایدز یک بیماری مسری نیست اما سیستم ایمنی فرد مبتلا ضعیف است و اگر آلودگی به داخل فضای بستری بیاید برای بیمار خطرناک است. کرونا بیشتر در بخش تأسیسات و تهویه هوای بیمارستانها تأثیر گذاشت، اورژانسی که ما در بیمارستان شهید رجایی طراحی کردیم میتواند بهعنوان یک اورژانس مرجع مورد مطالعه قرار بگیرد.
شما پروژههای زیادی در خارج و کشورهای آفریقایی انجام دادهاید، کدام در سطح طراحی هستند یا به اجرای کامل رسیدهاند؟
پروژههای خارج از کشور چندان موفقیتآمیز نبودند، ما کارهای طراحی انجام دادیم اما به دلایل مختلف این پروژهها به نتیجه مطلوب نرسیدند مثلاً سال ۹۲-۹۱ یک پروژه در بلاروس انجام دادیم اما فرصت نکردیم نتیجه کار را ببینیم یا در آفریقا و منطقه کنیا یک بیمارستان ۶۰۰ تختخوابی با تمام جزئیات طراحی کردیم که به دلایلی به نتیجه نرسید. در حال حاضر چند پروژه در عراق کار کردیم و کار دیگری در خارج کشور نداریم اما در دو و سه پروژه در عراق همکاری داشتیم که به نتیجه رسیدند اما بهصورت مستقیم پروژه ما نبود. ما در عمان نیز کار کردیم اما سیستم آنجا مقداری متفاوت است و آنها مانند اروپا مناقصه را از مرحله دوم برگزار میکنند که در مرحله دوم باید طراحی انجام دهیم اما بااینحال ما در عمان چند پروژه داشتیم ولی به نتیجه مطلوب نرسیدند.
در پایان اگر نکتهای هست، بفرمایید.
کار طراحی و مشاوره در ایران مانند کار آموزش است، کسانی که وارد این حوزه میشوند باید باحوصله باشند تا بتوانند کار را ادامه دهند که به نظر من فقط کسانی که عاشق این کار هستند میتوانند سختیها را تحمل کنند. در حال حاضر تعداد نیروی ماهر خیلی کم شده شاید به این دلیل که معماران جوان دچار دوگانگی ماندن و رفتن هستند. بزرگترین مشکل ما در تمام رشتهها بحث آموزش است. امروز هزاران نفر جذب رشته معماری میشوند اما خروجی خوبی نداریم و این مسئله روی کیفیت معماری، مشاورها و پروژهها تأثیر میگذارد و به این دلیل ما بهندرت شاهد پروژههای برجسته و شاخص هستیم.